ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2017
Θέατρο | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης μιλάει στο www.tospirto.net 20 Ιανουαρίου 2017

«Βλέπω τον κόσμο, τις δυστυχίες μου, τη δική μου απόγνωση και απελπισία. Πάντα μ΄ ένα κλείσιμο ματιού…».

Είναι ένας από τους πιο πολυπράγμονες καλλιτέχνες της φετινής σεζόν, καθώς πρωταγωνιστεί στον «Θεό της Σφαγής» για δεύτερη χρονιά, ενώ έχει σκηνοθετήσει τέσσερις παραστάσεις που σπάνε ταμεία (Θεός της Σφαγής, Αύγουστος, Για Όνομα, Δεύτερη Φωνή). Ο λόγος για τον εξαιρετικά ταλαντούχο Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη, έναν άνθρωπο που κάνοντας θέατρο γλυτώνει τον… ψυχολόγο, που κλείνει παιχνιδιάρικα το μάτι του στις δυσκολίες της ζωής και που έχει έντονο πολιτικό λόγο. Η συνάντησή μας ορίστηκε στο θέατρο Αθηνών μία ώρα πριν ξεκινήσει η παράσταση και η συζήτησή μας με το ζόρι τελείωσε στο τρίτο κουδούνι…

Θεωρείς ρίσκο το γεγονός πως κάποια από τα θεατρικά που σκηνοθετείς (Αύγουστος, Θεός της Σφαγής, Για όνομα) έχουν μεταφερθεί και γίνει ευρέως γνωστά από το σινεμά;
Σίγουρα αυτό δεν αποτέλεσε λόγο για να τα διαλέξω αυτά τα έργα. Μάλιστα στην περίπτωση του «Αυγούστου» , η ταινία δεν μπόρεσε να αποτυπώσει αυτό που είναι το θεατρικό σαν κείμενο. Η ταινία, δηλαδή, είναι μελαγχολική και θαμπή, ενώ το έργο είναι μαύρο, κοφτερό, απελπισμένο, με βαθύ περιεχόμενο και πολύ διασκεδαστικό ταυτόχρονα. Νομίζω σωστά λέγανε οι διάφοροι κριτικοί, όταν παίχτηκε το έργο στην Αμερική, πως είναι μακράν η πιο διασκεδαστικά δυσλειτουργική οικογένεια του αμερικάνικου ρεπερτορίου τα τελευταία χρόνια. Πολλές φορές, ειδικά στη χώρα μας, έχουμε την τάση να πιστεύουμε πως τα πράγματα που έχουν περιεχόμενο, δεν έχουν κάτι ελαφρύ μέσα τους. Μπορεί κάποιος, ωστόσο, να παρατηρήσει σε μεγάλους συγγραφείς πως η απελπισία ή η αίσθηση ενός προβλήματος πολύ συχνά τους κάνει να παρουσιάζουν μια πλευρά πολύ ελαφριά. Είναι αυτή ακριβώς η κόψη, που έχει και ο Θεός της Σφαγής. Δεν είναι δράμα, αλλά κάτι πολύ πικρό. Την ίδια ώρα που οι ηθοποιοί υποφέρουν στη σκηνή, οι θεατές διασκεδάζουν. 
Και οι τρεις παραστάσεις («Για όνομα», ο «Θεός της Σφαγής» και ο «Αύγουστος») που σκηνοθετώ έχουν αυτό το δισυπόστατο, την αμφισημία, που δεν ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις ή να κλάψεις. Εμένα λοιπόν αυτό είναι το κέντρο μου. Εγώ είμαι αυτός ο άνθρωπος και έχει να κάνει με το πώς βλέπω τον κόσμο, τις δυστυχίες μου, τη δική μου απόγνωση και απελπισία. Τη βλέπω πάντα μ΄ ένα κλείσιμο ματιού. Γι΄ αυτό και η αγαπημένη μου ταινία από τότε που ήμουν 11 χρόνων, είναι το All that Jazz και όποιος έχει δει την ταινία θα καταλάβει πως δεν προβλεπόταν να συγκλονιστώ στην ηλικία αυτή. Ταυτίστηκα μ' έναν ήρωα που όλη του η συνομιλία είναι με το θάνατο και αντιμετωπίζει με παιγνιώδη τρόπο όλα αυτά που του συμβαίνουν. Τον ζωγράφιζα παντού, και τρεισιμισι δεκαετίες μετά δεν μπορώ να εξηγήσω αν άνοιξε μια πόρτα ξαφνικά σε κάτι που υπήρχε ή την άνοιξε πολύ πρόωρα δημιουργώντας μία βάση για κάτι. Αν πήγαινα σε ψυχολόγο θα ήταν ένα από τα πρώτα πράγματα που θα του έθετα. Αλλά επειδή κάνω θέατρο, ευτυχώς τον γλυτώνω.

