Εικαστικά | Πρόσωπα

Σαν Σήμερα: 400 χρόνια από τον θάνατο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου 07 Απριλίου 2014

Μικρές στάσεις στη ζωή και το έργο του αυτόνομου ζωγράφου.

Σαν σήμερα, 7 Απριλίου (1614) «έφυγε» από τη ζωή ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Ιδού, λοιπόν, μία αναδρομή σε μερικές από τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής και της τέχνης του Ελ Γκρέκο στον οποίο είναι αφιερωμένο (εικαστικά) το 2014 με εκθέσεις που πραγματοποιούνται σε Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία κ.α.

Γεννήθηκε το 1541 στον Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο της Κρήτης, την εποχή της Βενετοκρατίας από εύπορη οικογένεια.

Λαμβάνει την πρώτη κατάρτισή του ως αγιογράφος και συγκεκριμένα ως ζωγράφος της Κρητικής σχολής, που θεωρείται εκείνη την εποχή ένα από τα πιο σημαντικά κέντρα της μεταβυζαντινής τέχνης.

Από το1563 εξασκεί επίσημα το επάγγελμα του ζωγράφου ενώ σε ένα επίσημο έγγραφο της εποχής του, περιγράφεται ήδη ως δάσκαλος (maestro Domenigo). Εκείνη την περίοδο, τού δόθηκε μάλιστα άδεια να πουλήσει με λαχνό μία εικόνα του, η οποία εκτιμήθηκε στα 70 δουκάτα, ποσό ιδιαίτερα σημαντικό για την εποχή και ειδικότερα για έναν νέο καλλιτέχνη.

Το πρώτο σωζόμενο έργο με την υπογραφή του Θεοτοκόπουλου είναι «Η Κοίμηση της Παναγίας» που ανακαλύφθηκε το 1983 στη Σύρο έχοντας μεταφερθεί εκεί πιθανότατα από Ψαριανούς εποίκους μετά την καταστροφή των Ψαρών.

Το 1567 περίπου μετακόμισε στη Βενετία όπου μαθήτευσε δίπλα στον Τιτσιάνο, έναν από τους μεγαλύτερους δάσκαλους της Αναγέννησης.  Η χρήση τους χρώματος σε μερικά από τα έργα του μαρτυρεί αυτή την επιρροή, όπως στον πίνακα η «Θεραπεία του Τυφλού».

Σε αντίθεση με άλλους Κρήτες καλλιτέχνες που είχαν επίσης κινηθεί προς τη Βενετία, ο Έλ Γκρέκο ήταν ο μόνος που θέλησε να διαφοροποιηθεί καλλιτεχνικά και να βρει το προσωπικό του ύφος επινοώντας νέες και πρωτότυπες ερμηνείες των παραδοσιακών θρησκευτικών θεμάτων.

Το 1570 μετακόμισε στη Ρώμη όπου επηρεάστηκε από το έργο του Μιχαήλ Άγγελου –όπως είναι εμφανές στα έργα του Pietà και Purification of the Temple- όπως επίσης και από την ιταλική αρχιτεκτονική.

Λέγεται, ότι δεν μιλούσε ιδιαίτερα θετικά για τον Μιχαήλ Άγγελο, αν και η επιρροή του στο έργο του είναι αδιαμφισβήτητη. Όταν μάλιστα ρωτήθηκε ποια είναι η γνώμη του για αυτόν, εκείνος είπε πως ήταν ένας καλός άνθρωπος, αλλά δεν ήξερε να ζωγραφίζει.

Την περίοδο της παραμονής του στη Ρώμη, ο Γκρέκο έγινε γνωστός κυρίως μέσα από τις προσωπογραφίες που φιλοτεχνούσε. Ξεχωρίζουν τα πορτρέτα που δημιούργησε για τον Τζούλιο Κλόβιο (σήμερα βρίσκεται στη Νάπολη) και τον στρατιωτικό Βιτσέντζο Αναστάζι (βρίσκεται στη Νέα Υόρκη).

Το έργο του «Η εκδίωξη των εμπόρων» έχει ερμηνευτεί ως ένας φόρος τιμής σε όλους τους καλλιτέχνες που τον επηρέασαν. Στο έργο αυτό δεσπόζουν οι προσωπογραφίες των Τιτσιάνο, Μιχαήλ Άγγελου, Κλόβιο και Ραφαήλ, αναγνωρίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αξία που τους απέδιδε.

Γύρω στο 1577 ο Έλ Γκρέκο εγκαθίσταται στο Τολέδο, εκεί όπου δημιούργησε μερικά από τα πιο γνωστά έργα της ώριμης περιόδου του και που τον καθιέρωσαν ως ζωγράφο. Ένα από τα πιο σημαντικά έργα του το «El Espolio – Ο διαμερισμός των ιματίων του Χριστού», δημιουργήθηκε για τον καθεδρικό ναό της πόλης. Οι εκπρόσωποι του ναού όμως εξέφρασαν αντιρρήσεις ως προς το περιεχόμενο του, οι οποίες οδήγησαν σε οικονομικές διαφωνίες με τον Γκρέκο ως προς την αμοιβή του.

Κατά τη δεκαετία του 1580, ο Γκρέκο υιοθέτησε υπερβολικά στοιχεία στο έργο του προκειμένου να αποδώσει το υπερφυσικό, μακριά από τα αναγεννησιακά πρότυπα. Η «Ταφή του κόμη Οργκάθ» μαρτυρά την τάση αυτή και κατά πολλούς αποτελεί και το σπουδαιότερο έργο του Γκρέκο.

