ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2017
Μουσική | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Ο Αλέξανδρος Ευκλείδης μιλάει στο www.tospirto.net 21 Μαρτίου 2017

«Από πυροτεχνήματα έχουμε χορτάσει στην Ελλάδα».

Στον απόηχο της παραίτησης Κιμούλη από τη θέση του Προέδρου στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και εν αναμονή της επόμενης μέρας, ο Αλέξανδρος Ευκλείδης -νέος καλλιτεχνικός  διευθυντής της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, που ξεκινάει αυτές τις ημέρες τη δοκιμαστική της περίοδο (από τις 23 Μαρτίου έως και τις 9 Απριλίου παραστάσεις και performances που αναδεικνύουν την πολυδιάστατη συμβολή της Λατρευτικής Μουσικής) παραμένει ψύχραιμος και συγκρατημένα αισιόδοξος. Τι άλλο να κάνει (θα μπορούσε να  πει κανείς). Το τοπίο έτσι κι αλλιώς είναι ακόμα θολό κυρίως ως προς το  ένα και μοναδικό  ερώτημα - που όμως κάνει την διαφορά. Πώς θα καλυφθεί το λειτουργικό κόστος του ΚΠΙΣΝ.  «Είναι σαφές», λέει ο κ. Ευκλείδης, «πως χωρίς τη συνδρομή της πολιτείας, το εγχείρημα αυτό κινδυνεύει να πέσει στο κενό, καθώς η ΕΛΣ κινείται εδώ και χρόνια στα όρια των οικονομικών της δυνατοτήτων».
Από τους  πιο δυναμικούς και αντισυμβατικούς νέους  σκηνοθέτες που έχουμε σήμερα στο λυρικό θέατρο και μ' ένα… παχουλό βιογραφικό σε  συνεργασίες με μεγάλους φορείς πολιτισμού (εκτός από τη Λυρική, Φεστιβάλ Αθηνών και Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης)  ο Αλέξανδρος Ευκλείδης μοιάζει να έχει το ιδανικό «προφίλ» για να υλοποιήσει τους στόχους που πρώτος έθεσε για την Εναλλακτική Σκηνή ο προκάτοχος του  (και τώρα νέος καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ ) Γιώργος Κουμεντάκης. Σίγουρα μια κρίσιμη στιγμή για το ξεκίνημα της  Εναλλακτικής Σκηνής – πολλές δυσκολίες, αλλά και πολλές νέες δυνατότητες.

Τα δύσκολα δεδομένα, οι νέες δυνατότητες όμως ποιες είναι;
Η ίδια η ύπαρξη μιας δεύτερης σκηνής είναι μια δυνατότητα η οποία θα επιτρέψει το άνοιγμα όχι μόνο του ρεπερτορίου, αλλά και του συνολικού αισθητικού και ιδεολογικού προσανατολισμού της ΕΛΣ. Νομίζω πως η μεγαλύτερη δυνατότητα που δίνει συνολικά το ΚΠΙΣΝ είναι η άμεση σύνδεση με την κοινωνία και με τις ανάγκες της, καθώς η ένταξη σε ένα πολυλειτουργικό κέντρο,  όπου η τέχνη, η έρευνα, η γνώση, η ψυχαγωγία συνυπάρχουν επί ίσοις όροις, θέτει ένα πλαίσιο για τους φορείς που το συναποτελούν.  Eνα πλαίσιο που βάζει τον κοινωνικό καταλογισμό και την ανταπόδοση στην κοινωνία,  ψηλά στην ατζέντα των στόχων τους.

