Θέατρο | Είδα...

Είδα: την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ στις φυλακές Κορυδαλλού 23 Ιουνίου 2017

Τελικά πόσο σωφρονιστική μπορεί να αποβεί η Τέχνη;

Σε φυλακές δεν είχα ξαναβρεθεί, πόσο μάλλον σε θεατρική παράσταση εντός των τειχών τους. Ανέκαθεν, ωστόσο, αναρωτιόμουν πώς είναι να ζει κάποιος έγκλειστος και στερημένος από το αγαθό της ελευθερίας. Στις φυλακές Κορυδαλλού, αφού πέρασα από δύο εξονυχιστικούς ελέγχους, βρέθηκα σ΄ ένα εντυπωσιακό καταπράσινο προαύλιο. Δεξιά ένα κοτέτσι με χήνες και κότες που τσιμπολογούσαν. Γάτες έτρεχαν και έπαιζαν αμέριμνα, ένα τεχνητό ποτάμι με νερό κυλούσε στο βάθος, κάτω από ένα κιόσκι, χελιδόνια έκαναν επικίνδυνα χαμηλές πτήσεις πάνω από τα κεφάλια μας και μία κιτς μικρογραφία μιας εκκλησίας να δεσπόζει στο κέντρο. Συκιές, ροδιές, καρυδιές διάσπαρτες στο γκαζόν και πίσω από ένα ξύλινο κυλικείο ένα μικρό θερμοκήπιο με ντοματιές και κολοκυθιές. Στο βάθος, ένα ποδοσφαιρικό γηπεδάκι 5x5. Εκεί είχαν στηθεί καρέκλες σε ημικύκλιο, μπροστά από μουσικά όργανα, το σκελετό μίας κουκέτας και ένα παγκάκι.
Εξεπλάγην η αλήθεια είναι. «Ωραίο μέρος για χαλάρωση», σκέφτηκα, «αν εξαιρέσεις τα αγκαθωτά συρματοπλέγματα τριγύρω, δεν είναι και άσχημα». Δε φανταζόμουν βέβαια πως αυτός είναι ένας prive χώρος των φυλακών, ένας χώρος που οι κρατούμενοι πρωταγωνιστές της παράστασης δεν είχαν ξαναδεί. Γιατί αυτό ακριβώς μας εξομολογήθηκαν σε συζητήσεις που κάναμε κατ’ ιδίαν μαζί τους.
«Εμείς προαυλιζόμαστε στο τσιμέντο κάτω από συρματοπλέγματα (κοίταξα εκεί που μου έδειξε και όντως σ΄εκείνο το σημείο τα συρματοπλέγματα «έκοβαν» τον ουρανό, καθώς διαπερνούσαν τον ορίζοντά τους απ’ όλες τις πλευρές). Εκεί βλέπουμε τις οικογένειες και τα παιδιά μας», μου είπε λίγο αργότερα ένας κρατούμενος. «Στήνουμε ένα όμορφο ψέμα σήμερα, τίποτα άλλο. Καλή η τέχνη, διέξοδος, αλλά όταν σβήσουν τα φώτα θα είμαστε ακόμη ερμαία της δικαιοσύνης και των άθλιων συνθηκών διαβίωσης εδώ», πρόσθεσε. Ο ίδιος ακόμη περίμενε να τελεσιδικήσει η υπόθεσή του.
«Εδώ στη φυλακή για πρώτη φορά έπιασα πινέλα στα χέρια μου και έμαθα πως μπορώ να ζωγραφίζω», αναφέρει κάποιος άλλος με έκδηλη χαρά στα μάτια και λίγο αργότερα μου συστήνει υπερήφανος τον γιο του. Οι δυο τους έμοιαζαν σαν δυο σταγόνες νερό.
Λίγο πιο κάτω ένας όμορφος ψηλός νέος κρατούμενος φοράει ρούχα της παράστασης και κάθεται σ΄ ένα παγκάκι χέρι χέρι με μια κοπέλα. «Να τον χαίρεσαι», της λέει ένας συγκρατούμενος. Τα μάτια και των δύο λάμπουν από χαρά και περηφάνεια. Ξεχωρίζω κι έναν μακρυμάλλη γοητευτικό νεαρό με άριστα τριμαρισμένο μούσι. Φοράει και αυτός ρούχα της παράστασης, άρα επίσης κρατούμενος. Λίγο αργότερα μαθαίνω πως είναι μέλος των Πυρήνων της Φωτιάς, πως το μυαλό του είναι κοφτερό, πως είναι πολύ καλλιεργημένος και πως πέρσι αποφάσισε να επιστρέψει στα φοιτητικά έδρανα και να συνεχίσει τις σπουδές του.