Εντοπίζεις και άλλα κοινά στοιχεία στις παραστάσεις σου;
Σ’ όλες τις παραστάσεις μου μπορείς να βάλεις σαν προμετωπίδα το ποίημα «This Be The Verse» του Philip Larkin: «They fuck you up, your mum and dad. They may not mean to, but they do. They fill you with the faults they had …. Το ποίημα αυτό λέει σε κάποιο σημείο «Get out as early as you can, And don’t have any kids yourself».
Παράλληλα, αν ψάξεις μια κόκκινη κλωστή που να συνδέει αυτά τα διαφορετικά έργα, που έχουν διαφορετικά ζητούμενα και διαφορετικό περιεχόμενο, νομίζω πως θα βρεις μια ματιά αθωωτική πάνω στους ενηλίκους, μια ματιά που τους αντιμετωπίζει ως ανηλίκους. Αυτό όμως δεν είναι ένα εκ των προτέρων μανιφέστο, είναι το αποτύπωμα που διακρίνω στις παραστάσεις που θέλω να κάνω εκ των υστέρων.

Τι επεδίωξες στον «Αύγουστο»;
Αυτό που ήθελα πολύ να συμβεί είναι να μπορούν να παίξουν οι ήρωες στον αφρό αυτών που τους συμβαίνουν, δηλαδή να είναι απολύτως ειλικρινείς, όπως συμβαίνει και στην πραγματική ζωή. Γιατί είμαστε πάντα στον αφρό των πραγμάτων, δε μένουμε στο τραγικό. Επίσης, το δεύτερο που με ενδιέφερε πολύ, σχετίζεται με το ρόλο της Βάιολετ που ενσάρκωσε η Θέμις Μπαζάκα. Πώς παίζεται ένας ήρωας που είναι τόσο τοξικός για τους άλλους; Το κλειδί που βρήκαμε είναι πως παρ'όλη την τοξικότητά της, η ίδια νιώθει θύμα και απολύτως δικαιωμένη. Άρα έπρεπε να μην παίξει τον αντιπαθητικό χαρακτήρα αντιπαθητικά. Είναι σαν πολλές από τις μανάδες που είναι τόσο τοξικές στο περιβάλλον τους, που όλοι θέλουν να φύγουν από κοντά τους, αλλά άμα τις ρωτήσει κάποιος αν φταίνε σε κάτι, δεν ξέρουν τι να απαντήσουν. Ευτυχώς που εγώ δεν έχω τέτοια μάνα… Μου κάνει μεγάλη εντύπωση τα τελευταία χρόνια, όταν ακούω ιστορίες φίλων για τις οικογένειές τους και για τρόπους με τους οποίους οι γονείς μπορούν να σε απαξιώσουν, να σε ευνουχίσουν, να σε κάνουν σκουπίδι, χωρίς καμία πρόθεση, ξεκινώντας πάντα από την αγάπη. Και στον «Αύγουστο» όλα αυτά συμβαίνουν σε μια οικογένεια που τα μέλη της αγαπιούνται. Τι θέλει δηλαδή να πει ο Λετς; Πώς υπάρχει κάτι που το ονομάζουμε αγάπη από τους μεγαλύτερους προς τους μικρότερους, επειδή δεν ξέρουμε πως αλλιώς να το ονομάσουμε, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι αγάπη, είναι το προσωπείο της. Είναι αυτή η αλληλοσυσχέτιση των ανθρώπων που ονομάζουμε καταχρηστικά και συνεκδοχικά αγάπη, αλλά στην πραγματικότητα είναι κάτι άλλο…