Είστε μια μάλλον αντισυμβατική προσωπικότητα που έχει δώσει τα καλύτερα δείγματα δουλειάς προσπαθώντας να φέρει κοντά μας ένα παρεξηγημένο είδος θεάτρου, το μουσικό θέατρο. Αναρωτιέμαι  λοιπόν πώς ένας υγιής και   δημιουργικός άνθρωπος  μπορεί να τα βγάλει πέρα με την διαχείριση μιας  γραφειοκρατίας που ειδικά  στα  μέρη μας (Ελλάδα) πάσχει από τόσα πολλά  αυτοάνοσα...
Το μουσικό θέατρο (ιδιαίτερα η όπερα) είναι από τη φύση του στενά συνδεδεμένο με μεγάλους καλλιτεχνικούς φορείς. Ακόμη και στην πιο μικρή του εκδοχή είναι πολύ ακριβότερο στην πραγματοποίησή του από οποιοδήποτε άλλο είδος παραστατικής τέχνης. Έτσι κι αλλιώς, όμως, από νωρίς στην πορεία μου είχα εμπλακεί με δημόσιους φορείς πολιτισμού, ίσως γιατί η εμπλοκή αυτή είναι και από τους λίγους τρόπους να βιοποριστείς επαρκώς στην τέχνη. Αμέσως μετά τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στη Γαλλία, εργάστηκα για κάποια χρόνια στο ΚΘΒΕ, ως σύμβουλος δραματολογίου και γνώρισα από τότε τις δυνατότητες, αλλά και τις αρτηριοσκληρώσεις στη λειτουργία των δημόσιων πολιτιστικών φορέων. Είναι αλήθεια πως τα θέατρα όπερας, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, είναι οργανισμοί με πολλά προβλήματα λειτουργίας, καθότι εξαιρετικά περίπλοκοι. Πολλές φορές το βάρος αυτό μπορεί να σε καταβάλει, ιδιαίτερα όταν οδηγεί σε παραλογισμούς και σε θρομβώσεις. Ωστόσο, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι οι δημόσιοι πολιτιστικοί οργανισμοί πρέπει να λειτουργούν προς όφελος της κοινωνίας, αυτό είναι το μόνο μέτρο.

Το πιο επικίνδυνο «αυτοάνοσο» στον τομέα Εθνική Λυρική Σκηνή;
Είναι το ίδιο που συναντά κανείς σε αντίστοιχους οργανισμούς διεθνώς. Προτεραιότητα είναι το καλλιτεχνικό έργο, για το οποίο το δημόσιο μας επιχορηγεί. Οτιδήποτε αντιστρατεύεται την καλλιτεχνική δημιουργία, γίνεται ακριβώς αυτό που λέτε: ένα αυτοάνοσο, το οποίο τρώει τις σάρκες του οργανισμού. Όπως ακριβώς στα αυτοάνοσα νοσήματα, ένα μικρό μέρος είναι ικανό να απειλήσει το σύνολο. Όσον αφορά το ΚΠΙΣΝ, βασίζεται σε μία απαιτητική υπόθεση εργασίας: πως τρεις φορείς θα συνεργάζονται, με αλτρουισμό, με αμοιβαία κατανόηση, για την επίτευξη ενός κοινού στόχου, της άρτιας λειτουργίας ενός οραματικού κέντρου πολιτισμού. Το οραματικό πλαίσιο είναι ορθό, μένει τώρα να δούμε πώς θα μπορέσουμε να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον. Το βασικότερο στοίχημα για το ΚΠΙΣΝ είναι η βιωσιμότητά του, ως όλου, καθώς η βιωσιμότητα καθενός από τους φορείς συναρτάται άμεσα με εκείνη του ΚΠΙΣΝ στο σύνολό του.

Ποια νομίζετε είναι η πιο σημαντική συνεισφορά της Εναλλακτικής Σκηνής σε καλλιτεχνικό επίπεδο;
Δίνει τη δυνατότητα μιας πολυεστιακής προσέγγισης του μουσικού θεάτρου στις διάφορες μορφές του. Τα αποτελέσματα του ανοίγματος  αυτού  της ΕΛΣ σε πεδία της δημιουργίας,  που μέχρι σήμερα της ήταν δυσπρόσιτα (λόγω της μοναδικής της αίθουσας και της εξειδίκευσής της στο κλασικό ρεπερτόριο)  πιστεύω θα φανούν σύντομα  με την προσδοκώμενη σύνδεση της ΕΛΣ και με νέες κατηγορίες κοινού