Νέα παιδιά με θέληση για ζωή, αλλά και μεγαλύτεροι, σαραντάρηδες, πενηντάρηδες, εξηντάρηδες γεμάτοι ανησυχίες και δίψα για τέχνη. Κρίμα να χαραμίζουν έτσι τη ζωή τους γύρω από κάγκελα. Σωστό, ωστόσο, σύμφωνα με τους κανόνες του Δικαίου. Πρέπει να σωφρονιστούν, να καταλάβουν το λάθος τους, να βγουν καλύτεροι άνθρωποι στην κοινωνία… Αλλά πώς; Και πόσο θεραπευτική και «σωφρονιστική» μπορεί να αποβεί η τέχνη σ΄ αυτούς τους ανθρώπους που βιώνουν τις συνέπειες των πράξεών τους με τη στέρηση της ελευθερίας τους; Γιατί γύρω από την έννοια του «σωφρονιστικού ιδρύματος» μπορεί να ανοιχτεί μία μεγάλη συζήτηση, η οποία σίγουρα δεν είναι του παρόντος. Πάντως σίγουρα η τέχνη και ιδιαίτερα η τέχνη του θεάτρου την εμπεριέχει βαθιά μέσα της, γιατί έχει μια άλλη πιο έμμεση επίδραση στην ψυχοσύνθεσή τους και έχει τη δύναμη να τους «συστήσει» άγνωστα κομμάτια του ίδιου τους του εαυτού.

Αυτό έγινε πιο κατανοητό από ποτέ κατά τη διάρκεια θέασης της παράστασης. Όταν ακούγαμε αυτούς που θεωρούνται στυγνοί εγκληματίες και τρομοκράτες να βάζουν τα δυνατά τους και να «μιλούν» στη γλώσσα του Σαίξπηρ με δάκρυα στα μάτια δίνοντάς τον καλύτερό τους εαυτό και ενσωματώνοντας μέσα στην υπόθεση τις δικές τους προσωπικές ιστορίες. Όταν ακούσαμε τον καλοβαλμένο κύριο που υποδυόταν τον Πρόσπερο να απαγγέλει σπαρακτικά στο τέλος τους στίχους «δώστε μια καλόγνωμη άφεση και σε μένα. Να φύγω από εδώ ή να μη φύγω» και να λυγίζει πάνω στο ακόντιό του.

«Τι δουλειά έχει ο Σαίξπηρ στον Κορυδαλλό;» αναρωτήθηκε ο διευθυντής των φυλακών λίγο πριν ξεκινήσει η παράσταση. «Ο πολιτισμός πρέπει να είναι παντού, σε κάθε σχολείο, σε κάθε ίδρυμα γιατί ομορφαίνει τη ζωή μας», κατέληξε και λίγο αργότερα πήγε σιωπηλά ο ίδιος και πήρε από το χέρι τον έφηβο γιο του κρατούμενου που καθόταν, πίσω απομονωμένος από το υπόλοιπο κοινό μ΄ένα καφέ στο χέρι, και τον έβαλε να κάτσει δίπλα του, στην πρώτη σειρά, για να καμαρώσει τον πατέρα του.

Τελικά εκείνη η βραδιά ήταν ένα μεγάλο μάθημα ελευθερίας και φαντασίας. Γιατί η τέχνη δεν έχει σύνορα και σίγουρα δε φυλακίζεται. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, δεν ξεκολλούσε από το μυαλό μου, η φράση του κρατούμενου για το ψέμα. Γιατί όντως στήθηκε ένα ωραίο ψέμα. Συγκλονιστικά μεγάλο μάλιστα. Γιατί τα φώτα της βραδιάς για κάποιους έσβησαν απότομα. Στο νυχτερινό προσκλητήριο. Γιατί κάποιοι από εμάς, έβγαλαν τα λαμπερά απαστράπτοντα ρούχα τους και επέστρεψαν στα άθλια κελιά τους. Και κάποιοι άλλοι βγήκαν από τις φυλακές και συνέχισαν να… ζουν.

