Βιβλίο | Πρόσωπα

Ο Χρήστος Χωμενίδης μιλάει στο www.tospirto.net 25 Ιανουαρίου 2017

«Η κόρη μου η Νίκη με έκανε, στην Ελλάδα της κρίσης, παραγωγικότερο παρά ποτέ. Και πιο ικανό να αγαπήσω, όχι μονάχα την ίδια».

Μέχρι τα μέσα του επόμενου μήνα η «Νίκη» του Χρήστου Χωμενίδη θα είναι πλέον και η «Νίκη»  του Σταμάτη Φασουλή. Το βιβλίο που αγαπήθηκε από κοινό και κριτικούς (κρατικό βραβείο μυθιστορήματος 2015) ανεβαίνει στη σκηνή του «Κέντρου Ελληνικός Κόσμος» από ένα πλούσιο καστ ηθοποιών, φέρνοντας εκ νέου στο επίκεντρο ένα γυναικείο όνομα γύρω από το οποίο «χορεύει» όλη η πονεμένη νεώτερη ιστορία της Ελλάδας. Γιατί ας μην το ξεχνάμε. Μπορεί ο Χρήστος Χωμενίδης, να αναπλάθει με τη συγγραφική του ελευθερία τη ζωή της μητέρας του Νίκης Νεφελούδη, γράφοντας μυθιστόρημα και όχι ιστορικό δοκίμιο ( όπως τονίζει ο ίδιος) όμως το γεγονός παραμένει ένα. Το «σοφό παιδί» που πλέον είναι πατέρας και ο ίδιος (η μικρή Νίκη πρέπει να είναι γύρω στα 7) είναι ο εγγονός του Βασίλη Νεφελούδη. Να ξεκινήσουμε λοιπόν απ αυτό. Το όνομα της οικογένειας. Και το βάρος του...

«Νίκη» : Επί δύo χρόνια στις λίστες των ευπώλητων, βραβείο κοινού Public, βραβείο του περιοδικού «Αναγνώστης», κρατικό βραβείο μυθιστορήματος. Σε μερικές μέρες και θεατρικό έργο σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή, στον «Ελληνικό Κόσμο». Νιώθεις λιγάκι σαν να κατάφερες να «σώσεις» την ιστορικότητα της οικογένειας και του ονόματος Νεφελούδης από την αναπόφευκτη λήθη ή τις στρεβλώσεις της Ιστορίας;

Το όνομα του παππού μου Βασίλη Νεφελούδη δεν έχει ανάγκη από κανενός είδους σωτηρία. Ο ίδιος ήταν πολύ χορτάτος και αρκούντως σοφός ώστε να ξέρει ότι η ζωή του καθενός μας κερδίζεται από τον ίδιον κάθε μέρα, κάθε ώρα, με τη γενναιοδωρία, με την προσφορά προς τον πλησίον και όχι δια της υστεροφημίας. Η «Νίκη» άλλωστε δεν είναι ιστορικό δοκίμιο αλλά μυθιστόρημα. Έχει εν μέρει ως αφετηρία αληθινά περιστατικά, τα οποία όμως εγώ ανέπλασα και ανέπτυξα με την ελευθερία του συγγραφέα. Την «Νίκη» δεν την απευθύνω -το γράφω και στην αφιέρωση- στις παρελθούσες αλλά στις επόμενες γενιές.

Νιώθεις λιγάκι σαν να ανταποδίδεις στη μητέρα σου την αναγνωσιμότητα -τη συμπάθεια, τον θαυμασμό- που δικαιούται;

Όσοι δηλαδή δεν έχουν γράψει ένα μυθιστόρημα με την κεντρική του ηρωίδα βασισμένη στο πρόσωπο της μάνας τους δεν είχαν αισθήματα προς εκείνην; Εάν ζούσε η μάνα μου και διάβαζε το βιβλίο μου ή παρακολουθούσε τη θεατρική του μεταφορά, θα χαμογελούσε -πιστεύω- με συμπάθεια και θα έκανε, όπως γενικά το συνήθιζε, κάποια απροσδόκητα και μάλλον παιχνιδιάρικα σχόλια. Ύστερα θα αγκάλιαζε τον σκηνοθέτη και όλους τους συντελεστές της παράστασης και θα τους καλούσε σπίτι της για να τους μαγειρέψει τους αγαπημένους της λαχανοντολμάδες. Κι από την επομένη θα επέστρεφε στην συνήθη της καθημερινότητα.

