ΔΕΥΤΕΡΑ 25 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2017
Κινηματογράφος | Πρόσωπα

Ο Μενέλαος Καραμαγγιώλης συναντιέται με αξιοσημείωτους ανθρώπους 30 Μαρτίου 2017

Ο Ελληνας σκηνοθέτης κινηματογραφεί τους αόρατους πρωταγωνιστές της διπλανής πόρτας.

Ένας νεαρός Λιθουανός κρατούμενος στις φυλακές ανηλίκων Αυλώνας μαθαίνει μέσα στη φυλακή ελληνικά και αφού δώσει εισαγωγικές στο πανεπιστήμιο και περάσει, διεκδικεί από τον δικαστή χρόνο εκτός φυλακής για να μπορεί να παρακολουθεί τις παραδόσεις.
Μια 60χρονη γυναίκα που χάνει την δουλειά της και βρίσκεται στο δρόμο άστεγη και μόνη, αντί να κρυφτεί μέσα στην αυτολύπηση και την ντροπή της, σηκώνεται σιγά σιγά από το πεζοδρόμιο και ζει. Η τόλμη της και η δύναμη της την ανταμείβουν με νέες εμπειρίες, όπως το να συμμετέχει σε μια θεατρική παράσταση παίζοντας τον εαυτό της.
Ένας πατέρας από το Αφγανιστάν με πέντε μικρά παιδιά αναγκάζεται να στείλει (δώσει) το πιο μικρό σε διακινητές στη Γερμανία, χρησιμοποιώντας το ουσιαστικά ως μοχλό πίεσης που θα τραβήξει όλη την υπόλοιπη οικογένεια εκεί.
Ένας ακόμη «καταδικασμένος» μετανάστης που παλεύει μέσα σε απίστευτες συνθήκες και τελικά τα καταφέρνει και βλέπει φως.

Με μια πρώτη ματιά, οι ήρωες του β’ μέρους της σειράς «Συναντήσεις με Αξιοσημείωτους Ανθρώπους» -12 ντοκιμαντέρ που γύρισε σ’ ένα βάθος τεσσάρων ετών ο σκηνοθέτης Μενέλαος Καραμαγγιώλης για λογαριασμό της ΕΡΤ (το πρώτο θα προβληθεί απόψε στις 11 το βράδυ)- είναι εκείνοι που δεν έχουν καμιά προοπτική ζωής, καμία ελπίδα. Νεαροί άνεργοι επιστήμονες, άστεγοι, ανήλικοι φυλακισμένοι, κυνηγημένοι πρόσφυγες, έλληνες μετανάστες στη Γερμανία ακόμα και τραυματισμένα αδέσποτα σκυλιά. Το κοινό τους σημείο, είναι το σημείο «μηδέν». Το απόλυτο σκότος. Που, όμως, με ένα απίστευτο, αξιοζήλευτο κουράγιο το γυρνούν σε ευκαιρία. Μέσα στην Ελλάδα της κρίσης όπου το έδαφος μοιάζει (για όλους μας) κινούμενη άμμος, οι συναντήσεις αυτές με τους αφανείς ήρωες της καθημερινότητας -«Συναντήσεις με Αξιοσημείωτους Ανθρώπους» τους ονόμασε ο σκηνοθέτης- μοιάζουν με αλληγορία που αφορά και τις δικές μας ζωές. Λέει ο Μενέλαος Καραμαγγιώλης: «Έψαξα να βρω ανθρώπους που όσο μεγάλα κι αν ήταν τα προβλήματα τους όσο τρομερές οι αντιξοότητες που αντιμετώπιζαν προσπάθησαν να βρουν την άκρη μέχρι την τελευταία στιγμή. Αυτοί είναι οι αξιοσημείωτοι τελικά».

Ο πρώτος κύκλος των 12 ντοκιμαντέρ έχουν ήδη προβληθεί με επιτυχία από την ΕΡΤ, ενώ η παραγωγή των 12 επόμενων είχε την ατυχία (μπορείς να πεις και το αντίθετο) να πέσει πάνω στο απροειδοποίητο κλείσιμο της ΕΡΤ. «Το γεγονός αυτό» μας λέει ο σκηνοθέτης «εκτός από τα προβλήματα που δημιούργησε- έδωσε στις ταινίες τη δυνατότητα να κινηματογραφούνται για 4 χρόνια παρακολουθώντας τις ζωές των ηρώων τους σε βάθος χρόνου».

