ΚΥΡΙΑΚΗ 19 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2018
Μουσική | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Ο Μάνος Ελευθερίου μιλάει στο www.tospirto.net 23 Ιουλίου 2018

Η συνέντευξη που ακολουθεί δόθηκε στη Χάρη Ποντίδα τον Σεπτέμβριο του 2016.

Πάνω από 400 τραγούδια αριθμεί το βιογραφικό του και είναι σίγουρο ότι αφήνει κάμποσα απέξω. Λίγο όμως να του μιλήσεις καταλαβαίνεις αμέσως ότι ο ευγενικός κύριος Μάνος μετράει τους αριθμούς αλλιώς. Τον συναντάω στο σπίτι του στο Νέο Ψυχικό -με αφορμή την συναυλία/αφιέρωμα για τα 50 του χρόνια στο Γκάζι από τον 9.84 σήμερα, Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου- κι όση ώρα η σκυφτή του φιγούρα πηγαινόρχεται μέσα στο σπίτι (για να μου φέρει νερό και λουκουμάκια απ την Σύρο) το μάτι μου στέκεται στις φορτωμένες βιβλιοθήκες, τις σκαλιστές ξύλινες «κομότες», τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες, τα ζωγραφικά έργα, τους πίνακες, τις γκραβούρες, τα παλιά αντικείμενα, τις λάμπες. Δεν υπάρχει σπιθαμή κενή. Πουθενά. «Μάλιστα», σκέφτομαι. Αυτό είναι ένα σπίτι που ξεχειλίζει ζωή. Παλιά ζωή. «Πρέπει να αλλάξω σπίτι» μου λέει, πριν ακόμα καθίσουμε. «Δυστυχώς δεν με παίρνει να δίνω αυτό το νοίκι». Μα «για όνομα» του λέω. «Εσείς; Όλα αυτά τα χρόνια στο χώρο! Ποιητής, στιχουργός, συγγραφέας, αρθρογράφος. Κορυφαίος. Μόνο οι επιτυχίες σας στο τραγούδι θα έφταναν». «Η Σύνταξη» απαντάει «Και το επικουρικό έφτασε στα 120». Μα εντάξει κύριε Μάνο μας. Ούτε από το τραγούδι δεν έχουν βγει χρήματα; Από τραγούδι ναι. Ένα διάστημα, εκεί μέσα στη δεκαετία 75 -85 κυρίως έβγαιναν χρήματα. Αλλά κάθε φορά που μάζευε για να πάρει ένα διαμέρισμα τύχαιναν κεραυνοί. Οικογενειακοί. Γιατροί, νοσοκομεία «ο Θεός να βάλει το χέρι του». Και μετά; Μετά ήταν η «λύσσα» (έτσι την ονόμασε) με τις συλλογές. Διάφορα πράγματα. Συλλεκτικά είδη. Φωτογραφίες. Χειρόγραφα, βιβλία, μελανοδοχεία, αντικείμενα διάφορα. Χιλιάδες βιβλία. Άπειρες φωτογραφίες. Που κάποια στιγμή δώρισε σε σχολεία, βιβλιοθήκες, ιδρύματα κυρίως στην Σύρο. Πάνω από 40.000 βιβλία πήγαν στην Δημοτική Βιβλιοθήκη της Σύρου, γύρω στα 580 στο Ιστορικό Αρχείο της Ερμούπολης. Τώρα που μιλάμε υπάρχει μια έκθεση στην Άνω Σύρο με φωτογραφίες μαθητών από τον 19ο αιώνα, χειρόγραφες σημειώσεις, ενδεικτικά,τετράδια καλλιγραφίας όλα από τα δημοτικά σχολεία της παλιάς Σύρου από το 1880 κι έπειτα. Όλα από την προσωπική του συλλογή. Τελευταία μπήκε στο κάδρο και η Αστυπάλαια. «Με έκαναν επίτιμο δημότη» λέει. «Κι έστειλα κι εκεί γύρω στα 1000 βιβλία».

Ψάχνετε ακόμα; Πηγαίνετε σε δημοπρασίες;
Κόβεται αυτό ποτέ; Απλά εκεί που αγόραζε δέκα τώρα κρατιέται και αρκείται σε ένα. «Τα πάντα βρίσκεις, από χειρόγραφο του Παλαμά μέχρι εισιτήριο του τραμ του 1930- λεφτά να ‘χεις».