Τελικά ο Έλληνας αγαπάει το λυρικό θέατρο ή απευθύνεται ακόμα σε ένα σταθερά μικρό κοινό , άνω των… ήντα;
Μπορώ να σας πω ότι στην Ελλάδα έχουμε από τους χαμηλότερους ηλικιακούς μέσους όρους στο κοινό της όπερας. Ο υψηλός ηλικιακός μέσος όρος στο κοινό της όπερας είναι ένα ζήτημα που αντιμετωπίζουν όλες οι όπερες του κόσμου, όχι γιατί αντιπαθούν τις μεγάλες ηλικίες, αλλά γιατί αντιλαμβάνονται πως η ανανέωση του κοινού είναι προϋπόθεση της επιβίωσής τους. Ακριβώς γι’ αυτό και εγχειρήματα, όπως αυτό της Εναλλακτικής Σκηνής, δεν αποσκοπούν στην ανταποδοτικότητα (η οποία είναι στα λυρικά θέατρα έτσι κι αλλιώς περιορισμένη), αλλά στο άνοιγμα προς κατηγορίες κοινού οι οποίες παραδοσιακά δεν τα απασχολούσαν. Ως προς το πρώτο σκέλος της ερώτησής σας,  θα έλεγα πως, μόνο στο πλαίσιο των εθνικών μας σπορ, του εξαιρετισμού και της αυτομαστίγωσης, εξηγείται το πόσο πολύ προσπαθούμε να καταδικάσουμε εαυτούς ως μη μετέχοντες του ευρωπαϊκού πολιτισμού, μέρος του οποίου είναι και η όπερα.

Tι νομίζετε ότι  απομακρύνει τις νεώτερες ηλικίες από την όπερα;
Φαντάζομαι ό,τι τις απομακρύνει και από τόσες άλλες εκδοχές της τέχνης στην μη στενά ψυχαγωγική της εκδοχή. Ιστορικές μορφές τέχνης όπως η όπερα απαιτούν υπομονή, προηγούμενη εκπαίδευση και ένα πνεύμα που δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τα τρέχοντα πολιτιστικά στερεότυπα. Από την άλλη, πολύ συχνά τα λυρικά θέατρα “κουρδίζονται” στις προσδοκίες του συντηρητικού μέρους του κοινού τους.  Προτιμούν την ευκολία του ακαδημαϊσμού, για να ευχαριστήσουν το σταθερό τους κοινό, δυσαρεστώντας, ωστόσο, το κοινό που δεν έχουν ακόμη και ιδιαίτερα τους νέους.

Είναι το χιούμορ κάτι που έχουμε αποσυνδέσει από τη «σοβαρότητα» του λυρικού θεάτρου;
Το λυρικό ρεπερτόριο είναι γεμάτο από έργα με ακραίο χιούμορ. Τα πιο σημαντικά έργα συνθετών όπως ο Ροσίνι ή ο Μότσαρτ είναι σπαρταριστές κωμωδίες. Άλλωστε, είναι γνωστό πως η κωμωδία υπήρξε ο βασικός φορέας προόδου στην ιστορία του μουσικού θεάτρου. Ωστόσο, από τη στιγμή που η όπερα έγινε ένα μνημειακό είδος, από τη στιγμή που η αναλογία νέων με παλιά έργα έγειρε συντριπτικά προς τα δεύτερα, άρχισε και μια διαδικασία μουμιοποίησης του ρεπερτορίου. Η τυραννία του υψηλού, ή μάλλον του σοβαρού, βρήκε στην όπερα ένα εξαιρετικό πεδίο δράσης. Ωστόσο, η διεθνής πραγματικότητα των τελευταίων δεκαετιών έχει επαναφέρει το χιούμορ ως βασικό τρόπο προσέγγισης του λυρικού ρεπερτορίου, όχι μόνο του κωμικού, αλλά και του σοβαρού. Προς απελπισίαν των αφοσιωμένων οπαδών της όπερας (οι οποίοι συχνά έχουν αντιδράσεις αντίστοιχες των πιστών μιας θρησκείας), πολλοί σκηνοθέτες διασκεδάζουν ανατρέποντας τα ιερά και τα όσια, δίνοντας νέες αφηγηματικές προοπτικές στα χιλιοπαιγμένα έργα.

Πάντως με την οπερέτα τα πηγαίναμε καλύτερα ως λαός (ιστορικά μιλώντας). Τι είναι εκείνο που μας απομάκρυνε;
Η ιστορία του ελαφρού μουσικού θεάτρου στη χώρα μας είναι μια τεράστια εποποιΐα, η οποία είναι ακόμη πρακτικά άγνωστη. Οι λόγοι που η σπουδαία αυτή παραγωγή εξαφανίστηκε από την ιστορική μνήμη μας και απέμεινε μόνο ως νοσταλγική αναπαραγωγή μιας δεκάδας τραγουδιών, θα ήταν αντικείμενο μιας εκτενούς συζήτησης. Πάντως, σημασία έχει τώρα η επανασύνδεσή μας με το σπουδαίο αυτό ρεπερτόριο, η σωτηρία των έργων της ελληνικής οπερέτας, τα περισσότερα από τα οποία βρίσκονται θαμμένα σε απροσπέλαστα αρχεία και κυρίως, η αναβίωση των έργων αυτών (εκείνων τουλάχιστον που εξακολουθούν να έχουν ενδιαφέρον, και είναι πολλά) στη σκηνή.