Το ένιωσες ποτέ σαν βάρος το όνομα του παππού σου; Σαν δώρο ίσως; Σαν υποχρέωση στον εαυτό σου να ξεφύγει –τουλάχιστον – από τον μέσο όρο;

Η ζωή του παππού μου -και του άλλου μου παππού και αρκετών ακόμα ανιόντων μου- ήταν αφιερωμένη στους ανθρώπους. Πίστευαν παθιασμένα ότι κάθε παιδί δικαιούται άπλετες ευκαιρίες, κάθε ενήλικας δημιουργική εργασία, κάθε υπερήλικας ασφάλεια και περίθαλψη... Πώς θα μπορούσα εγώ να κοιτάζω αφ' υψηλού τον οποιονδήποτε και να τον αποκαλώ «μέσο όρο»; Ποτέ δεν αισθάνθηκα την υποχρέωση να ξεφύγω από μια κανονικότητα, να πολιτογραφηθώ ως «διαφορετικός». Διεκδίκησα απλώς την ελευθερία να αναπτύξω την προσωπικότητά μου, να καλλιεργήσω τις όποιες κλίσεις μου, να επιλέξω τον δρόμο μου. Είχα την τύχη να γεννηθώ από δύο εξαιρετικούς γονείς, οι οποίοι όχι απλώς δεν με φρέναραν αλλά και με ενεθάρρυναν και με υποστήριξαν όπως και για όσο μπορούσαν.

Είναι ο «μέσος όρος» το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σε μια ζωή;

«... Και είδον τα οστά τα γεγυμνωμένα και είπον, άρα τις έστι βασιλεύς ή στρατιώτης ή πλούσιος ή πένης ή δίκαιος ή αμαρτωλός;». Το πιο αξιοθρήνητο που μπορεί να συμβεί σε κάποιον είναι να θεωρεί ότι ξεχωρίζει από τον «μέσο όρο» και να παινεύεται μάλιστα για αυτό.

Έχοντας αναμιχθεί για ένα φεγγάρι στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν ενεργά με την πολιτική, τι λες; Καταφέρνουμε κάτι ή βλέποντας τα πράγματα από πιο μέσα, χάνουμε και την ύστατη ελπίδα μας;

Πιστεύω ό,τι πίστευα ανέκαθεν: Ότι το ύπατο αξίωμα σε μια δημοκρατία είναι εκείνο του εναργούς και ενεργού πολίτη.Η προσωπική μου πιο έντονη ανάμιξη με την πολιτική δεν ξεπέρασε το όριο που είχα θέσει ο ίδιος στον εαυτό μου: Δεν έθεσα ποτέ υποψηφιότητα για βουλευτής ή δημοτικός ή διαμερισματικός έστω σύμβουλος. Γιατί; Διότι γνωρίζω το συγκρουσιακό του χαρακτήρα μου. Κυρίως όμως επειδή ο χρόνος μας δεν είναι απεριόριστος. Κι από το να τον ξοδεύω εγώ πολιτευόμενος, αγορεύοντας σε αίθουσες συνεδριάσεων ή καβγαδίζοντας σε τηλεπαράθυρα, προτιμώ να τον επενδύω σε εκείνο που πιστεύω ότι κάνω καλύτερα. Στο να γράφω. Έκαστος εφ'ω ετάχθη.

Υπάρχει κάτι που νιώθεις υπερήφανος που συμμετείχες;

Τον Ιούλιο του 2015 υποστήριξα σθεναρά το ΝΑΙ. Κατανοούσα την απολύτως εύλογη αγανάκτηση όσων ψήφισαν ΟΧΙ. Πίστευα ωστόσο ότι εκείνο το δημοψήφισμα, με το έωλο ερώτημα και με την εύκολη αλλά πάντως συγκινητική ρητορική εκ μέρους των κυβερνώντων (ξαναείδα πρόσφατα τη συγκέντρωση υπέρ του ΟΧΙ στο Σύνταγμα και ειλικρινά βούρκωσα με τα πλήθη που τραγουδούσαν το «Μη λησμονάτε τη χώρα μου»), εκείνο το δημοψήφισμα θα κατέληγε σε ένα τρίτο κι ακόμα πιο δυσβάσταχτο μνημόνιο. Δυστυχώς δικαιώθηκα. Έχω τουλάχιστον τη συνείδηση μου καθαρή ότι δε θυσίασα τη γνώμη μου στο βωμό μιας φτηνής δημοτικότητας. Βεβαίως και θα το ξανάκανα.

