ΤΡΙΤΗ 28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017
Χορός | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου μιλάει στο www.tospirto.net 16 Σεπτεμβρίου 2015

«Δεν παριστάνω πια ότι ξέρω όταν δημιουργώ».

Άπνοια και βουβός, γκρίζος ουρανός. Το μπλουζάκι του στάζει από ιδρώτα. Πετάγεται μέχρι το διαμέρισμά του για να αλλάξει ρούχα. Μόλις έχει ολοκληρώσει την πρόβα της «Πρώτης ύλης», παράστασης που μαζί με το «Still life» θα πετάξουν επίσης για την Ευρώπη.
Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου επιστρέφει δυο φορές, σαν να μην του φτάνει η μία. Αρχικά με μια σειρά δέκα εμφανίσεων στο Δημοτικό Θέατρο με το εικαστικό υπαρξιακό έπος που πρωτοσύστησε στη Στέγη κι ύστερα για να αφυπνίσει τις διαδρομές του εκτός συνόρων. Αν τολμήσεις να μιλήσεις για «καριέρα στο εξωτερικό»,  θα βάλει τα γέλια. «Άλλος ένας σύγχρονος μύθος» σχολιάζει.
Κι όμως ο δημιουργός που παρουσίασε τη δουλειά του στα πέρατα της γης σε απευθείας μετάδοση μέσω των Ολυμπιακών Τελετών λήξης και έναρξης δεν κυνήγησε όσο θα μπορούσε – και κυρίως όσο θα ήθελε – τις, εκτός έδρας, συνεργασίες. «Ποτέ δεν δούλεψα με ατζέντη, ούτε και τώρα έχω» ομολογεί και μοιάζει να μην το μετανιώνει. Τα πράγματα εξάλλου άλλαξαν ριζικά μόλις αποφάσισε να κοινοποιήσει μεγάλα κομμάτια των έργων του στο Internet. Τώρα αδημονεί «με ποιο τρόπο θα συνδιαλλαγεί η δουλειά μου με μια διεθνή πλατφόρμα».

Οξύμωρο, σκέφτεσαι, που η μεγάλη έξοδος του Παπαϊωάννου έρχεται 30 χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση στην ελληνική σκηνή με την «Ομάδα εδάφους». «Πέρασαν 30 χρόνια;» επαναλαμβάνει, σχεδόν σαν να μην έχει συνειδητοποιήσει τον κόπο που έχει καταβάλλει και τον δρόμο που έχει περπατήσει. Εχει φτάσει η ώρα για έναν απολογισμό; Και πώς μπορούν τόσες εμπειρίες να συνοψιστούν σε μια απάντηση; «Το πιο σημαντικό στην αποτίμηση που μου ζητάτε είναι η διαπίστωση πως κάτι σπρώχνει 30 χρόνια για να ειπωθεί, επαναληπτικά και σε παραλλαγές. Και σπρώχνει ακόμα» απαντάει δωρικά ο Δημήτρης Παπαϊωάννου. «Η μετακίνησή μου από την καθαρή ζωγραφική στο σύγχρονο χορό και μετά σε αυτό το υβριδικό είδος θεάματος ήταν μεγάλη τύχη γιατί συναντήθηκα πιο γρήγορα με τη σύγχρονη τέχνη. Χρειαζόταν να σκοντάψω κάπου. Ήταν, λοιπόν, μια μετακίνηση προς τον εαυτό μου. Μεγαλώνοντας και κοιτώντας πίσω έφτασα στο σημείο να βλέπω τις κακοτεχνίες μου με χιούμορ, να κοροϊδεύω εκείνο το αγόρι για την τόση άγνοιά του και παράλληλα να το χαίρομαι για την αδιάκοπη τόλμη του. Να έχω επίγνωση της γελοιότητας και του ερασιτεχνισμού που επέδειξα. Σήμερα όμως είμαι σε θέση να ανακαλέσω δέκα εικόνες από τα κόμικς μου, 25 εικόνες από τις παραστάσεις μου ακόμη και από τις Τελετές, να σας τις δείξω και να δείτε την ίδια απαράλλαχτη εικόνα σε όλες».
 
Πάει καιρός που ο Παπαϊωάννου «αποκήρυξε» το mainstream θέαμα. Αν και σχεδόν δέκα χρόνια μετά το «2», το πλέον τυπικό δείγμα εμπορικής δουλειάς του, εμφανίζεται ακόμα προστατευτικός για δημιουργίες που – όπως σημειώνει - «δεν είναι το παρακλάδι του εαυτού μου που ακολουθώ». Ωστόσο δεν διστάζει να πει πως «πάντα με ενδιέφερε το ποπ, πάντα είχα μέσα μου το λαϊκό στοιχείο. Ποτέ όμως, δεν μαγείρεψα ένα έργο ειδικά για να αρέσει στο κοινό, πάντα προσπαθούσα να διασκεδάζω τον εαυτό μου μ’ αυτό που κάνω».
Υπήρξε, βεβαίως, η στιγμή του επαναπροσδιορισμού – που ο ίδιος ονομάζει «αναβάπτιση». Μια μετάβαση που ξεκίνησε από το «Πουθενά» και κορυφώθηκε στη στιγμή που αποφάσισε να ξαναθέσει τον εαυτό του στην υπηρεσία των παραστάσεών του.  «Όταν έκανα το ‘Μέσα’, το πιο τολμηρό πείραμα στην πλατφόρμα μιας μεγάλης αστικής παραγωγής και το οποίο απέτυχε εισπρακτικά παταγωδώς κατάλαβα πως το όνειρο για, μεγάλων διαστάσεων, πειραματικές εργασίες είχε τελειώσει. Τότε έβαλα το στοίχημα να δημιουργήσω με τα λιγότερα δυνατά μέσα. Μέρος αυτής της επιλογής ήταν να αξιοποιήσω τον εαυτό μου. Ο τρόπος με τον οποίο λειτούργησε αυτό ενδυνάμωσε τη ζωική σχέση μου με τη δουλειά».
Ακούραστος; Μάλλον όχι. «Το σώμα μου δεν αντέχει άλλο και αυτή είναι μια εμπειρία που βιώνω καθημερινά. Δεν φοβάμαι όμως∙ εφαρμόζω το επιχείρημα του ‘λίγο ακόμα’ και κάνω ότι δεν καταλαβαίνω», ομολογεί. Όχι, ο Παπαϊωάννου δεν εθελοτυφλεί για το τι μπορεί και πολύ περισσότερο για το τι θέλει να κάνει. «Δεν με απασχολεί να κάνω για όσο ζω αυτό που κάνω, δεν με απασχολεί αν γίνω γελοίος με αυτό που κάνω∙ θέλω όμως να γουστάρω πολύ, για όσο το κάνω». Συμφιλιωμένος με την ωριμότητά του, δηλώνει «πιο διαθέσιμος να είμαι ‘χαμένος’. Δεν παριστάνω πια ότι ξέρω όταν δημιουργώ».