Μέσα  στον προγραμματισμό της Εναλλακτικής Σκηνής είδαμε και μια δική σας σκηνοθεσία ( Το Λυκόφως των χρεών)  «Όπερα σε παράφραση» όπως  γράφει το δελτίο τύπου. Και ότι « η  παράφραση κλασικών έργων του λυρικού ρεπερτορίου είναι ένας από τους κύριους άξονες του προγραμματισμού της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ». Δηλαδή;
Κάθε χρόνο βλέπουμε στο θέατρο δεκάδες διασκευές κλασικών έργων του ρεπερτορίου. Χιλιοπαιγμένα έργα μεταμορφώνονται υπό το, συνήθως βέβηλο, βλέμμα των ερμηνευτών τους. Στο λυρικό θέατρο, ωστόσο, αυτό το προφανές κεκτημένο των υπόλοιπων παραστατικών τεχνών σκοντάφτει στο ίδιο το υλικό: βεβαίως και έργα του ρεπερτορίου διασκευάζονται ως προς τον αφηγηματικό τους ιστό (μέσω της σκηνοθεσίας), η μουσική, ωστόσο, παραμένει πάντα η ίδια. Η ιδέα των παραφράσεων έργων του ρεπερτορίου έχει να κάνει με τη συνολική επαναπροσέγγιση και επαναπλαισίωση των έργων του λυρικού θεάτρου, τόσο στο μουσικό, όσο και στο σκηνικό τους σκέλος. Κάτι το οποίο είναι εφικτό μόνο κάτω από τις ειδικές συνθήκες που προσφέρει ένας θεσμός όπως η Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ. Έτσι, μαζί με την ομάδα που εδώ και χρόνια έχουμε διαπράξει αρκετές ιεροσυλίες σε έργα του ρεπερτορίου, τον συνθέτη Χαράλαμπο Γωγιό και τον λιμπρετίστα Δημήτρη Δημόπουλο, αποφασίσαμε να ξαναδούμε έναν από τους ογκόλιθους του ρεπερτορίου, το Λυκόφως των θεών του Βάγκνερ, το οποίο τελειώνει, ούτε λίγο ούτε πολύ, με την καταστροφή του κόσμου. Ένα θέμα, δηλαδή, εξαιρετικά επίκαιρο. Στην πραγματικότητα το έργο ξαναγράφεται, όχι μόνο στο επίπεδο του κειμένου, αλλά και της μουσικής και πιστεύω πως θα αποτελέσει μία καλή εκδοχή των δυνατοτήτων που έχουν τα έργα του μεγάλου ρεπερτορίου να ιδωθούν εκτός του πλαισίου των μεγάλων σκηνών.

Mήπως σ’ αυτή την τάση αναζήτησης του καινούργιου σε κλασσικά έργα (που πολλοί το ερμηνεύουν και ως αναποδογύρισμα) κρύβεται μια εμμονή;
Τα πάντα στην τέχνη σχετίζονται με εμμονές. Η επιστροφή στο κλασικό είναι ένα από τα χαρακτηριστικά του μεταμοντέρνου κόσμου, αλλά δεν χρειάζεται καθόλου να ανησυχούμε γι’ αυτό. Το ίδιο έκανε και η Αναγέννηση, αλλά κανείς δεν την κατηγορεί σήμερα για έλλειψη αυθεντικής συμβολής στον πολιτισμό. Αυτό που μας καίει σήμερα, τουλάχιστον στον δυτικό πολιτισμό, είναι η ίδια η έννοια του πολιτισμού, οι βάσεις του κόσμου όπως τον γνωρίσαμε. Είναι επόμενο να γυρνάμε στα ορόσημα αυτού του πολιτισμού, εκεί όπου η έννοια της Δύσης αποκρυσταλλώνεται καλύτερα και πυκνότερα σε αισθητές μορφές. Επιστρέφοντας στο Λυκόφως του Βάγκνερ, μπορείς να μιλήσεις για ζητήματα τα οποία από τη μια μας καίνε, από την άλλη δεν έχουμε ακόμη επινοήσει τους τρόπους για να τα εκφράσουμε με τα δικά μας, αυτόνομα εκφραστικά μέσα. Δανειζόμαστε τη φωνή του 19ου αιώνα (άλλωστε αυτό κάνει όλος ο δυτικός πολιτισμός, εκεί είναι ακόμη κουρδισμένος, στον ύστερο 19ο αιώνα) για να μιλήσουμε για εμάς.

