Γνώμες

Η δημόσια τέχνη του «σκανδάλου»: Δρομέας, Βουγιουκλάκη και Φύλαξ 11 Ιανουαρίου 2018

Η τέχνη πάντα απεικονίζει θεούς και δαίμονες. Ανάλογα με τα μάτια που την κοιτάνε.

Στη φύση της τέχνης είναι να προκαλεί το κοινό, να δοκιμάζει τις αισθητικές του αντοχές, να ξεσηκώνει τον θαυμασμό ή τις αποδοκιμασίες και ενίοτε να προκαλεί ακόμα και… λιτανείες. Εάν ούτε «η χειρ του Θεού» μπορεί να καθησυχάσει τα πάθη, υπάρχει πάντα κάποια… σιδερώστρα για να μπει στη θέση της. Τι λέτε να θυμηθούμε μερικά έργα τέχνης πριν τον περίφημο «Φύλαξ» του Παλαιού Φαλήρου, που είχαν κάνει… μαλλιά κουβάρια τους νέο-Έλληνες;

Ήταν το 1988, όταν ο Μιλτιάδης Έβερτ, ένας μάλλον «άκομψος» άνθρωπος και πολιτικός, αποφάσιζε από τη θέση του δημάρχου Αθηναίων να κερδίσει τον μεσαίο χώρο, επενδύοντας στην τέχνη. Με συνεργάτη τον ικανό Σταύρο Ξαρχάκο έστησε μία καλλιτεχνική δράση σε όλη την πρωτεύουσα με τον τίτλο «Δρώμενα», σκορπίζοντας γλυπτά σε σημαντικά σημεία της πρωτεύουσας με κορυφαίο τον «Δρομέα» στην πλατεία Ομονοίας, μία κατασκευή μνημειακών διαστάσεων από γυαλί του Κώστα Βαρώτσου που τότε σάρωνε τα διεθνή βραβεία πρωτοποριακής τέχνης.

Ο «Δρομέας» ήταν μία πρόκληση για την Αθήνα της δεκαετίας του ’80. Τόσο το μέγεθός του (8 μέτρα ύψος), όσο τα υλικά (πλάκες γυαλιού) και η μορφή του (σκιαγράφημα), ξένισαν μεγάλο μέρος του κοινού που θεωρούσε ότι η δημόσια γλυπτική θα έπρεπε να περιορίζεται σε επαναλαμβανόμενες μιμήσεις νεοκλασικών έργων. Ο «Δρομέας», όμως, πάλεψε με το «ξάφνιασμα» και τον χρόνο και τελικά κέρδισε τους Αθηναίους, γράφοντας ιστορία ως η τελευταία «αναλαμπή» της πλατείας Ομονοίας πριν παραδοθεί στην φρικτή παρακμή που επικρατεί μέχρι σήμερα.  Ο «Δρομέας» είχε κατασκευαστεί για να παραμείνει μόλις ένα μήνα στην Ομόνοια. Τελικά ενσωματώθηκε τόσο στο αστικό τοπίο που απομακρύνθηκε μόνο όταν η πλατεία ισοπεδώθηκε για να κατασκευαστεί η νέα γραμμή του μετρό. Το έργο μεταφέρθηκε το 1994 στην οδό Βασιλίσσης Σοφίας, απέναντι από το ξενοδοχείο Χίλτον, χωρίς πλέον να προκαλεί ενδιαφέρον, αφού στην καινούργια θέση του «συντρίβεται» από τον όγκο του Χίλτον, δεν υπάρχει το παιχνίδισμα με το νερό που του έδινε «κίνηση» και… και αντιμετωπίζει το μεγάλο πρόβλημα της μοντέρνας τέχνης: σε αντίθεση με τα κλασικά έργα που είναι διαχρονικά αγαπητά, τα μοντέρνα συνήθως «ξεθωριάζουν», όταν χάνεται το στοιχείο της έκπληξης…

Η πιο αστεία – μάλλον κωμικοτραγική, αφού αφορά σε ένα δημοφιλέστατο πρόσωπο του ελληνικού κινηματογράφου και θεάτρου – κατακραυγή δημόσιας τέχνης σημειώθηκε με την αποκάλυψη της προτομής της Αλίκης Βουγιουκλάκη στην πλατεία Μαβίλη από τον Δημήτρη Αβραμόπουλο το 2000. Συνηθισμένος ο τότε δήμαρχος σε πάσης φύσεως εγκαίνια και τελετές δεν είχε κάνει τον κόπο να δει τι κρύβεται κάτω από το σεντόνι που θα τραβούσε και έτσι όταν το έκανε, άφησε… μαρμαρωμένους τους ανθρώπους που είχαν πάει για να τιμήσουν τη μνήμη της Αλίκης Βουγιουκλάκη. Η προτομή δεν έμοιαζε σε τίποτα με την Αλίκη, ενώ ο καλλιτέχνης και ο δωρητής (ένας βιομήχανος μπύρας από την Κύπρο) είχαν γράψει φαρδιά – πλατιά τα ονόματά τους, κάτω από την προτομή, ξεχνώντας να γράψουν το όνομα της Αλίκης. Το σκάνδαλο ήταν σαρωτικό. Αδέλφια, ξαδέλφια, συγγενείς και φίλοι της Βουγιουκλάκη ξεμαλλιάζονταν στα παράθυρα της μεσημεριανής τηλεοπτικής ζώνης για το «έκτρωμα», το οποίο τελικά δεν έμεινε στη θέση του ούτε για ένα 24ωρο! Άγνωστοι το αφαίρεσαν την ίδια νύχτα και στη θέση του τοποθέτησαν μία… σιδερώστρα! Δεν έγινε γνωστό εάν η σιδερώστρα ήταν… καλλιτεχνική πρόταση ή απλώς διαμαρτυρία, πάντως ο Αβραμόπουλος έσπευσε κακήν κακώς να μαζέψει και τη σιδερώστρα και το μαρμάρινο βάθρο που έφερε το όνομά των δωρητών. Η προσβολή στην Αλίκη Βουγιουκλάκη αποκαταστάθηκε το 2004 με μία σαφώς καλύτερη προτομή και ένα βάθρο που έχει χαραγμένο λιτά το όνομα «Αλίκη».

