Κινηματογράφος | Ταινίες

Κωστής Παπαγιώργης | Ο Πιο Γλυκός Μισάνθρωπος , 2018

Αξιολόγηση

Id

Σκηνοθεσία
Ελένη Αλεξανδράκη
Σενάριο
Ελένη Αλεξανδράκη
Πρωταγωνιστούν
Διάρκεια
92
Χώρα
Ελλάδα
Είδος
Ντοκιμαντέρ
Πρεμιέρα
19 Απριλίου 2018

Η ζωή, το έργο, τα πάθη, και το χαρακτηριστικό άρωμα του δοκιμιογράφου-διανοητή Κωστή Παπαγιώργη, μέσα από πλούσιο, δουλεμένο υλικό σε μια λεπταίσθητη και κινηματογραφικά ψαγμένη σύζευξη εικόνας και ήχου.

Στο σκεπτικό της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου, που βράβευσε την ταινία της Αλεξανδράκη στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, σημειώνεται πως πρόκειται για πορτρέτο «μακριά από την αγιογραφία». Έτσι είναι. Η σκηνοθέτιδα, φίλη μπιστική του Κωστή Παπαγιώργη (1947-2014), υπογράφει μια ταινία τεκμηρίωσης που με τρυφερότητα, χιούμορ και ακρίβεια βγάζει στη φόρα πολλά από τα γεγονότα, τα πρόσωπα, τα διαβάσματα, τα πάθη, και τα λάθη που σμίλεψαν το ανάδελφο πνεύμα αυτού του λαϊκο-λόγιου στοχαστή. Από τα παιδικά του χρόνια στην παραλία της Κύμης, στο Παρίσι των θνησιγενών σπουδών του, κι από κει στη σχέση του με τη θολούρα του αλκοόλ, ή με καθοριστικούς «συνομιλητές», ζώντες και προ πολλού νεκρούς, το ντοκιμαντέρ ακολουθεί χαλαρά το νήμα της ζωής του βιογραφούμενου συγγραφέα/ μεταφραστή/ διανοητή.
Κυρίως, όμως, δίνει βήμα σε ανθρώπους που τον ήξεραν καλά: η γυναίκα του, Ράνια Σταθοπούλου, η συγγραφέας Ζυράννα Ζατέλη, ο φιλόσοφος Στέλιος Ράμφος, ο δημοσιογράφος Νίκος Φελέκης (ο πολύς κόσμος, θυμίζω, έμαθε τον Παπαγιώργη μέσα από την στήλη του στον «Επενδυτή» και τις βιβλιοκριτικές του στο «Αθηνόραμα»), ο ποιητής Νίκος Παναγιωτόπουλος, ο στιχουργός Μιχάλης Γκανάς (τι όμορφο το ποίημά του στον επίλογο της ταινίας) και πολλοί, πολλοί άλλοι (ανάμεσά τους και μια μικροπωλητής του δρόμου που ιδιαίτερα συμπαθούσε ο Παπαγιώργης) βάζουν ψηφίδες στο παλίμψηστο πορτρέτο αυτού του ακάματα ψαχνόμενου «γλυκού μισάνθρωπου». Παρεμπιπτόντως, ο τίτλος του ντοκιμαντέρ προέχεται από ιδιόχειρη αφιέρωση του ποιητή Χρήστου Βακαλόπουλου σε βιβλίο που δώρισε στον Παπαγιώργη, γράφοντας «Στον πιο γλυκό μισάνθρωπο της Καλλιδρομίου».

Καίτοι ο Παπαγιώργης αποστρεφόταν ολότελα τη δημοσιότητα (εξαιτίας και της παιδικής βραδυγλωσσίας του), το ντοκιμαντέρ τον φιλοξενεί μολαταύτα –αυτούσιο, αντιφατικό, δωρικό και πληθωρικό ταυτόχρονα– μέσα από τα γραπτά του. Εκείνα που τυπώθηκαν σε βιβλία «για όλους» αποδίδονται από τον Ακύλλα Καραζήση. Ενώ οι μύχιες πρωτοπρόσωπες εξομολογήσεις του διαβάζονται από τον Αργύρη Πανταζάρα. Οι δυο ηθοποιοί, μάλιστα, εμφανίζονται σε ένα πλάνο μαζί, μέσα από ωραίο οπτικό/ συμβολικό παιχνίδι με καθρέφτη, τονίζοντας έτσι την διονυσιακή αντίφαση λαϊκότητας και λογιοσύνης που χαρακτήριζε τον Παπαγιώργη. Η αλήθεια είναι πως η ταινία είναι ιδιαιτέρως πυκνή –πώς θα μπορούσε να γίνει κι αλλιώς– σε επίπεδο νοημάτων, που μπαινοβγαίνουν απροειδοποίητα σε σχόλια συνεντευξιαζόμενων και αποσπάσματα βιβλίων. Αλλά η Αλεξανδράκη καταφέρνει να οπτικοποιήσει όμορφα όλον αυτόν τον πολυσήμαντο λόγο με διευκρινιστικές λεζάντες, εικόνες που σβήνουν η μια μέσα στην άλλη, με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, και με την διακριτική «ενίσχυση» της μουσικής του Νίκου Ξυδάκη.

Φωτογραφίες