ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2018
Μουσική | Είδα...

Είδα: την «Υπόθεση Μακρόπουλου» σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά 22 Μαΐου 2018

«Κρύα σαν το μαχαίρι, η 300 χρονών ντίβα πατάει πάνω σε άνδρες, συναισθήματα και επιθυμίες, πρόθυμη να χρησιμοποιήσει και να χρησιμοποιηθεί, σίγουρη πως «είναι διαστροφή να αγαπήσει κάποιον θνητό», αφού αργά ή γρήγορα θα την εγκαταλείψει…»

Η όπερα του Λέος Γιάνατσεκ «Υπόθεση Μακρόπουλου» διαθέτει τρία πολύ γοητευτικά χαρακτηριστικά για τους φίλους του είδους, αλλά και αρκετά αρνητικά -για τα οποία δεν την ανεβάζουν συχνά τα μεγάλα λυρικά θέατρα του κόσμου.
Στα γοητευτικά στοιχεία περιλαμβάνονται καταρχάς το θέμα, δηλαδή, «η αθανασία και το αντίτιμό της», ένα θέμα με πολλές φιλοσοφικές προεκτάσεις, που θέτει ερωτήματα, ενεργοποιεί τη σκέψη και σε προκαλεί να πάρεις θέση. Ακολούθως, ο κεντρικός ρόλος, ένας μοναδικός οπερετικός χαρακτήρας γυναίκας που δεν «πάσχει από έρωτα», όπως συνήθως, αλλά αντίθετα συνειδητοποιεί την αδυναμία της να νιώσει δυνατά συναισθήματα λόγω των 300 χρόνων ζωής της, και η θεατρικότητα που εξασφαλίζει ένα ενδιαφέρον θέαμα για το κοινό και όχι απλώς μία ακουστική απόλαυση. 

Στα αρνητικά της «Υπόθεσης Μακρόπουλου» περιλαμβάνονται: η γλώσσα (τα τσέχικα ακούγονται ελάχιστα ποιητικά – ιδιαίτερα για τους λάτρεις της ιταλικής όπερας), η απουσία της συνηθισμένης δομής με άριες, ντουέτα και χορικά μέρη, η πυκνότητα του λόγου που δεν δίνει χώρο στη μουσική να πρωταγωνιστήσει, οι τεράστιες απαιτήσεις του κεντρικού ρόλου της Εμίλια Μάρτυ που περιορίζει τις επιλογές, οι σκηνοθετικές δυσκολίες ανανέωσης του οπτικού ενδιαφέροντος, αλλά πάνω από όλα η «ανάγνωση» του έργου, ώστε να αποδοθούν στα μερίδια που τους αναλογούν τα κωμικά στοιχεία, ο αισθησιασμός, η τραγικότητα, η ματαίωση και τελικά η λύτρωση με την υποταγή στη θνητότητα.