Κάνω ένα γύρο πάλι στο χώρο με το μάτι μου και σκέφτομαι πόσο μάταιο είναι να προσπαθείς να γνωρίσεις έναν άνθρωπο σαν τον Μάνο Ελευθερίου δια της …ευθείας οδού (συνέντευξη) την στιγμή που όλος του κόσμος «κατοικεί» εδώ και ταυτόχρονα αλλού –ίσως πιο κοντά στην ελληνίδα Σάρα Μπερνάρ ( Ευαγγελία Παρασκευοπούλου ) στη Σύρα του τέλους του 19ου αιώνα, όπως την «φώτισε» στο βραβευμένο μυθιστόρημα του «Ο καιρός των Χρυσανθέμων. Η ψυχή του …συλλέκτη που βγαίνει στην ποίηση, τον στίχο, την συγγραφή. «Όταν αποκτώ κάτι, χαίρομαι αλλά δεν θέλω να το βλέπω μόνος μου. Θέλω την χαρά μου να την μοιραστώ με πολύ κόσμο- γι αυτό και χαρίζω τα πράγματα αυτά» λέει.

Μέσα στη διαδρομή αυτή της ζωής σας έχετε βρει αυτό που τελικά αξίζει να σώσει κανείς;
Eίναι η χαρά του να σώσεις κάτι από την αφάνεια ή από την καταστροφή. Σώζεις κάτι από την ομορφιά του κόσμου.

Αυτό παραπέμπει και στα βιβλία σας –εννοώ τον «Καιρό των Χρυσανθέμων» και το τελευταίο που είναι για τον Βαμβακάρη. Σαν να σώζετε από τη λήθη πτυχές, πρόσωπα, καταστάσεις. Γράφετε κάτι αυτή την εποχή;
Τον Οκτώβρη θα βγει μια νουβέλα στο Μεταίχμιο με τίτλο «Φαρμακεία εκστρατείας». Έχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία. Έχει έρωτες, διάφορα. Φόνο δεν έχει (γελώντας). Το δούλευα πολλά χρόνια παράλληλα με τον Βαμβακάρη και τέλος πάντων τελείωσε και βγαίνει.

Διαδραματίζεται σε παλιότερη εποχή;
Όχι, όχι είναι σύγχρονο …

Γιατί έχετε μια τάση να επιστρέφετε στο παρελθόν. Στο μεσοπόλεμο …
Διότι το παρελθόν μου δίνει τη δυνατότητα να σκέφτομαι περισσότερο. Όλα αυτά τα αρχεία που έχω, τα διαβάσματα μου αλλά και οι άνθρωποι που αγαπώ ιδιαίτερα, έχουν να κάνουν με εκείνη την εποχή. Αλλά δεν θα ήθελα να ζω τότε.

Θα έλεγα ότι και πολλοί από τους στίχους σας έχουν κάτι από το αίσθημα εκείνης της εποχής.
Γεννήθηκα τον μεσοπόλεμο. Το ΄38. Και η μητέρα μου που ήταν κατ εξοχήν παιδί του μεσοπολέμου μας μετέφερε την αύρα …

Πλούσια και ενδιαφέρουσα εποχή για τον δυτικό κόσμο. Και για την Ελλάδα –τουλάχιστον σε πολιτιστικό επίπεδο.
Ε βέβαια. Τι να πρωτοπιάσεις. Το θέατρο έσκιζε. Οι μεγαλύτεροι ηθοποιοί τότε: Κοτοπούλη, Κυβέλη, Παπαδάκη, Σαπφώ Αλκαίου. Η ζωγραφική επίσης. Η ποίηση, εκπληκτικά πράγματα –ακόμη και οι πιο χαμηλόφωνοι ποιητές εκείνης της εποχής, Μήτσος Παπανικολάου, Λαπαθιώτης και άλλοι πολλοί δώσανε ωραιότατα πράγματα …

Οι στίχοι των τραγουδιών σας είναι δύσκολο να μπουν κάτω από ένα ύφος …Να πεις αυτός είναι Ελευθερίου…
Ίσως γιατί όταν γράφω, φαντάζομαι αυτόν που θα το πει…

Αν και έχετε γράψει πολλά ερωτικά, το κοινωνικό/πολιτικό υπόβαθρο δεν λείπει κυρίως αν ανατρέξει κανείς σε παλιότερα τραγούδια σας. Στίχοι που μιλούν για προσφυγιά, ανέχεια, για τα «λόγια και τα χρόνια τα χαμένα»…
Έτσι είναι. Και τώρα γράφω πολιτικούς στίχους - τα τελευταία τέσσερα πέντε χρόνια. Θα τα βγάλει κάποια στιγμή ο Λαυρέντης … Δεν ξέρω τι μοίρα θα έχουν οι στίχοι αυτοί – τους δουλεύω σιγά σιγά πολύ καιρό γιατί πιο πολύ ασχολήθηκα με την νουβέλα.