Λίγα λόγια για τη δράση αυτή
Σημειώστε πως το Εθνικό Θέατρο τον Νοέμβριο του 2016 δημιούργησε σε συνεργασία με το Κ.Κ. Κορυδαλλού και της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Δικαιοσύνης το 1ο Θεατρικό Εργαστήριο, το οποίο είχε ερευνητικό χαρακτήρα με  συμμετέχοντες από όλες τις πτέρυγες της φυλακής Κορυδαλλού. Το Εργαστήριο ξεκίνησε τον Νοέμβριο με 20 συμμετέχοντες, οι οποίοι παρακολούθησαν μια σειρά συναντήσεων που περιλάμβαναν πρακτική και θεωρητική εκπαίδευση με θέμα τις βασικές αρχές της υποκριτικής τέχνης – μια μελέτη στους μηχανισμούς λειτουργίας του ηθοποιού-καθώς επίσης, την ανάγνωση και την δραματουργική ανάλυση θεατρικών έργων του Σαίξπηρ. Οι συμμετέχοντες επέλεξαν θεατρικά έργα του Σαίξπηρ τα οποία παρουσίασαν στην ομάδα καταθέτοντας τις δικές τους δραματολογικές και κοινωνικές προσεγγίσεις πάνω στα έργα. Τον Ιανουάριο του 2017 η ομάδα ξεκίνησε πρόβες για το ανέβασμα του θεατρικού έργου του Σαίξπηρ «Τρικυμία».  Επιλογή εξαιρετικά εύστοχη, καθώς στο έργο αυτό ο Σαίξπηρ αντιμετωπίζει τις καταστάσεις περισσότερο ήπια και συγχωρητικά. Προτείνει το καλό παράδειγμα αντί της εκδίκησης ώστε να δοθεί χρόνος στις αξίες της τιμιότητας και της ηθικής, να αναπτυχθούν και να επικρατήσουν (έστω και συμβολικά) στον κόσμο μας.

Ύστερα από έρευνα και δραματουργικές  αναλύσεις, τη διασκευή του κειμένου ανέλαβαν οι συμμετέχοντες εστιάζοντας στη διατήρηση του ποιητικού λόγου και την ενοποίησή του με τη καθημερινή γλώσσα που χρησιμοποιείται στις φυλακές. Τον Απρίλιο του 2017 η δράση αυτή πλαισιώθηκε από το μουσικό εργαστήριο των φυλακών Κορυδαλλού της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Οι συμμετέχοντες του μουσικού εργαστηρίου συνεργάστηκαν με το Θεατρικό Εργαστήριο και έγραψαν τις δικές του συνθέσεις υπό την καθοδήγηση των συντονιστών του εργαστηρίου: Μ.Χ. Παπαδόπολου και Άντης Σκορδή.
Υπεύθυνος του προγράμματος θεατρικών σπουδών του Εργαστηρίου ανέλαβε ο σκηνοθέτης Στρατής Πανούριος.

Ταυτότητα παράστασης : Σκηνοθεσία: Στρατής Πανούριος. Βοηθός Σκηνοθέτη: Γιολάντα Κωνσταντινίδου (Κοινωνιολόγος του Κ.Κ. Κορυδαλλού). Μουσική σύνθεση/ερμηνεία: Μουσικό Εργαστήρι «Εναλλακτικής Σκηνής» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Συντονιστές του Μουσικού Εργαστηρίου: Μ.Χ. Παπαδοπούλου,  Άντης Σκορδής.  Εύη Νάκου, (υπεύθυνη εκπαιδευτικών και κοινωνικών προγραμμάτων ΕΛΣ), Εύα Καρτερού και Θάλεια Μαρί Παπαδοπούλου. Ενδυματολογική Επιμέλεια: Διονύσης Ξαξίρης. Παίζουν: η Θεατρική Ομάδα της «Λέσχης Ανάγνωσης» Κ.Κ. Κορυδαλλού και η ηθοποιός Ασημίνα Αναστασοπούλου.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Είδα..."
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΕΙΔΑ..." Main_fidanaki2 Είδα: το «Φιντανάκι» σε σκηνοθεσία Ανέστη Αζά Εύστοχη ανάγνωση της ηθογραφίας του Χορν που κάπου πλήττεται από διάθεση αυτοαναφορικότητας. Main__patroklos_skafidas-0460 Είδα: το «Πέερ Γκυντ» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Λιγνάδη Το ποίημα που παρακολουθήσαμε απείχε αρκετά από το να είναι το μεγαλειώδες έπος που έγραψε ο Ιψεν. Main_shoushou08%cf%84c Είδα: τη «Μαντάμ Σουσού» σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα Η Δήμητρα Παπαδοπούλου «πλάθει» από την αρχή τον ρόλο. Main_greek_freak4 Τι κράτησα από το «Greek Freak- Fire and Fury» του Σίμου Κακάλα Εξαιρετικοί στις ερμηνείες τους οι Μωραϊτης και Βαλάσογλου. Main_slider Είδα: το «Γάμο της Μαρία Μπράουν» σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα Ατμοσφαιρική, καλοστημένη μεταφορά του κινηματογραφικού αριστουργήματος. Main_lakissofia_print%c2%a9stavroshabakis-3_copy Είδα: το «Α-πε-λπι-σί-το» με τον Λάκη Λαζόπουλο και τη Σοφία Φιλιππίδου Μία επιθεώρηση δωματίου από έναν ώριμο και ειλικρινή Λ. Λαζόπουλο.
#load_content_with_ajax