Ο κόκκινος Φύλαξ του Κωστή Γεωργίου στο Παλαιό Φάληρο είναι καινοφανής περίπτωση διαμαρτυρίας για έργο δημόσιας τέχνη αφού άπτεται – κατά την περίεργη αντίληψη ορισμένων - των χριστιανικών ιδεωδών του έθνους, τα οποία ιδεώδη μπορεί να μην προσβάλλονται από γυμνούς εφήβους και κόρες, αλλά όταν πρόκειται για περίεργα σχήματα και μάλιστα… κόκκινα, χτυπάνε… κόκκινο! Για να είμαι ειλικρινής, πρέπει να δηλώσω ότι είμαι «φαν» του συγκεκριμένου γλυπτού. Το πρωτοείδα το καλοκαίρι, πηγαίνοντας για μπάνιο στη λίμνη Βουλιαγμένης και εντυπωσιάστηκα από την πρωτοτυπία του σχήματός του, την γυαλιστερή υφή του και περισσότερο με το χρώμα του που έκανε εκπληκτική αντίθεση τόσο με το γύρω πράσινο όσο και με το μπλε του καλοκαιρινού ουρανού. Δεν πολυ-κατάλαβα τι ακριβώς παρίστανε, αλλά σε ένα σημείο χωρίς καμία απολύτως ιστορία και κανέναν συμβολισμό (ουσιαστικά στην άκρη ενός δρόμου) δεν χρειαζόταν – κατά την ταπεινή γνώμη μου- ένα έργο τέχνης να έχει κάποιο βαθύ νόημα παρά απλά να τραβά τη ματιά του περαστικού, να προκαλεί ένα δημιουργικό ξάφνιασμα, κάποιο φευγαλέο συναίσθημα, μία απορία ή ένα επιφώνημα θαυμασμού… Όλα αυτά τα πετύχαινε – κατά το γούστο μου – το έργο του Γεωργίου.  
Και ίσως να τα πετυχαίνει ακόμα περισσότερο σήμερα μετά από τις γραφικές λιτανείες για τον… καθαγιασμό του «σατανικού γλυπτού», την «ιερή οργή» της αντιπολίτευσης, το «ανάθεμα» στον καλλιτέχνη και τον χορηγό και τον… εξορκισμό του αντίχριστου.
Η τέχνη πάντα απεικονίζει θεούς και δαίμονες. Ανάλογα με τα μάτια που την κοιτάνε.

Δημήτρης Καλαντζής

Περισσότερα "Γνώμες"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΓΝΩΜΕΣ" Main_slider Εθισμένοι στην καταστροφή Δεν υπάρχει, νομίζω, ευρωπαϊκή πόλη που τα αγάλματα να είναι πιο κακοπαθημένα από την Αθήνα. Main_lanthimos_252863_125853 Γιατί μας αρέσει ο Γιώργος Λάνθιμος; Ο τρόπος με τον οποίο ξεκίνησε στην Ελλάδα, για να ανοιχτεί μετά στη διεθνή αγορά έχει κάτι το σχεδόν συγκινητικό, γιατί δίνει «σάρκα» σε ένα όνειρο που για έναν Ελληνα καλλιτέχνη αρχικά μπορεί να μοιάζει ουτοπικό. Main_eirini-pappafg Πόλεμος ανακοινώσεων για την Ειρήνη Παππά Ευχόμαστε ο θόρυβος να σταματήσει εδώ και να αφήσουμε την ηθοποιό στην ησυχία που έχει επιλέξει να ζει. Main_slider Σώστε τα «Ξενία» Τα γεμάτα κόσμο κάποτε ξενοδοχεία, τα αρχιτεκτονικά αυτά κοσμήματα, εγκαταλείφθηκαν και αφέθηκαν στην φθορά του χρόνου. Main_37121999_304 Ο Γαβράς ζει, η διαδικτυακή ενημέρωση ψυχορραγεί Με την επικράτηση του Internet και στο θέμα της ενημέρωσης, το να είσαι πρώτος έχει γίνει, δυστυχώς, μοναδικός σκοπός. Main_slider Τα γαϊδουράκια πήγαν… θέατρο Ο ηθοποιός Γεράσιμος Σκιαδαρέσης βρήκε έναν έξυπνο τρόπο για να διαμαρτυρηθεί για τα μαρτύρια που τραβούν τα συμπαθή τετράποδα.
#load_content_with_ajax