ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2017
Κινηματογράφος | At Home

Το Δέντρο της Ζωής 2011, του Τέρενς Μάλικ

Dvd_large_5279_5_0811
Σκηνοθεσία
του Τέρενς Μάλικ

Μια μεγαλειώδης κινηματογραφική εκκεντρικότητα προορισμένη να προκαλέσει ισάξιο θαυμασμό όσο και απόγνωση: Αυτή είναι η ταινία που προετοίμαζε για τρία χρόνια και κάτω από συνθήκες απόλυτης μυστικότητας ο Τέρενς Μάλικ, κερδίζοντας στις Κάννες τον Χρυσό Φοίνικα.

Δημιουργός που απέκτησε διαστάσεις μύθου χάρη σε τρεις μόνο (θαυμάσιες) ταινίες, σε ένα διάλειμμα από την σκηνοθεσία που διήρκεσε είκοσι ολόκληρα χρόνια (από το 1978 έως το 1998) και στην επιλογή του να παραμένει σταθερά αφανής και μυστηριώδης πίσω από το έργο του, ο Τέρενς Μάλικ έχει φτάσει σε σημείο να αντιμετωπίζεται πλέον λιγότερο ως σημαντικός κινηματογραφιστής και περισσότερο ως ζωντανός θρύλος. Όσο για τις δημιουργίες του, καθεμιά συνοδεύεται από τόση ξέφρενη παραφιλολογία και τόσο αυξημένες προσδοκίες, ώστε είναι επόμενο να μην επιβεβαιώνουν πάντοτε τον θόρυβο που έχουν αναπόφευκτα προκαλέσει. 
Η καινούργια ταινία του 68χρονου σκηνοθέτη κινδύνεψε, παρομοίως, να συντριβεί κάτω από το βάρος της προσμονής και της εικασίας που έχει προηγηθεί της κυκλοφορίας της στις αίθουσες και μάλλον κατάφερε να προκαλέσει πόλωση και να διχάσει μεγάλο ποσοστό του κοινού της, όσο και να διεκδικήσει το δέος και τον θαυμασμό. Αυτό που μπορεί κανείς να ισχυριστεί με σιγουριά είναι πως το «Δέντρο της Ζωής» ενώνει την ιστορία μιας αμερικανικής οικογένειας, που μεγαλώνει τα παιδιά της σε ένα προάστιο του Τέξας της δεκαετίας του ’50, με έναν οικουμενικό στοχασμό πάνω στα μυστήρια της επίγειας ύπαρξης και της θεϊκής παρέμβασης. Όλα αυτά μπορεί να ακούγονται κάπως συγκεχυμένα ή αόριστα, και στην πραγματικότητα είναι. Στο παραληρηματικό μυαλό του φιλμ το προσωπικό ενώνεται με το κοσμικό και η οθόνη γίνεται διάδρομος απογείωσης για μια εμπειρία που μοιάζει περισσότερο με θρησκευτική Κοινωνία και στην οποία κάθε ανθρώπινο στοιχείο χρησιμεύει όχι ως χαρακτήρας, αλλά ως εκφωνητής των πολυάριθμων ιδεών που επιθυμεί να επικοινωνήσει ο σκηνοθέτης. 
Μετά από ένα πρώτο ημίωρο που χρησιμεύει ως εισαγωγικό σημείωμα σε ήρωες των οποίων τις ζωές θα γνωρίσουμε καλύτερα παρακάτω, το φιλμ εκτινάσσεται στα ύψη μιας αποστομωτικής οπτικοακουστικής συμφωνίας πάνω στη δημιουργία του σύμπαντος και τις απαρχές της Γης. Το καλύτερο που μπορεί να πει κανείς για το φαντασμαγορικό αυτό κομμάτι είναι πως φέρνει στο μυαλό το παραισθησιογόνο διαστημικό ταξίδι που κορύφωνε το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος», είναι άλλωστε σχεδιασμένο από τον ίδιο άνθρωπο, τον Ντάγκλας Τράμπαλ. Το χειρότερο, ότι μοιάζει με φιλμάκι του Discovery Channel, όπως θα το είχε σκηνοθετήσει πιθανόν ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Μόλις το εκστατικό εικοσάλεπτο περάσει, και η ταινία αγγίξει ήδη την πρώτη ώρα της, ο Μάλικ προσγειώνει την αφήγησή του στη γλυκόπικρη καθημερινότητα μιας οικογένειας και μιας ειδυλλιακής παιδικής ηλικίας, όπως