Θέατρο | Νέα

Υπόθεση Μακρόπουλου: Πόσο αποκρουστική είναι η ιδέα της αθανασίας; 18 Μαΐου 2018

Μία διαφορετική προσέγγιση της τέχνης στο θέμα της αθανασίας στην όπερα «Υπόθεση Μακρόπουλου».

Εδώ και αιώνες η τέχνη προσπαθεί να θεραπεύσει τη μεγαλύτερη αγωνία του ανθρώπου: την περατότητα της ζωής με τον αναπόφευκτο θάνατο. Εκεί που οι «υποσχέσεις» των θρησκειών περί Μακάριων Νήσων, Παραδείσων ή επόμενων Ζωών αποτυγχάνουν, έρχεται η λογοτεχνία, το θέατρο, η όπερα κι ο κινηματογράφος για να απαλύνουν τη συνειδητοποίηση της θνητότητας, κάνοντας – πολλές φορές – ακόμα κι αποκρουστική την ιδέα της αιώνιας ζωής.  

Ο χαρακτήρας του «δυστυχισμένου απέθαντου» υπάρχει στην παράδοση των λαών σχεδόν από την απαρχή του ανθρώπινου πολιτισμού. Η πρώτη σημαντική λογοτεχνική περιγραφή του γίνεται στη Νέκυια της Οδύσσειας, όταν ο ατρόμητος και δοξασμένος Αχιλλέας, ζωντανός / νεκρός πια στον Άδη, αφού πιει πρώτα αίμα, παραδέχεται ότι «θα προτιμούσε πάνω στη γη να ζούσε, κι ας ξενοδούλευε σε κάποιον άκληρο που να μην έχει και μεγάλο βιος, παρά να είναι ο άρχοντας στον κάτω κόσμο…».

Ο «κάτω κόσμος» είναι σκοτεινός, γεμάτος σκιές, λύπη και χωρίς πραγματική ζωή. Χρειάζεται κάποιος να πιει αίμα για να καθαρίσει το μυαλό του και να επικοινωνήσει με τους ζωντανούς. Πρέπει δηλαδή να γίνει μία Έμπουσα, θεραπαινίδα της Εκάτης, ένα αρχαίο «βαμπίρ», αθάνατο αλλά και αποκρουστικό για να υπάρξει…  

Οι «δυστυχισμένοι απέθαντοι» ρίζωσαν ιδιαίτερα στη λαϊκή παράδοση των Βαλκανίων με τους (σλαβικής προέλευσης) Βρικόλακες ή Βορβόλακες να ξαναζωντανεύουν μετά τον θάνατό τους, ώστε να υποφέρουν αιώνια για την ανίερη, πρότερη του θανάτου τους, ζωή. Οι Βρικόλακες είναι αποσυνάγωγοι από τις κοινωνίες των ανθρώπων, αναλλοίωτοι στο πέρασμα του χρόνου αλλά και μοναχικοί υπηρέτες του κακού και του θανάτου…

Το κύμα του ρομαντισμού τον 18ο αιώνα είδε με κάποια συμπάθεια την «κατάρα» της αιώνιας ζωής με το σπαρακτικό ποίημα του Heinrich August Ossenfelder «Der Vampir» που έδωσε έμπνευση σε δεκάδες άλλους ποιητές και συγγραφείς για να συγκροτήσουν τη σκοτεινή «Γοτθική Λογοτεχνία» με το «δυστυχισμένο βαμπίρ» τελικά να αποτυπώνεται από τον Άγγλο-Ιταλό John Polidori στο βιβλίο του «The Vampyre».

Σε αντίθεση όμως με τους ρομαντικούς, ο Bram Stoker δεν έδειξε καμία λύπηση για τους απέθαντους. Γράφοντας τον αριστουργηματικό του «κόμη Δράκουλα» το 1897 παρουσίασε ένα πλάσμα pure evil, αμείλικτο και ανατριχιαστικό, διψασμένο για αίμα που θέλει να σπείρει την καταστροφή. Ο Stoker καταδίκασε τους «δυστυχισμένους απέθαντους» στον αποτροπιασμό και την περιφρόνηση της ανθρωπότητας, σε πλάσματα που μόνο με μία ξύλινη σφήνα στην καρδιά δεν θα είναι απειλητικά για όλους εμάς που κάποια στιγμή θα πεθάνουμε.