Θα το ξανάκανες ; Με την ΝΔ του Κυριάκου ίσως;

Ούτε η ΝΔ του Κυριάκου ούτε το Ποτάμι του Σταύρου ούτε το ΠΑΣΟΚ της Φώφης ούτε η όλη Αριστερά έχουν ανάγκη σήμερα από πρόσωπα σαν εμένα. Εξειδικευμένα στελέχη χρειάζονται, ανθρώπους με μεγάλη εμπειρία της πιάτσας και της αγοράς, σκυλιά του καθημερινού πολέμου, μπας και ξεκολλήσει η πατρίδα από τη λάσπη. 

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες σου επιφυλάξεις για την θεατρική μεταφορά της «Νίκης»; Ανακατεύτηκες καθόλου, έστω ως σύμβουλος; Πηγαίνεις στις πρόβες;

Παρέδωσα την «Νίκη» σε σπουδαίο καπετάνιο ανοιχτής θαλάσσης: Στον Σταμάτη Φασουλή. Κι όπως δεν θα ανεχόμουν όσο γράφω κάποιον επάνω απ'το κεφάλι μου να με ζαλίζει με σχόλια και υποδείξεις, έτσι κι εγώ δεν το κάνω στον σκηνοθέτη. Πηγαίνω κάπου-κάπου στις πρόβες, κυρίως επειδή είναι για μένα μια θεόσταλτη ευκαιρία να παρακολουθήσω ένα έργο να στήνεται. Μα δεν ανοίγω το στόμα μου. Κάθομαι ήσυχα-ήσυχα στη γωνιά μου και θαυμάζω τους ανθρώπους του θεάτρου. 

Αναρωτιέμαι πώς νιώθει κανείς όταν βλέπει μια ηθοποιό στο ρόλο της μητέρας του.

Την Νίκη θα ερμηνεύσουν τρεις ηθοποιοί: Ένα οχτάχρονο κοριτσάκι, η Ευγενία Δημητροπούλου κατά τα εφηβικά και πρώτα νεανικά της χρόνια και η Φιλαρέτη Κομνηνού στην ωριμότητά της. Η Νίκη όμως του θεατρικού έργου και του μυθιστορήματος μου δεν είναι η μάνα μου. Είναι μια ηρωίδα βασισμένη στη μάνα μου. Αλλοίμονο εάν ταύτιζα έναν ρόλο, ένα πρόσωπο μυθικό, με τη γυναίκα που με γέννησε και με ανέθρεψε! Η μαμά μου είναι η μαμά μου και η Νίκη που (ελπίζω να) δείτε είναι η Νίκη. Όπως ο Στέλιος Μάινας είναι ο Αντώνης Αρμάος και όχι ο παππούς μου Βασίλης Νεφελούδης. Η Γωγώ Μπρέμπου είναι η Άννα και όχι η γιαγιά μου Σοφία. Η Μίρκα Παπακωνσταντίνου είναι η γιαγιά Σεβαστή και όχι η δική μου προγιαγιά Σουλτάνα, η Ευαγγελία Μουμούρη και η Σοφία Φαραζή είναι η Μαρκέλλα και η Φανή και όχι οι θείες μου που έπιναν τον καφέ τους στη Φωκίωνος Νέγρη. Το πιο παράξενο από όλα για μένα είναι ο Μάξιμος Μουμούρης στον ρόλο του Αλέξανδρου. Μοιάζω εγώ με τον Μάξιμο; Κι όμως, είμαι φτυστός ο πατέρας μου! Για αυτό σας λέω: Έργο θα παρακολουθήσετε. Δεν θα ξεφυλλίσετε οικογενειακό άλμπουμ.

Το 2012 «μίλησες» με τον τρόπο σου για μια τραγική στιγμή στη ζωή σου στο «Ο κόσμος στα μέτρα του». Τελικά αυτές οι απότομες αλλαγές στην πραγματικότητα μας, που είναι σαν μπουνιές στο στομάχι, μας μεγαλώνουν ; Μας κάνουν καλύτερους; Xειρότερους;

Δεν υπάρχει λόγος να ξαναμιλήσω για το -έτσι κι αλλιώς άφατο- γεγονός που ενέπνευσε τον «Κόσμο στα Μέτρα του». Ακόμα και αν υποθέταμε ότι τέτοια χτυπήματα μάς καθιστούν καλύτερους -πιο ταπεινούς- ανθρώπους, κανείς ποτέ δεν θα έπρεπε να χάνει το παιδί του. Κι ας έμενε χειρότερος...