Και το σημαντικότερο: Δεν σταματά να δημιουργεί. Η διπλή περιοδεία του στη Βόρεια Ευρώπη και τη Νότια Αμερική συμβαίνει τη στιγμή που εκδηλώνει τον πιο ενεργό και πολιτικό του εαυτό. Μια πλευρά του που αναδείχθηκε απρόσμενα ή ξώφαλτσα, όπως του αρέσει να λέει. «Τα τελευταία χρόνια αγωνίζομαι να βρεθώ όσο πιο κοντά γίνεται στο κέντρο των πραγμάτων που με ενδιαφέρουν και με νοιάζει όλο και λιγότερο το πόσο 'κουλό' είναι αυτό που τελικά παράγω. Η ερωτική διάσταση των έργων μου έχει, νομίζω, διαχυθεί μέσα σε ένα είδος υπαρξιακού προβληματισμού κι αυτό οδηγεί σε μια μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στην ανθρώπινη κατάσταση. Η πολιτική διάσταση λοιπόν, τόσο στην 'Πρώτη ύλη' όσο και στο 'Still life', ήρθε μη συνειδητά αλλά ήταν ευπρόσδεκτη. Διαφορετικά δεν θα διάλεγα αυτή την εποχή για να πολιτικοποιήσω το έργο μου».
Στέκεται, λοιπόν, με καχυποψία απέναντι στη στράτευση της Τέχνης και είναι έτοιμος να δικαιολογήσει τη σκέψη του. «Ο καλλιτέχνης είναι στρατευμένος στο να μιλάει για την ανθρώπινη κατάσταση. Έχω την Τέχνη ψηλά, την τοποθετώ εκεί που είναι η Φιλοσοφία και οι Επιστήμες. Πιστεύω στον πολιτικοποιημένο, ενεργό άνθρωπο και στον ακτιβισμό αλλά το διαχωρίζω αυτό από την Τέχνη. Δεν της αξίζει να κλείνεται στο κλουβί της επίκαιρης συνθήκης, είναι ταπεινωτικό».
Κι αν κρατάει κάποιες αποστάσεις από την πολιτικοποιημένη τέχνη, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου βρίσκεται ακόμα πιο μακριά από το δημόσιο λόγο, αναγνωρίζοντας το μάλιστα σαν προσωπική αδυναμία. Ισως μάλιστα να κρύβει μια αθωότητα όλο αυτό. «Έχω σκεφτεί πολλές φορές πως είναι κρίμα να μην είμαι μια προσωπικότητα η οποία τολμάει ένα κοινωνικό και πολιτικό λόγο, όπως προσωπικότητες που έχω θαυμάσει –  ο δάσκαλος μου ο Τσαρούχης και ο αγαπημένος ο Μάνος Χατζιδάκις. Αλλά από την άλλη, δεν μπορώ πάω ενάντια στη φύση μου. Ντρέπομαι να μοιράζομαι σε δημόσιο λόγο τις απόψεις μου• δεν μπορώ να πάρω την ευθύνη και να επηρεάσω ανθρώπους. Αισθάνομαι απόλυτα αυτοσχέδιος».

Στέλλα Χαραμή

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_1 Συνέντευξη: Ο Αντώνης Φωνιαδάκης μιλάει στο www.tospirto.net «Θα συζητούσα μια θέση σε ελληνικό πολιτιστικό οργανισμό». Main_9792132 Συζήτηση με τον ακτιβιστή της χορογραφίας, Λέμι Πονιφάζιο «Θέλω να ζω ελεύθερος μαζί με όλους τους άλλους, όχι ελεύθερος από κάτι». Main_slider Ο Αύγουστος, ο μήνας μου: Κωνσταντίνος Ρήγος «Τα χρόνια περνούν, και ο Αύγουστος εμβληματικός πάντα στέκει εκεί, καυτός!» Main_img7898copy Συνέντευξη: Ο Κωνσταντίνος Ρήγος μιλάει στο www.tospirto.net «Οι Έλληνες λειτουργούμε ως έφηβοι. Αντιδρούμε με το συναίσθημα κι όχι με τη λογική». Main_slider Δέκα πράγματα που αξίζει να μάθετε για τη Συλβί Γκιλέμ Χρήσιμες πληροφορίες λίγο πριν την απολαύσουμε στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.
#load_content_with_ajax