Γράφετε με το χέρι ή σε λαπ τοπ…
Τώρα πια μόνο με το χέρι … Μου έκαναν δώρο ένα λαπ τοπ αλλά δεν το συνήθισα ποτέ. Για οποιαδήποτε πληροφορία παίρνω φίλους μου που μπαίνουν εύκολα στο Google.

Χάνετε…
Το ξέρω μου το λένε όλοι…

Γράφετε καθημερινά;
Ασχολούμαι 8 με 10 ώρες με τα χαρτιά μου γενικά… Τώρα που έδωσα μια συλλογή με 1000 φωτογραφίες σε μια φίλη, έδωσα και πολλά βιβλία, άδειασε κάπως ο χώρος και ανέπνευσα.

Γράφετε πολιτικά τραγούδια τελευταία λέτε. Σα να ξαναγυρίσαμε σε εποχές που το χρειαζόμαστε αυτό.
Εγώ δεν θέλω να πιστεύω ότι εκείνοι που έρχονται στην εξουσία θέλουν να καταστρέψουν την χώρα επίτηδες. Σκέφτομαι ότι ίσως να μην συμβαίνουν τα πράγματα όπως θα τα περίμεναν. Ας πούμε ποιός θα μπορούσε να φανταστεί τι θα γινόταν με το μεταναστευτικό;

Ελάτε τώρα. Eδώ έχουν έρθει τα πάνω κάτω. Είναι μια σκέτη απογοήτευση. Και το θέμα είναι ότι μεταναστεύει η νέα γενιά, τα πιο αξιόλογα παιδιά …
Έχω ένα φίλο που ο γιος του μιλάει πολλές γλώσσες, μορφωμένο παιδί με προσόντα. Και η δουλειά του είναι να μεταφράζει τα ξενόγλωσσα σίριαλ… Ξέρετε πόσες ώρες δουλεύει; Δώδεκα. Καμιά φορά και δεκατέσσερις. Και δεν τους δίνουν ένα δεκάρικο να γυρίσουν με ταξί και τρέχουν νυχτιάτικα. Δυστυχώς έτσι είναι. Γι αυτό φεύγουν τα παιδιά. Τι να κάνουν εδώ; Φεύγει ο αφρός της Ελλάδας. Ό,τι μας λένε πρέπει να το αντιστρέφουμε. «Θα ανοίξω δυο σχολεία»; Η αλήθεια είναι «δεν θα ανοίξω κανένα». Είπαν θα δώσουμε στον κόσμο τα 250 εκατομμύρια από τα κανάλια. Δεν θα δώσουν τίποτα.

Αλήθεια σας έρχονται στίχοι από νέα παιδιά; Να σας ρωτήσουν ή να θέλουν να σας γνωρίσουν.
Τώρα τελευταία όχι. Αλλά παρακολουθώ με αγάπη τους νεώτερους και πρέπει να πω ότι είναι ψαγμένοι, με ταλέντο, γράφουν καλά, πολύ καλά. Να τώρα μου έρχεται στο νου ο Πόλυς Κυριάκου - γράφει θαυμάσια.

Είναι γνωστό ότι ο Μάνος Ελευθερίου έγραφε από έφηβος, ήθελε να γίνει σκηνοθέτης γι αυτό και αποφάσισε να παρακολουθήσει μαθήματα στη Δραματική Σχολή και στην Σχολή Σταυράκου. Κάποτε, σε παλιότερη συνέντευξη, μου είχε πει «νόμιζα ότι θα μάθω να γράφω, αλλά αυτά τα πράγματα δεν μαθαίνονται -εν πάση περιπτώσει κάτι πήρα».

Και το τραγούδι πώς ήρθε στη ζωή σας;
Όταν ήμουν στρατιώτης στις αρχές του ΄60, αφού πρώτα είχα δημοσιεύσει μια ποιητική συλλογή το 1962. Λίγο πριν μου είχε στείλει ένα γράμμα ένας φίλος, ο Βαγγέλης Καπετανάκης που ήταν και φίλος του Κώστα Καπνίση. Και μου είπε, γράψε για τον Καπνίση. Κάθισα κι εγώ κι έγραψα κι έστειλα κάποια τραγούδια που ούτε έμαθα ποτέ τι έγιναν. Νομίζω μέσα σ αυτά ήταν και «Το τραίνο φεύγει στις 8». Αφού απολύθηκα κάναμε παρέα με τον Καπνίση αλλά δεν τον ρώτησε ποτέ τι έγιναν τα τραγούδια – ούτε κι έχω αντίγραφα βέβαια.