Φεύγουν ποτέ;

Ποτέ δεν φεύγει τίποτα. Κάθε στιγμή μας αποτελεί τη σύνοψη όλης της προηγούμενης ζωής μας...

Και ο έρωτας;

Ασπασμός των αγγέλων προς τα άστρα, όπως λέει -αυτοσαρκαζόμενη- και η Μαρκέλλα στη «Νίκη». Η Νίκη ωστόσο σκέφτεται το εξής: «Η αγάπη χαλαρώνει τον κόμπο, ίσα για να μην πονάς. Μονάχα όμως ο έρωτας τον κόβει σαν σπαθί τον κόμπο!».

Tι είναι η συγγραφή ; Εγώ πάντως -που δεν είμαι συγγραφέας- το σκέφτομαι σαν προσπάθεια να διευρύνουμε και να μετασχηματίσουμε την πεζή καθημερινότητα μας.

Θα συμφωνήσω κι ας μη θεωρώ την καθημερινότητα αναγκαστικά πεζή. Συναντώ συχνά ανθρώπους που μολονότι δεν ασκούν καλλιτεχνικά επαγγέλματα, ζουν κατά καλλιτεχνικό τρόπο. Αντικρίζουν δηλαδή το κάθε τι σαν να το βλέπουν για πρώτη φορά. Η τέχνη σώζει. Τέχνη όμως είναι και μια απροσδόκητη, γενναιόδωρη χειρονομία. Τέχνη είναι και η χυμώδης αφήγηση μιας ιστορίας σε ένα οικογενειακό τραπέζι... 

Πόσο άλλαξε τη ζωή σου η μικρή Νίκη;

Δεν άλλαξε τη ζωή μου. Έγινε η ζωή μου. Ανοίγοντας μου παράλληλα απροσδόκητο χώρο για ένα σωρό άσχετες με εκείνην δημιουργικές και απολαυστικές δραστηριότητες. Η κόρη μου η Νίκη με έκανε, στην Ελλάδα της κρίσης, παραγωγικότερο παρά ποτέ. Και πιο ικανό να αγαπήσω, όχι μονάχα την ίδια. Αυτό δεν είναι το βαθύ νόημα της γονεϊκότητας; Τα παιδιά να γίνονται η ζωή σου χωρίς -προς Θεού- εσύ να γίνεσαι η δική τους ζωή... 

Tελικά υπάρχει αγάπη που να σε κάνει να νιώσεις ότι μπορεί να κρατήσει αιώνια;

Στην αγάπη η ένταση ισοδυναμεί με διάρκεια.

Χάρη Ποντίδα

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_alexhs_stamaths Ο Αλέξης Σταμάτης «ανοίγει» το Μοτέλ Μορένα στο www.tospirto.net Το Μοτέλ Μορένα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Main_mesa Ο Βασίλης Αλεξάκης στο www.tospirto.net «Αποφεύγω να κοιτάζω τον εαυτό μου. Έχω γεράσει, έχω τα χάλια μου. Αφήστε που είμαι συνήθως αξύριστος και βαριέμαι να ξυριστώ». Main_maira_papathanosopoulou Συνέντευξη: Η Μάιρα Παπαθανασοπουλου μιλά για την Ιεραποστολική Στάση «Το φιλί είναι η κρυφή υπογραφή μου». Main_%ce%9c%ce%b1%cf%81%ce%b9%cc%81%ce%b1_%ce%a0%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%b3%ce%b9%ce%b1%cc%81%ce%bd%ce%bd%ce%b7 Η Μαρία Παπαγιάννη δίνει φτερά στα... παπούτσια Η συγγραφέας μιλάει στο www.tospirto.net για το καινούριο βιβλίο της. Main_slider Πάθη στον πάγο, και ο συγγραφέας Λίερ Γιορν Χορστ Ο πολυβραβευβένος Νορβηγός μπεστσελερίστας έρχεται για να παρουσιάσει το βιβλίο του «Έγκλημα στα φιορδ», στο Public. Main_slider Ιωάννης Πάππος: «Μου αρέσει η ζωή να έχει δρόμο και δράμα» Ο συγγραφέας του «Hotel Living» μιλά για το βιβλίο του και την αμφιβολία που του χαρίζει η ζωή του στην Νέα Υόρκη.
#load_content_with_ajax