Ανάμεσα στα έργα εκείνης της περιόδου ξεχωρίζει και η «Προσωπογραφία του Καρδινάλιου», έργο για το οποίο όμως ο Γκρέκο οδηγήθηκε ενώπιον της Ιεράς Εξέτασης, επειδή ζωγράφισε τον ιερωμένο που απεικονίζει με γυαλιά, στοιχείο ασυνήθιστο για την εποχή του.

Ο Γκρέκο απεβίωσε το 1614 στο Τολέδο. Μετά τον θάνατο του άφησε μία πλούσια βιβλιοθήκη παρουσιάζοντας με αυτόν τον τρόπο τα πνευματικά του ενδιαφέροντα. Σύμφωνα με τον γιο του Χόρχε Μανουέλ, ο Θεοτοκόπουλος διέθετε 27 ελληνικά βιβλία φιλοσοφίας, λογοτεχνίας και θρησκευτικού περιεχομένου, 67 ιταλικά, 17 ισπανικά, καθώς και 19 αρχιτεκτονικής.

Το έργο του Ελ Γκρέκο και η δραματική, εξπρεσιονιστική εκφραστική του μπέρδεψε αρκετά τους σύγχρονούς του, αφού είχε στοιχεία που εξελίχθηκαν στη ζωγραφική αιώνες αργότερα. Η αξία της ζωγραφικής του εκτιμήθηκε πλήρως πολλά χρόνια μετά τον θάνατο του.

Ποιοι θαύμαζαν το έργο του

Η τέχνη του Θεοτοκόπουλου θεωρήθηκε αρκετά προσωπική και αυτόνομη, ώστε να έχει συνεχιστές. Συγκεκριμένα όσο ζούσε, η τέχνη του εκτιμήθηκε περισσότερο από ουμανιστές και διανοούμενους και λιγότερο από τον καλλιτεχνικό κύκλο. Στη συνέχεια αγνοήθηκε για περίπου τετρακόσια χρόνια και ανακαλύφθηκε πάλι την εποχή του Ρομαντισμού του οποίου θεωρήθηκε πρόγονος-ο γάλλος ποιητής Θεόφιλος Γκωτιέ ήταν από τους πρώτους που εξέφρασαν θαυμασμό για το έργο του όπως επίσης και οι καλλιτέχνες του εξπρεσιονιστικού κινήματος, αργότερα, αρχές του 20ού αιώνα.

Στους θαυμαστές του συμπεριλαμβάνεται και ο Ντιέγκο Βελάσκεθ, αφού γνωρίζουμε πως ο Ελ Γκρεκο υπήρξε πρότυπό του.
Ο Πωλ Σεζάν υπήρξε από τους πρώτους καλλιτέχνες που υιοθέτησε στοιχεία του Θεοτοκόπουλου στο έργο του, όπως η επιμήκυνση των μορφών του.
Τo έργο του Πικάσο έχει επίσης πολλές αναφορές στον Γκρέκο, τον «πατέρα του» στη ζωγραφική όπως τον χαρακτήριζε ο ίδιος –συγκεκριμένα η «Πέμπτη Σφραγίδα της Αποκαλύψεως» ενέπνευσε με τη φόρμα του τις «Δεσποινίδες της Αβινιόν», ενώ εμφανής είναι η επίδραση του Γκρέκο σε όλη τη διάρκεια της «μπλε περιόδου» του Πικάσο.

Ο εξπρεσιονιστής ζωγράφος Φραντς Μαρκ έγραψε για το «μεγαλείο αυτού τού μεγάλου δασκάλου».
Στη συνέχεια ο Τζάκσον Πόλοκ μέχρι το 1943 είχε ολοκληρώσει περισσότερα από 60 σχέδια ζωγραφικής βασισμένα σε συνθέσεις του Γκρέκο, ενώ η προσωπικότητα και το έργο του ενέπνευσαν επίσης σημαντικούς λογοτέχνες, όπως τον ποιητή Ράινερ Μαρία Ρίλκε και τον Νίκο Καζαντζάκη, ο οποίος στο αυτοβιογραφικό του έργο «Αναφορά στον Γκρέκο» εξέφρασε με έναν αρκετά προσωπικό τρόπο τον θαυμασμό του για τον ζωγράφο.

Γιώτα Αργυροπούλου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_screen_shot_2017-10-19_at_09.20.19.png Άδραξε τη μέρα στο Taf Η έκθεση περιλαμβάνει πάνω από 70 έργα – εκτυπώσεις Πορτογάλων. Main_slider_2 Παναγιώτης Βελιανίτης - Μαριάννα Καβαλλιεράτου: Μιλώντας για μια Ορέστεια... αλληγορική Μία συζήτηση με τους δύο δημιουργούς γύρω από ένα έργο ακουσματικής μουσικής τετρακάναλης μετάδοσης . Main_slider Νέο πρόσωπο: Ελίζα Σόρογκα Συζητήσαμε με την 28χρονη δημιουργό με αφορμή τη βράβευση της σε διεθνή έκθεση της Βενετίας. Main_slider Συνέντευξη: Ο Δημήτρης Αρβανίτης μιλάει στο www.tospirto.net «Ο σχεδιαστής παλεύει με το εφήμερο, δεν φτιάχνει Παρθενώνες». Main_self-portrait-in-front-of-the-easel Βίνσεντ βαν Γκογκ: δέκα εξομολογήσεις ενός «ταπεινού» ζωγράφου «Έβαλα όλη την καρδιά και την ψυχή στη δουλειά μου, και έχασα το μυαλό μου μέσα στη διαδικασία». Main_salvador-dali4 Σαλβαδόρ Νταλί: δέκα εξομολογήσεις ενός εκκεντρικού showman «Μην φοβάστε την τελειότητα –δεν πρόκειται να τη φτάσετε ποτέ».
#load_content_with_ajax