ΤΟ ΕΡΓΟ
Η «Υπόθεση Μακρόπουλου» γράφτηκε (λιμπρέτο και σύνθεση) από τον Λέος Γιάνατσεκ μεταξύ 1923 – 1925 και είναι βασισμένη στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Κάρελ Τσάπελ. Παρακολουθεί την ιστορία της Ελίνας, κόρης του κρητικού γιατρού/αλχημιστή Ιερώνυμου Μακρόπουλου που τον 16ο αιώνα έφτιαξε το «ελιξίριο της νεότητας» για χάρη του αυτοκράτορα Ροδόλφου Β’ και το δοκίμασε πρώτα στην 16χρονη κόρη του. Η Ελίνα έπεσε σε κώμα μόλις το ήπιε, ο αυτοκράτορας τιμώρησε τον αλχημιστή, αλλά μετά από ένα μήνα η Ελίνα ξύπνησε και έγινε η μοναδική κάτοχος της συνταγής που της εξασφάλισε 300 χρόνια νεότητας. Τώρα, διαπιστώνοντας ότι η επίδραση του ελιξιρίου έχει αρχίσει να λήγει, η Ελίνα Μακροπούλου – έχοντας αλλάξει πολλές ταυτότητες στο μεταξύ – αναζητά τη συνταγή που είχε αφήσει στο σπίτι ενός πρώην εραστή της και αναγκάζεται να αποκαλύψει την αλήθεια στους κληρονόμους του, συνειδητοποιώντας σταδιακά τη ματαιότητα της επιδίωξής της να ζήσει άλλα 300 χρόνια.
Η Ελίνα Μακροπούλου / Εμιλία Μάρτυ, καταξιωμένη τραγουδίστρια στο «εδώ και τώρα» της όπερας παρουσιάζεται «κρύα σαν το μαχαίρι», μία ντίβα που πατάει πάνω σε άνδρες, συναισθήματα και επιθυμίες. Υποτιμά τους θνητούς καθώς «είναι διαστροφή να τους αγαπήσει κάποιος» (αφού θα πεθάνουν) και τους αντιμετωπίζει ως «σκιές και αντικείμενα». Έχει ξεχάσει με πόσους άντρες έχει κοιμηθεί, πότε ένιωσε έρωτα και για ποιόν, πόσα «μπάσταρδα» έχει αραδιάσει, πόσες πληγές έχει δεχτεί στο κορμί της. Η Ελίνα / Εμιλία δεν έχει αναστολές. Πιάνει τον άντρα από τα αχαμνά και κάνει σεξ μαζί του προκειμένου να της δώσει τη συνταγή… Αλλά τότε – τι αποκάλυψη! – το θηλυκό που επιθυμούν όλοι οι άντρες αποδεικνύεται «κρύα σαν πάγος, σαν να αγκαλιάζεις μία νεκρή»…
Η Ελίνα Μακροπούλου / Εμιλία Μάρτυ έχει πάψει στην πραγματικότητα να ζει. Η προοπτική της αθανασίας έχει νεκρώσει τα συναισθήματά της. Δεν βρίσκει σε τίποτα αξία. Έχει κουραστεί να είναι καλή. Έχει κουραστεί να είναι κακή. Έχει κουραστεί από τη Γη και τον Ουρανό. Και τώρα συνειδητοποιεί ότι ζηλεύει τους θνητούς που πιστεύουν ακόμα στον άνθρωπο… Η Ελίνα Μακροπούλου τελικά επιλέγει να μη φτιάξει τη συνταγή που θα της χαρίσει άλλα 300 χρόνια ζωής. «Δεν πρέπει κανείς να ζει τόσο πολύ…», παραδέχεται συντετριμμένη.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ
Η πρώτη παραγωγή της «Υπόθεσης Μακρόπουλου» από την Εθνική Λυρική Σκηνή ευτυχεί να έχει την υπογραφή του Γιάννη Χουβαρδά σε μία σοφή επιλογή που κινείται ανάμεσα στην κλασική απόδοση και στην ακραία νεωτερική ματιά. Κανείς δεν σοκάρεται από το «λεοπάρ» φόρεμα της πρωταγωνίστριας, το πλαστικό τραπεζομάντιλο στο τραπεζάκι του τσαγιού ή τις σκηνές σεξουαλικών πράξεων. Κανείς δεν πλήττει, όπως ενδεχομένως θα έπληττε από κάποιο «βαρύ» ανέβασμα, ακολουθώντας έναν οπερετικό κλασικισμό που ούτως ή άλλως δεν διαθέτει η Ελλάδα.

Ο Χουβαρδάς αντιμετωπίζει την «υπόθεση Μακρόπουλου» με τη θεατρική του σκευή, παρουσιάζοντας ένα ολοζώντανο θέαμα που «γεμίζει» τη σκηνή, ακόμα και χώρους που είναι νεκροί από δράση και υπό άλλες συνθήκες δε θα εξέπεμπαν οπτικά ερεθίσματα (π.χ. οι καθαριστές των πτυχώσεων στους τοίχους). Σ' ένα έξοχο σκηνικό (Εύα Μανιδάκη), ο Χουβαρδάς στήνει τους ζωντανούς νεκρούς του που βγαίνουν από τους καναπέδες σαν να ανοίγουν καπάκια από φέρετρα, σέρνονται στα πόδια της Εμιλίας, την ποθούν, την κατακτούν, απογοητεύονται, είναι έτοιμοι να την κατασπαράξουν μέχρι που εκείνη συντρίβεται από την αλήθεια και ταπεινωμένη επιλέγει τον δρόμο των θνητών.
Η επιλογή ενός βωβού προσώπου (Ιερώνυμος Καλετσάνος) ως γιατρός/αλχημιστής/γέροντας/θάνατος εισάγει από την πρώτη στιγμή τους θεατές στην ατμόσφαιρα και την κεντρική ιδέα του έργου και ενοποιεί εύστοχα τη δράση γύρω από τη θνητότητα. 
Ως κορυφαία στιγμή της παράστασης θα επιλέγαμε χωρίς δεύτερη σκέψη, όχι το σπαρακτικό φινάλε, αλλά το εύρημα των Χουβαρδά / Μανιδάκη με την ηλικιωμένη Ελίνα. Κι αυτό γιατί παρουσιάζεται απρόσμενα, δημιουργεί την πολυπόθητη έκπληξη - ζητούμενο σε κάθε παράσταση - σαστίζει και εντυπωσιάζει τους θεατές με την υψηλή αισθητική του. Ίσως δεν είναι σωστό να το αποκαλύψουμε πριν ολοκληρωθούν οι παραστάσεις, απλώς να σας πούμε ότι το ψηλό και κάπως μονότονο φόντο με τη βιτρίνα και τα πλαστικά λουλούδια, δεν είναι τυχαία ούτε ψηλό, ούτε μονότονο…
Οι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου με τις εναλλαγές (ή και την ταυτόχρονη χρήση) ψυχρών και θερμών λευκών φώτων δημιουργούν «ταυτότητα» στην παράσταση, τα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη είναι απολύτως συμβατά με αυτό που αναμένεις από μία παράσταση Χουβαρδά – θαυμάσια επιλογή το «κορμάκι» της Κελεσίδου στη σεξουαλική σκηνή - η κίνηση από την Πατρίτσια Απέργη είναι λειτουργική και βέβαια ένα μεγάλο «μπράβο» δικαιωματικά εισπράττει η απόλυτη πρωταγωνίστρια της παράστασης Ελένη Κελεσίδη τόσο για το τόλμημα να αναλάβει τον δύσκολο ρόλο, όσο και το αποτέλεσμα που επιτυγχάνει.
Ο Σλοβάκος αρχιμουσικός Οντρέι Όλος παρουσιάζει μία πιο αργή οβερτούρα από αυτή που έχουμε συνηθίσει στις ηχογραφήσεις αναφοράς του έργου από τον Mackerras αλλά η εκδοχή του έχει βάθος και υποβλητικότητα.

