ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 17 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2018
Βιβλίο | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Ο Δημήτρης Σωτάκης, ένας Ρουμάνος και ένας... Κανίβαλος 20 Δεκεμβρίου 2017

«Η ανθρωποφαγία στο κείμενο είναι απλώς ένα παιχνίδι, δεν προκύπτει τίποτα σκοτεινό ή μακάβριο από την ανάγνωσή του, πρόκειται για μια ιστορία με κύριο άξονα το κυνήγι της ευτυχίας».

Τον Δημήτρη Σωτάκη τον παρακολουθώ από την εποχή της «Πράσινης Πόρτας» (εκδ. Μεταίχμιο) το 2002. Με γοητεύει ιδιαίτερα το γεγονός πως, ενώ οι ήρωές του καθορίζονται ως επί το πλείστον από τις προσωπικές τους εμμονές και κινούνται μέσα σε αλλόκοτα φανταστικά και συχνά σουρεαλιστικά λογοτεχνικά σύμπαντα, τελικά καταλήγουν να αντικατοπτρίζουν με άκρατο ρεαλισμό την ψυχοσύνθεση του σύγχρονου ανθρώπου που πασχίζει να βρει τον προσωπικό του παράδεισο.
Το νέο του βιβλίο «Ο κανίβαλος που έφαγε έναν Ρουμάνο» φέρει έντονα την προσωπική του σφραγίδα, αυτήν του σύγχρονου ανθρώπου που βουτηγμένος στις εμμονές, τις επιθυμίες και τα σκοτεινά μυστικά του υποσυνειδήτου του, δε διστάζει ακόμη και να πατήσει επί πτωμάτων προκειμένου να κατακτήσει την ευτυχία.

Ερώτηση κλισέ, αλλά απαραίτητη… Πώς εμπνεύστηκες το βιβλίο αυτό; Το είχες καιρό στο μυαλό σου;
Πράγματι, το συγκεκριμένο βιβλίο γραφόταν μέσα μου επί χρόνια, όμως δεν τολμούσα να του δώσω σάρκα και οστά στο χαρτί, ίσως δεν αισθανόμουν έτοιμος για να το κάνω. Πρόκειται για ένα κείμενο με ειδικές ψυχολογικές παραμέτρους, συνεπώς έπρεπε να περιμένω την κατάλληλη στιγμή για να ξεκινήσω, στην πραγματικότητα η έμπνευση ήρθε πριν από πέντε χρόνια περίπου, μέσα σε αυτό το διάστημα έγραψα δύο ακόμα μυθιστορήματα μέχρι να έρθει η σειρά του Κανίβαλου.

Κάθε βιβλίο έχει κάτι από τον ίδιο τον συγγραφέα μέσα του. Τι έχει από σένα ο Ρουμάνος;
Δεν είμαι σίγουρος αν έχει κάτι από μένα ο Ρουμάνος, θα έλεγα ότι ένα κομμάτι του ψυχισμού μου εντοπίζω στον Κανίβαλο. Από τη μία, η ηθική των μυθιστορηματικών ηρώων δε διαθέτουν απαραίτητα την ηθική του συγγραφέα, ωστόσο δεν μπορώ να αρνηθώ ότι έχουν γεννηθεί από μένα, άρα έχουν φιλτραριστεί μέσα από το δική μου οπτική γωνία για τον κόσμο. Ο Κανίβαλος, θα έλεγα, μου μοιάζει στη λαχτάρα, που έχει, για ευτυχία, ηδονή, μια ζωή που θέλει να κατακτήσει, μια ζωή που θεωρεί ότι τη δικαιούται. Είναι ένας άνθρωπος στοργικός, μεγαλόκαρδος, κάποιοι θα τον χαρακτήριζαν αδίστακτο, αδίκως κατά τη γνώμη μου, είναι μάλλον ένα μεγάλο παιδί, μου θυμίζει λίγο τον εαυτό μου.

Και το βιβλίο σου αυτό το διατρέχει μία εμμονή, αυτή της λατρείας του κεντρικού ήρωα προς τη Ρουμανία. Πόσο καθοριστικές είναι τελικά οι εμμονές στη ζωή σου και συνεκδοχικά στις ζωές μας;
Πολλές φορές έχω την εντύπωση ότι οι εμμονές μας κατευθύνουν κάθε μας κίνηση, είμαστε οι εμμονές μας. Δεν είμαι βέβαιος, από την άλλη, μιας που συχνά οι εμμονές είναι περισσότερο ένα σύνολο ψυχαναγκαστικών επιθυμιών, τις οποίες πασχίζουμε να εκπληρώσουμε, συνήθως μάταια. Μυθιστορηματικά με ενδιαφέρει πολύ αυτό το σχήμα, ένας άνθρωπος εμμονικός, βουτηγμένος στον μικρόκοσμό του, τυφλός,  αφελής, διψασμένος για ζωή, αυτό είναι ένα χαρτογραφημένο πλαίσιο που μπορεί κανείς να εντοπίσει σε όλο, σχεδόν, το σύνολο της δουλειάς μου.