Το δικό σας όραμα ως προς την συγκεκριμένη θέση;
Δεν μου αρέσει ιδιαίτερα η λέξη όραμα. Νομίζω πως στις θέσεις αυτές, το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να βάλεις κάποιους στόχους και να προσπαθήσεις φεύγοντας να έχεις εκπληρώσει όσους περισσότερους μπορείς. Για μένα στόχος είναι η βιώσιμη ένταξη της Εναλλακτικής Σκηνής στη λειτουργία της ΕΛΣ. Να μην γίνει ένας φτωχός συγγενής, αλλά ένας ουσιαστικός δημιουργικός πυρήνας. Στόχος είναι να δοθούν όσο περισσότερες παραγγελίες για νέα έργα, χωρίς, ωστόσο, να γίνουμε ένα αυτοαναφορικό κέντρο σύγχρονης μουσικής. Να πολεμήσουμε ενάντια στα στερεότυπα που συνοδεύουν το μουσικό θέατρο και να δείξουμε τη δυνατότητά του να ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πραγματικότητα, όπως και κάθε άλλο είδος ζωντανής παραστατικής τέχνης. Να γίνει η Εναλλακτική Σκηνή ένας δημιουργικός πυρήνας εκπαίδευσης και κοινωνικά χρήσιμης δημιουργίας. Αυτοί είναι μερικοί από τους στόχους μου, οι οποίοι, πιστέψτε με, αν και δεν ακούγονται τρομερά οραματικοί, απαιτούν πολλή δουλειά για να υλοποιηθούν επί της ουσίας και με τρόπο που θα έχει διάρκεια. Από πυροτεχνήματα έχουμε χορτάσει στην Ελλάδα.

Χάρη Ποντίδα

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_%ce%a3%ce%bf%cf%8d%cf%81%ce%bc%cf%80%ce%b7%cf%82_%ce%94%ce%b9%ce%bf%ce%bd%cf%8d%cf%83%ce%b7%cf%82_lesko-003621 Ο Διονύσης Σούρμπης μιλά για την… απροστάτευτη Μαντάμα Μπαττεφλάι «Εγώ στη σκηνή δεν υποδύομαι τον ρόλο, αλλά τον ζω». Main_monologoi-me-ti-marina-satti Μαρίνα Σάττι: «Δεν έχω καμία καούρα να με μάθουν αύριο» "Στην ουσία αυτό που ήθελα να πω με το τραγούδι και την εικόνα ολόκληρη, είναι ότι «δεν είναι κακό το ανατολιτικο στοιχείο»- γιατί αυτό είμαστε" . Main_18302183_10155259621643838_231023013_n Συνέντευξη: O Vassilikos μιλά στο www.tospirto.net «Θα έλεγα ότι έφυγα σαν πολιτισμικός μετανάστης. Ένιωθα ότι δεν μπορούσα να κουμπώσω στον τρόπο που λειτουργούσαν τα πράγματα παντού. Ένιωθα ότι "δεν ανήκω". Main_11226 Δημήτρης Μαραμής: «Αλλάξαμε τα φώτα στον Ερωτόκριτο» Ο γνωστός συνθέτης μιλάει για το πολυαναμενόμενο μιούζικαλ που ανεβαίνει στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής. Main_plissken_by_mariza_kapsabeli2 Συνέντευξη: Η Nalyssa Green μιλάει στο www.tospirto.net «Πιστεύω πως ο άνθρωπος εμπεριέχει μια πλευρά πολύ σκοτεινή, γεμάτη φρίκη. Αυτή πάντα βρίσκει τρόπους να εκφράζεται». Main_slider_2 Συνέντευξη: Ο Γιώργος Πέτρου μιλάει στο www.tospirto.net Καμεράτα: η ορχήστρα που είδε την Ανάσταση της μέσα στην κρίση.
#load_content_with_ajax