Μια ατυχία που γύρισε στα υπέρ σας υποθέτω. Τι άλλαξε αυτό, στο αρχικό σενάριο;
Δεν υπήρχε αρχικό σενάριο... Απλώς αυτά τα θέματα τα τόσο ευαίσθητα ήθελαν το χρόνο τους. Και δεν ξέρω αν είχαμε τους συνοπτικούς χρόνους που απαιτεί μια τηλεοπτική σειρά, αν καταφέρναμε να φτάσουμε σ’ αυτό το βάθος. Με τον επιπλέον χρόνο που μας δόθηκε καταφέραμε αφενός ο φακός να μην λειτουργήσει σαν αδιάκριτος εισβολέας (το προσπαθήσαμε πολύ να γίνουμε αόρατοι) και αφ ετέρου δόθηκε και σε εκείνους ο χρόνος να βγάλουν τις πιο ενδιαφέρουσες πλευρές τους. Και οι πλευρές αυτές είχαν πολλαπλάσια αξία, γιατί προέκυπταν μέσα από αφάνταστες δυσκολίες. Τους αφήσαμε λοιπόν να λειτουργήσουν φυσιολογικά, σαν να μην ήμασταν εκεί (δύσκολο στοίχημα, αλλά το προσπαθήσαμε) και τελικά είδαμε πόσο ωραία ακόμα και ψυχοθεραπευτικά λειτούργησε όλο αυτό γι αυτούς…

Δηλαδή;
Επειδή οι άνθρωποι αυτοί δεν είχαν συνηθίσει να μιλούν για τα προβλήματα τους, η εξομολόγηση στο φακό λειτούργησε και σαν θεραπεία. Και κάτι ακόμα. Τους έδωσε την αναγκαία απόσταση, ώστε να βρουν τρόπους να χρησιμοποιήσουν τις ταινίες για πράγματα που ήθελαν π.χ η Εθνική Ελλάδας Αστέγων μπόρεσε και διεκδίκησε χρήματα για να συμμετέχει στο Παγκόσμιο Πρωταθλήματα Αστέγων της Χιλής. Ο νεαρός φυλακισμένος που έπρεπε να πείσει το δικαστήριο να παρακολουθεί μαθήματα στο πανεπιστήμιο, χρησιμοποίησε την ταινία για να πείσει το δικαστή για την αξιοπιστία του. Η 60χρονη γυναίκα που έμεινε χωρίς δουλειά χρησιμοποίησε την έκθεσή της στο φακό για να αποδεχτεί και η ίδια την κατάσταση της και να προχωρήσει, να ενταχθεί στην ομάδα των ανέργων που πουλούν το περιοδικό Σχεδία και μετά να παίξει και στο θέατρο – στην αρχή ντρεπόταν και κρυβόταν μην τυχόν συναντήσει κάποιο γνωστό ή συγγενή της στο δρόμο.

Τι σου έδωσε το στήσιμο της κάμερας τόσο κοντά στην πραγματικότητα. Σε σχέση με αυτό που ζούσες όταν έκανες fiction;
Μου έκανε πιο ξεκάθαρο το πώς να αποφύγω κάθε είδους επιτήδευση. Κυρίως με έκανε να νιώσω ότι μια ταινία πρέπει να κινητοποιεί συναισθηματικά και συνειδησιακά τον θεατή.

Τελικά το πιο συναρπαστικό σενάριο είναι εκεί έξω έτοιμο;
Κάπως έτσι. Τα πράγματα συμβαίνουν γύρω μας, εξελίσσονται γύρω μας και δεν χρειάζεται παρά να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά. Στο σινεμά, η αφετηρία πρέπει να είναι η πραγματικότητα, δε γίνεται να την αγνοεί. Γιατί αν το κάνει, το αποτέλεσμα θα είναι επιτηδευμένο και ανούσιο…

Νομίζεις υπάρχει πραγματικότητα ή εμείς τη φτιάχνουμε ζουμάροντας σ’ αυτό που μας ενδιαφέρει;
Και βέβαια υπάρχει. Κι αυτό που συμβαίνει γύρω μας είναι αμείλικτο. Και το θέμα είναι πώς να μη ζούμε μέσα σε γυάλινους πύργους και να μην ξέρουμε τι συμβαίνει γύρω μας...

Κατά κάποιο τρόπο όλοι έχουμε τον πύργο μας. Εμείς οι Δυτικοί την οικονομική ευμάρεια, οι άλλοι στην Ανατολή τα θρησκευτικά τους κολλήματα…
Πλέον δεν ισχύει αυτό –για τη Δύση εννοώ. Ακόμα και τα πιο εύπορα κοινωνικά στρώματα βρίσκονται σε κίνδυνο. Και μπορεί να μην είναι ο άμεσος κίνδυνος που έχει ένας πρόσφυγας, αλλά ποιος μπορεί να είναι ήσυχος, στον κόσμο του. Αυτό που ζούμε σήμερα -και συμβαίνει σε παγκόσμια κλίμακα- κανείς δεν μπορεί να το αγνοήσει. Η να ξεφύγει…

Γιατί επέλεξες όλες οι ιστορίες να έχουν αισιόδοξο φινάλε;
Δεν το επέλεξα. Κατ’ αρχάς δεν είναι happy end …Η –καλύτερα- είναι ένα happy end που ανά πάσα στιγμή είναι έτοιμο να ανατραπεί, να καταρρεύσει. Θα έλεγα ότι είναι ένα άνοιγμα για την επόμενη μέρα. Οι άνθρωποι αυτοί, ενώ δεν έχουν καμία ελπίδα, στο τέλος της ταινίας βρίσκουν ένα τρόπο να προχωρήσουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα κατάφεραν για πάντα. Όχι . Απλώς βρίσκουν ένα λόγο να προσπαθούν και την επόμενη. Βρίσκουν ελπίδα. Αυτό είναι το σημαντικό. Μέσα στο πλήρες σκοτάδι, κατάφεραν να βρουν χαραμάδα φωτός.