Γιατί να δω την «Υπόθεση Μακρόπουλου»
-Γιατί είναι μία ενδιαφέρουσα και έντιμη παράσταση που βάζει στο κορεσμένο ρεπερτόριο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής ένα σημαντικό έργο του 20ου αιώνα.

Τι άλλο να δω;
-Αναζητήστε στο διαδίκτυο την παράσταση από την Όπερα της Bayer του 2014 σε σκηνοθεσία Árpád Schilling. Πρόκειται για μία πανάκριβη παραγωγή που «διαβάζει» το έργο ως ένα φεμινιστικό μανιφέστο. Τα χρόνια ζωής της Ελίνας γίνονται οι κύκλοι στην τομή ενός κορμού δέντρου με τους άντρες που την εκμεταλλεύτηκαν, τη χρησιμοποίησαν και χάθηκαν από τη ζωή της να την πνίγουν και να την οδηγούν στην παραίτηση από τη ζωή. Μία πραγματικά ενδιαφέρουσα πρόταση, που όμως απευθύνεται σε κοινό «χορτασμένο» από τις συμβατικές «αναγνώσεις» της «Υπόθεσης Μακρόπουλου»...

Δημήτρης Καλαντζής

Περισσότερα "Είδα..."
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΕΙΔΑ..." Main_63681986 Μια διαφορετική συναυλία στον περίβολο μιας... εκκλησίας Πλατείες, παραλίες, αυλές σπιτιών «γεμίζουν» μουσική. Main_slider Είδα: τους Scorpions στο Καλλιμάρμαρο Ένα απόλυτα έντιμο φωτιστικό και ηχητικό θέαμα με τις μεγάλες επιτυχίες του συγκροτήματος. Main_slider Είδα: τους Calexico στο Ηρώδειο Μια ζεστή (πολύ ζεστή) βραδιά του Ιουλίου, όπου οι τροβαδούροι από την Αριζόνα, μάς έκαναν επί ένα γεμάτο δίωρο να δούμε τι σημαίνει «The thread that keeps us» (ο τίτλος του τελευταίου δίσκου). Main_41006102970_0562a579cd_b Μποέμ: από το Λονδίνο στο… σπίτι σας! Η Βασιλική Οπερα μάς χάρισε διαδικτυακά μία θαυμάσια παραγωγή της «Μποέμ» του Πουτσίνι Main_slider Είδα: τον Nick Cave στην Πλατεία Νερού Τελικά η επίδραση Κέιβ είναι αναλλοίωτη και φαίνεται να έχει ανάλογο απογειωτικό αποτέλεσμα με εκείνου του χειμώνα. Main_sting_shaggy-10 Είδα: τον Sting και τον Shaggy στο Ηρώδειο Η πιο "αταίριαστη" συνεργασία που έγινε ποτέ, αλλά που στην πράξη δικαιώθηκε πλήρως.
#load_content_with_ajax