την ανακαλεί με τη μνήμη του από το παρόν ο ένας από τους τρεις γιους της φαμίλιας (τον υποδύεται μονίμως συνοφρυωμένος και δίχως να ξεστομίζει λέξη ο Σον Πεν). Για το υπόλοιπο φιλμ κάθε έννοια συμβατικής πλοκής δίνει τη θέση της σε μια ρευστή αλληλουχία αναμνήσεων, σκόρπιων σκέψεων και ψιθυριστών φωνών, όπου ο προαστιακός μικρόκοσμος ενώνεται με τον συμπαντικό μακρόκοσμο και η αιθέρια κάμερα του Μάλικ γλιστρά κυκλωτικά μέσα από τους ανθρώπους και τα αντικείμενα, σαν να κολυμπάει μαζί τους σε ένα πανέμορφο όνειρο.
Το «Δέντρο της Ζωής» είναι τρομερά γενναιόδωρο στις εικονογραφήσεις του. Μόλις, όμως, αποπειραθεί κανείς να τραβήξει την παχιά κουρτίνα των εικόνων, πίσω της δεν συναντά τίποτα περισσότερο από μια απλοϊκή προβληματική πάνω σε θεμελιώδη υπαρξιακά ερωτήματα τα οποία θεωρούνται αυτονόητα, όσο αυτονόητη είναι και η έλλειψη ικανοποιητικών απαντήσεων σε αυτά. Το θρησκευτικό και φυσιολατρικό δέος του σκηνοθέτη, που τόσο αρμονικά έντυνε ενδιαφέρουσες ανθρώπινες ιστορίες στις τρεις πρώτες ταινίες του, εδώ υποχωρεί για να αφήσει πίσω του ένα ιμπρεσιονιστικό κινούμενο μωσαϊκό φτιαγμένο από μεθυστικές οπτικές παραστάσεις και μεγάλες, μεγάλες, μεγάλες ιδέες που ποτέ δεν μορφοποιούνται σε κάτι περισσότερο από δελεαστικές γενικότητες. 
Όσο πιο βαθιά βυθίζεται ο θεατής στον ορμητικό συνειρμικό ποταμό της ταινίας, όμως, τόσο περισσότερο μοιάζει να χάνει από μπροστά του τη θέα της όχθης. Ο φιλμικός Γαργαντούας του Μάλικ διανύει ασταμάτητα κύκλους γύρω από τα ίδια προφανή ζητήματα περί ζωής, θανάτου, αγάπης και θρησκείας. Θα μπορούσε να προβάλλεται για ώρες ατελείωτες στην οθόνη και τίποτε δεν θα άλλαζε στο πομπώδες σχήμα του ή στον επαναλαμβανόμενο στοχασμό του. Γεμάτο πολύτιμες μικρές λεπτομέρειες και μαγευτικές επιμέρους στιγμές, το «Δέντρο της Ζωής» αποτελεί ομολογουμένως ένα μοναδικό φιλμ κόντρα σε οτιδήποτε θα προσδοκούσε κανείς να δει πλέον σε μια μοντέρνα αμερικανική ταινία. Κρίμα μοναχά που οι αξιοθαύμαστες εκκεντρικότητές του δεν αρκούν να κρύψουν το γεγονός ότι πίσω τους βρίσκεται ένας σκηνοθέτης που φανερώνει πλέον τα δημιουργικά του αδιέξοδα. Τα οποία είναι τεράστια όσο και τα επί οθόνης οράματά του. 
Extras: Μια και η κυκλοφορία της ταινίας σε dvd διαφημίζεται ως special edition, θα έπρεπε λογικά να περιλαμβάνει αρκετά πρόσθετα υλικά. Χρειάζεται, ωστόσο, να συμβιβαστεί κανείς με ένα αρκετά φειδωλό αφιέρωμα στο φιλμ.

(Η ταινία κυκλοφορεί σε dvd και Blu-Ray με ελληνικούς υπότιτλους από την εταιρεία Odeon)

Λουκάς Κατσίκας

 

Φωτογραφίες

 

Κυκλοφορίες Μαΐου 2013

Κυκλοφορίες Αυγούστου 2012

Κυκλοφορίες Απριλίου 2012

Κυκλοφορίες Μαρτίου 2012

Κυκλοφορίες Φεβρουαρίου 2012

Κυκλοφορίες Ιανουαρίου 2012

Κυκλοφορίες Δεκεμβρίου 2011

Κυκλοφορίες Νοεμβρίου 2011

Κυκλοφορίες Οκτωβρίου 2011

Κυκλοφορίες Σεπτεμβρίου 2011

Κυκλοφορίες Αυγούστου 2011

Κυκλοφορίες Ιουλίου 2011

Κυκλοφορίες Ιουνίου 2011

Κυκλοφορίες Μαΐου 2011

Κυκλοφορίες Απριλίου 2011

Κυκλοφορίες Μαρτίου 2011

Κυκλοφορίες Φεβρουαρίου 2011

Κυκλοφορίες Ιανουαρίου 2011