Διαδραστικά ντοκιμαντέρ: Τι είναι αυτή η νέα πλατφόρμα που σχεδιάζετε για να λειτουργήσει το υλικό και ως κοινωνικό εργαλείο…
Επειδή αποκτήσαμε μια εξοικείωση με τους «ήρωες» μέσα σ’ αυτά τα χρόνια και οι ίδιοι απέκτησαν μια πολύ ενδιαφέρουσα εξοικείωση με το φακό, συνεχίσαμε να τους κινηματογραφούμε και μετά το τέλος των ταινιών, οπότε υπάρχει επιπλέον υλικό- απ’ τους ίδιους, αλλά και από άλλους. Η πλατφόρμα που σχεδιάζουμε (σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση και την Στέγη Γραμμάτων) θα δίνει τη δυνατότητα στο θεατή να δει την ιστορία που προβάλλεται στην τηλεόραση, αλλά και το μετά των ηρώων, όπως και άλλες αντίστοιχες ιστορίες μέσα από λινκ. Αυτό θέλουμε να λειτουργήσει και σαν αφορμή για συζητήσεις στο web ή για επαφή των ανθρώπων που ενδιαφέρονται- είτε είναι άστεγοι και οι ίδιοι, είτε ομάδες ανθρώπων που θέλουν να συνδράμουν είτε είναι σχολεία και πανεπιστήμια.

Τελικά τι πιστεύεις για την κρίση; Είναι ένα κίνητρο να σηκωθούμε από τον καναπέ;
Αυτό που με ενοχλεί σ’ αυτή την ιστορία είναι ότι η κρίση χρησιμοποιείται σαν ένα ωραίο εργαλείο για να χαθούν κατακτημένα δικαιώματα και ελευθερίες. Είναι η καλύτερη δικαιολογία. Με τρελαίνει η ιδέα ότι αυτή η πόλη, που ήταν ο,τι πιο ζωντανό υπήρχε στον κόσμο, ζει τώρα μέσα στο φόβο και την παραίτηση. Θέλω κάτι να γίνει. Και υπάρχει το δυναμικό, το ‘χω δει, το νιώθω. Μέτρησα μια μέρα από την πλατεία Κλαυθμώνος μέχρι το σπίτι μου στη Φωκίωνος Νέγρη, 17μικρες αυτοσχέδιες συναυλίες... Δίπλα μας τρέχει μια ζωή που λίγο να την προσέξουμε, λίγη σημασία να δώσουμε θα καταλάβουμε πολλά. Γι’ αυτό χαίρομαι γι αυτό που έζησα όλα αυτά τα χρόνια με τους αξιοσημείωτους ήρωες μου. Λειτούργησαν και για μένα σαν αφορμή για αφύπνιση.

Χάρη Ποντίδα

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_689142_photo2_-2- Ζωή Λάσκαρη - Σπάνιες πόζες της femme fatale του ελληνικού σινεμά Η «Ζωίτσα» από τα καλλιστεία στις Κάννες και από τον «Κατήφορο» στις «Θαλασσιές τις χάντρες». Main_renos1-e1366572220698 No budget... sorry Είκοσι χρόνια μετά το «No budget story», ο Ρένος Χαραλαμπίδης επιστρέφει με μια «πειραγμένη» εκδοχή της ταινίας του και μας συστήνεται ως συνθέτης. Main_kim Σινεμά στους -30 βαθμούς Κελσίου «Στον Καναδά το κράτος υποστηρίζει με διάφορους τρόπους τον κινηματογράφο και τους δημιουργούς», αναφέρει ο παραγωγός Γουίλ Γουντς. Main_slider Μια… φάλαινα διεκδικεί βραβείο Η Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη μιλά για την ταινία της «Limbo» που διεκδικεί μία από τις διακρίσεις της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου. Main_slider «Pet», το τέλος της παιδικής αθωότητας Η ταινία μικρού μήκους του Χρήστου Μωραΐτη διηγείται μια σκληρή ιστορία που μπορεί και να ενοχλήσει, αλλά και που έχει σίγουρα πολλά να πει. Main_slider Συνέντευξη: Ο Μάκης Παπαδημητρίου μιλάει στο www.tospirto.net «Μακάρι να έκανα μόνο σινεμά. Μ΄ αρέσει περισσότερο απ’ όλα».
#load_content_with_ajax