Ποιος αλήθεια θα ζηλέψει το «δώρο της αθανασίας» όταν αυτό πακετάρεται σε ένα φέρετρο που τρίζει και ταξιδεύει σε αμπάρι πλοίου γεμάτο αρουραίους;  

Η «ανακούφιση» της αγωνίας του ανθρώπου απέναντι στη θνητότητα δε συνοδεύεται, όμως, πάντα με φέρετρα, αρουραίους και αίματα που στάζουν από τους λαιμούς καλλίπυγων γυναικών…

Μία διαφορετική προσέγγιση της τέχνης στο θέμα της αθανασίας (αλλά επίσης με στόχο την ανακούφιση της ανθρώπινης θνητότητας) έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε αυτές τις ημέρες στην Εθνική Λυρική Σκηνή με το ανέβασμα (για πρώτη φορά) της όπερας «Υπόθεση Μακρόπουλου» του Λέος Γιάνατσεκ (βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Κάρελ Τσάπεκ – 1924).

Εδώ το κεντρικό πρόσωπο, η απέθαντη διάσημη τραγουδίστρια Εμίλια Μάρτυ, δεν πίνει αίμα για να διατηρείται νέα και όμορφη επί 300 χρόνια αλλά κάνει χρήση ενός ελιξιρίου, το οποίο παρασκεύασε τον 16ο αιώνα ο πατέρας της, κρητικός αλχημιστής Ιερώνυμος Μακρόπουλος. Στην όπερα παρακολουθούμε τη ζωή της, λίγο πριν ανανεώσει τη δόση του ελιξιρίου, ώστε να συνεχίσει να απολαμβάνει τη νίκη της απέναντι στο γήρας και τον θάνατο. Είναι η στιγμή που η Εμίλια συνειδητοποιεί τον κυνισμό και την απάθεια που έχει επιφέρει στην ύπαρξή της η κατάσταση της αιώνιας νιότης και αντιλαμβάνεται πόσα στοιχεία, όπως η αίσθηση ενός σκοπού στη ζωή, οφείλονται στη γνώση ότι η ζωή έχει ένας ορατό τέλος. Έτσι αποφασίζει να αφήσει τον θάνατο να την νικήσει, ενώ το ίδιο κάνει και η φιλόδοξη «διάδοχός» της στο λυρικό θέατρο…

Το μήνυμα είναι ίδιο με εκείνο των δημιουργών του Βαμπίρου και του Δράκουλα: η ζωή δεν αξίζει αν δεν είναι ζωή θνητού, αν δεν έχει δηλαδή ορατό τέλος. Η αιώνια νιότη, είτε με αίματα, είτε με ελιξίρια, είναι βασανιστική, κουραστική, ανούσια και τελικά κενή.

Αγκάλιασε λοιπόν τη θνητότητά σου (σ.σ. γιατί δεν μπορείς να κάνεις κι αλλιώς) και… εν προκειμένω, απόλαυσε τη θαυμάσια μουσική του Τσέχου συνθέτη…   

 

Δημήτρης Καλαντζής

Περισσότερα "Νέα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΝΕΑ" Main_''proswpikh_symfwnia''_olos_o_8iasos Η «Προσωπική Συμφωνία» της Άννας Ελεφάντη Ο Δημήτρης Μυλωνάς σκηνοθετεί το έργο του Ρόναλντ Χάργουντ. Main_slider Η Ελένη Ουζουνίδου «Ψιλικατζού» στο Vault Όλα ξεκίνησαν από το blog της Κωνσταντίνας Δελημήτρου. Main_slider Προκλητικό Cock από τον Μίνω Θεοχάρη Ο σκηνοθέτης μιλά για το έργο στο www.tospirto.net. Main_slider Η Ρούλα Πατεράκη αναμετριέται με το «Κεφάλαιο» του Μαρξ Από τις 17 Νοέμβρη στο θέατρο Ροές. Main__dsc4319 Ο Βάλτερ Πούχνερ μιλά για τον Παναγιώτη Σούτσο Την Τετάρτη 24 Οκτωβρίου 2018 στο θέατρο Θησείον. Main_slider Το θρυλικό «Σκλαβί» της Καλογεροπούλου επιστρέφει στο Πόρτα Σκηνοθετούν από κοινού ο Θωμάς Μοσχόπουλος και η Σοφία Πάσχου.
#load_content_with_ajax