Εσύ γιατί επέλεξες να μας δώσεις ένα τόσο ισχυρό συμβολισμό στο βιβλίο σου… όπως έναν κυριολεκτικό κανιβαλισμό ενός ανθρώπου;
Ο κανιβαλισμός είναι πράγματι συμβολικός. Η πρόθεσή μου ήταν να καταδείξω τον εσωτερικό, ψυχολογικό κανιβαλισμό, τον οποίον υφίστανται εκατομμύρια άνθρωποι πάνω σε αυτόν τον πλανήτη. Ο δικός μου κανιβαλισμός μοιάζει περισσότερο με μια ηθελημένη θυσία, είναι η εξαφάνιση ενός ανθρώπου απ’ τον κόσμο, προκειμένου να υπάρξει μια «υγιέστερη» ομάδα, που θα διεκδικήσει την ευτυχία στο όνομά του. Όποιος διαβάσει το βιβλίο μου, θα καταλάβει εύκολα, ότι η ανθρωποφαγία στο κείμενο είναι απλώς ένα παιχνίδι, δεν προκύπτει τίποτα σκοτεινό ή μακάβριο από την ανάγνωσή του, πρόκειται για μια ιστορία με κύριο άξονα το κυνήγι της ευτυχίας.

Ψυχολογικός κανιβαλισμός και διαπροσωπικές σχέσεις. Δεν είναι μια πραγματικότητα την οποία όλοι «τρώμε» καθημερινά και μάλιστα «ωμή»;
Σαφώς. Και σχεδόν ποτέ δεν την ανατρέπουμε, τουλάχιστον λειτουργικά (γιατί μπορεί εσωτερικά να κάνουμε κάποιες απόπειρες). «Ο κανίβαλος που έφαγε έναν Ρουμάνο» είναι ένα βιβλίο ακριβώς για αυτό που αναφέρεις, για τους ρόλους που έχουμε όλοι καθημερινά, για τους ρόλους που με μια ευλαβική υποχρέωση υπηρετούμε, με σκοπό μια απροσδιόριστη ηθική επιβράβευση. Όμως, τι κρύβεται πίσω από αυτούς τους ρόλους; Χιλιάδες επιθυμίες, απωθημένα, θυμός, εξαναγκασμός. Η επανάσταση είναι μια δύσκολη προσωπική υπόθεση.

Τις σχέσεις των ηρώων σου διακρίνει ειλικρινής αγάπη ή απλώς καλύπτουν τις ανάγκες και τις ανασφάλειές τους ο ένας μέσα από τον άλλο;
Είναι αλληλένδετα αυτά τα δύο. Η αγάπη είναι ειλικρινής. Κρύβει μέσα της όλα τα χαρακτηριστικά που την κάνουν αγνή, τρυφερότητα, πάθος, θυσία. Και ποιος δεν καλύπτει τις ανασφάλειές του μέσα από αυτό το έντονο συναίσθημα; Δεν το βρίσκω κακό, έτσι λειτουργεί η ανθρώπινη φύση, είμαστε ζώα, παιδιά που ποτέ δε θα ενηλικιωθούν.

Στο βιβλίο αυτό, ο ρόλος του πατέρα διαγράφεται με αχνά γράμματα, σχεδόν αδιάφορα. Είναι στη σκιά θα λέγαμε… Γιατί;
Διότι περισσεύει. Ο πατέρας, σελίδα με τη σελίδα, εξατμίζεται, γίνεται κάποιος που δεν χρειάζεται σε κανέναν, στέκεται εμπόδιο στην ευτυχία των άλλων, κι όλο αυτό μοιάζει με μια φυσιολογική διαδικασία, απολύτως εκλογικευμένη, δεν υπάρχει τίποτα σκληρό ή ανήθικο που οδηγεί την κατάσταση σε αυτό το σημείο. Ο Κανίβαλος έρχεται, «εισβάλει» στις ζωές των άλλων με έναν όχι και τόσο διακριτικό τρόπο- όχι όμως και σκληρό- και τελικά εξοστρακίζει τον πατέρα, τον μεταφέρει στον φυσικό του χώρο, την ανυπαρξία.

Τι σημαίνει για σένα ο ρόλος του πατέρα;
Πρόκειται για έναν άχρωμο άνθρωπο, δεν το αναφέρω αυτό ως ένα προσωπικό του ελάττωμα, όμως αυτή είναι η πραγματικότητα, τη στιγμή που ξεκινάει ένας αγώνας δρόμου, εκείνος μένει πολύ πίσω στην κούρσα, θα έλεγα ότι δε φτάνει ποτέ στον τερματισμό. Ως μυθιστορηματικό εργαλείο μού ήταν πολύ χρήσιμος, αφού λειτούργησε ως ένα όχημα, με το οποίο οι υπόλοιποι ήρωες έφτασαν εκεί που έπρεπε να φτάσουν.