Μετά ξέρω ότι μπήκατε στην παρέα του Μίκη Θεοδωράκη στον Σύλλογο Φίλων Ελληνικής Μουσικής…
Ναι ναι. Με Λεοντή, Λοΐζο, Σαββόπουλο, Φώντα Λάδη. Εκείνη την εποχή ο Μίκης ήταν Θεός. Σαν τώρα θυμάμαι που μας έφερε ένα κοριτσάκι αδύνατο και συνεσταλμένο. Την Μαρία Φαραντούρη.

Πολύ σπέσιαλ κύριε Μάνο τα 60ς. Αναπολείτε;
Όχι δεν θα ξαναγύριζα με τίποτα. Στην ανέχεια, την στέρηση. Κατέβαινες στην Αθήνα με τα πόδια για να έχεις να γυρίσεις μετά με το λεωφορείο..

Έχετε γράψει 400 τραγούδια. Ποια θεωρείτε το βαρύ σας πυροβολικό;
Tι να πω τώρα… Άκουγα τις προάλλες τον « Άμλετ στη Σελήνη» – τι εκπληκτικά που έχει δέσει ο Μικρούτσικος την μουσική με τον στίχο! Ή πάρε τα τραγούδια με τον Μούτση, την «Θητεία» του Μαρκόπουλου ή τα «12 λαϊκά τραγούδια» με τον Μίκη. Η πλάκα είναι ότι αυτά τα τραγούδια τα είχα γράψει και χτύπαγα πόρτες κι έλεγα παιδιά έχω αυτά τα τραγούδια. Τα είχε δει και ο Λεοντής και ο Λοΐζος και ο Σπανός. Ρώτησαν κάποτε τον Σπανό «καλά γιατί δεν τα κάνατε εσείς;» Και είχε απαντήσει –φοβερό χιούμορ ο Σπανός- «Ε,τότε δεν τα κατάλαβα γιατί ήμουν μικρός».

Σας έχουν χτυπήσει κι εσάς την πόρτα σίγουρα…
Ε ναι. Το τηλέφωνο. Και μου είπαν, κύριε Ελευθερίου, είμαστε μια παρέα από νέους και κάνουμε αυτά κι αυτά. Και γω τους έστειλα στίχους. Ούτε που τους ήξερα ποιοι ήταν …

Μιλάτε σοβαρά;
Σιγά μωρέ ! Τι θα γινόταν δηλαδή; To πολύ πολύ αντί να έγραφαν το όνομα μου, να έγραφαν το δικό τους. E και;

Διαβάστε επίσης: Πέθανε ο Μάνος Ελευθερίου

Χάρη Ποντίδα

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_slider Κερδίζοντας το στέμμα της «βασίλισσας» της σόουλ Η ζωή και το έργο της Αρίθα Φράνκλιν. Main_alexis_karaiskakis_final_030_copy Η Σάμος πλημμυρίζει νέους και κλασική μουσική Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Samos Young Artists Festival, Αλέξης Καραϊσκάκης – Νάστος, μιλά στο www.tospirto.net. Main_slider Ο Νίκος Ξυδάκης κι η Σπιναλόγκα "H φθορά, ο θάνατος, ο τρόμος, απελπισία.. Και παράλληλα ο έρωτας, η νίκη για τη ζωή." Main_slider Ανίτα Ραχβελισβίλι, μια ντίβα στην Ελλάδα Η διάσημη μεσόφωνος από τη Γεωργία έρχεται για να τραγουδήσει την «Κάρμεν» στο Ηρώδειο. Main_th.konstantinou-2 Συνέντευξη ΤΑΚΙΜ: «Ο Έλληνας είναι ομαδικός παίχτης» Ο Θωμάς Κωνσταντίνου- από τα ιδρυτικά μέλη του γκρουπ- μιλά στο www.tospirto.net. Main_tigerlillies_2 «Μου αρέσει το…υπογάστριο της ζωής. Εκεί βρίσκω περισσότερο ενδιαφέρον και ομορφιά» Ο Martin Jacques μάς «ξεναγεί» στις χειρότερες στιγμές των Tiger Lillies.
#load_content_with_ajax