Και κάπου εκεί μέσα στο μύθο που πλάθεις, δίπλα στον έρωτα βάζεις και το χρώμα του… χρήματος. Δηλαδή, όπου δεν πίπτει αγάπη, πίπτει… χρήμα;
Όχι, δεν ήταν το χρήμα αυτό που επηρέασε την ατμόσφαιρα και την τελική έκβαση της ιστορίας. Σαφώς και βοήθησε, δελέασε, κέρδισε τις εντυπώσεις, όμως ό, τι συνέβη ήταν, χωρίς δεύτερη σκέψη μοιραίο, έπρεπε να γίνει, ήταν μια φυσική καθ’ όλα διαδικασία.

Πόσο απεγνωσμένα «πεινούν» οι άνθρωποι για ευτυχία;
Ελπίζω πολύ. Μου αρέσουν οι άνθρωποι που αναγνωρίζουν την ανάγκη για ευτυχία, κι όχι απλώς για μια συμβατική συμβίωση. Πάντως, από την καθημερινή συμπεριφορά των ανθρώπων γύρω μου, κρίνω ότι όχι απλώς πεινούν, αλλά λιμοκτονούν για ευτυχία. Και τις περισσότερες φορές είναι οι ίδιοι που πρέπει να δράσουν για να αλλάξει κάτι ριζικά.

Για σένα τι σημαίνει ευτυχία; Θα πατούσες ποτέ επί… πτωμάτων για να την κατακτήσεις;
Όλοι το έχουμε κάνει, με τον έναν ή το άλλον τρόπο. Αν πρέπει να απαντήσω, ναι, θα πατούσα, αφού τα πτώματα αργά ή γρήγορα θα αναστηθούν και θα βρουν κι εκείνα το δρόμο τους. Η ευτυχία δεν διαπραγματεύεται, αν κανείς την παρακάμψει, πρέπει να ξανασταθεί τυχερός ή να επινοήσει μία στα μέτρα του.

Ναι, ο κανίβαλος τρώει τον Ρουμάνο. Στον αντίποδα της επιτηδευμένης, πολλές φορές, προσπάθειας κάποιων ομότεχνών σου να ξαφνιάσουν τους αναγνώστες τους με τη μεγάλη ανατροπή, εσύ διηγείσαι μια ιστορία που από την αρχή προδίδεις το τέλος της. Γιατί;
Σωστά. Το φαινόμενο της ανατροπής στη λογοτεχνία των τελευταίων ετών με έχει κουράσει. Η ιστορία του κανίβαλου είναι μια ευθύγραμμη ιστορία, με ορθάνοιχτα μάτια, χωρίς λοξοκοιτάγματα και παρεκκλίσεις, η αφήγηση κινείται από την αρχή σε έναν κύριο άξονα, με σκοπό την ουσία του βιβλίου που είναι, όπως προανέφερα, ο συμβολικός κανιβαλισμός. Το μυστήριο λύνεται γρήγορα από τον τίτλο, όμως αυτή είναι απλώς μια παράδοξη-και σχεδόν ασήμαντη- αφετηρία.

Κλείνοντας το βιβλίο, μια από τις πολλές σκέψεις που έκανα ήταν ότι σίγουρα κάποιος θα το κάνει θεατρικό είτε σενάριο. Φλερτάρεις με την ιδέα να δεις τους ήρωές σου στο πανί ή στο σανίδι;
Ήδη υπάρχουν κάποιες σκέψεις προς αυτή την κατεύθυνση και χαίρομαι που διέκρινες αυτό το στοιχείο. Θα περιμένουμε.

Μελλοντικά σχέδια;
Γράφω ένα θεατρικό έργο, καθώς και ήδη δουλεύω πάνω στην ιδέα ενός καινούριου μυθιστορήματος. Είναι, σαφώς, πολύ νωρίς ακόμα.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_slider Ο μοναδικός κύριος Μάνος Ένας πνευματικός άνθρωπος, ένας ποιητής με καρδιά λαϊκή που μπόρεσε να κρατήσει τις αποστάσεις του από όλα τα «πηγαδάκια», τις μόδες, τα κλισέ ή τους τίτλους που του απέδιδαν. Main_dsc01333 Η ανέφικτη (;) ευτυχία της σύγχρονης γυναίκας Η Κατερίνα Μανανεδάκη μιλά στο www.tospirto.net Main_slider Ο «Χάρτινος έρωτας» της Ζοέλ Λοπινό Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Main_slider Ο Γιάννης Σκαραγκάς και η «λαχτάρα που περίσσεψε από χτες...» «Η ηρωίδα της ιστορίας πεισμώνει μέσα σε έναν αντρικό κόσμο που πάει από το κακό στο χειρότερο». Main_slider Η Παναγιώτα Παρασκευοπούλου και η «Ζωή της, τη δεύτερη φορά» Η συγγραφέας μιλά στο www.tospirto.net Main_artinos_foto Ο Αποστόλης Αρτινός και η αγαπημένη του... Lyda O συγγραφέας μιλά στο www.tospirto.net για το νέο του βιβλίο.
#load_content_with_ajax