Η Μαρία Πρωτόπαπα γίνεται ίδια η μητέρα της στο δεύτερο μέρος. Τελικά γινόμαστε ή είμαστε οι γονείς μας;
Δεν με έχει απασχολήσει απλώς το ερώτημα αυτό, το βλέπω σιγά σιγά στο πρόσωπό μου. Γίνομαι ακόμη και εμφανισιακά ο πατέρας μου με τον οποίο δεν μοιάζαμε ποτέ, έχει άλλα χρώματα, είναι ψηλός. Το λέει και ένα τραγούδι του Robbie Wiliams «And when I'm drunk, I dance like my Dad, I've started to dress a bit like him». Νομίζω ότι γινόμαστε λοιπόν οι γονείς μας.

Η δική σου εμπειρία από την οικογένειά σου ποια είναι;
Μεγάλωσα σε μια οικογένεια της οποίας η ανάμνηση που έχω είναι πολύ θετική, μια οικογένεια κανονική, ζωντανή, με τα θέματά της, με δύο παιδιά, έχω μια μεγάλη αδελφή και γονείς που νιώθαμε πολύ καθαρά πως μας αγαπάγανε και που μας στηρίξανε και μας δώσανε αποδοχή. Το συμπέρασμα που έχω βγάλει είναι πως το θέμα «οικογένεια» είναι πολύ δύσκολη υπόθεση. Τώρα ζω σε μια οικογένεια μ’ έναν πολύ δικό μου τρόπο. Δηλαδή είμαι εργένης και έχω μια οικογένεια που περιέχει τη μητέρα του γιου μου, τα παιδιά που έχει κάνει με τον άνδρα της, που είναι και φίλος μου, σ' ένα άλλο σπίτι. Είναι μία οικογένεια της οποίας είμαι μέλος κανονικό, η οποία μου δίνει αγάπη και εγώ την επιστρέφω. Είμαι εκεί, πάω στα τραπέζια, τα αδέλφια του γιου μου είναι σαν παιδιά μου, τη μητέρα μου τη φωνάζουν γιαγιά, είναι ένα σχήμα που για μένα λειτουργεί πολύ καλά.

Θα ξανάμπαινες στη διαδικασία να ξανακάνεις οικογένεια;
Όχι, δεν αισθάνομαι πως μου ταιριάζει κάτι τέτοιο. Ενώ πήρα διαζύγιο, θεωρώ πως στην πραγματικότητα, η σχέση μου συνολικά ήταν μια πολύ επιτυχημένη γιατί βασίστηκε στον έρωτα, παρήγαγε ένα παιδί λατρευτό και κατάφερε να μετασχηματιστεί σε μια ειλικρινή βαθιά οικογενειακή σχέση απολύτου στήριξης που θα με συντροφεύει στην υπόλοιπη ζωή μου.
Και μπορώ απόλυτα να καταλάβω αυτό που λέει ο «Θεός της Σφαγής». Πρέπει να δεις πως σφίγγουν τα ζευγάρια τα χέρια όταν ο ρόλος του Οδυσσέα (Παπασπηλιώπουλου) λέει «Τα παιδιά καταστρέφουν τη ζωή μας, την κάνουν κομμάτια. Τα παιδιά μας οδηγούν στην καταστροφή, είναι νόμος». Αυτό με κάνει να βάλω τα κλάματα και ταυτοχρόνως με λυτρώνει. Είναι πολύ πικρό και αστείο μαζί.

Πιστεύεις πως ο θεσμός της οικογένειας περνούσε κρίση πάντα ή αποτελεί σύγχρονο φαινόμενο;
Εγώ νομίζω πως ο θεσμός της πυρηνικής οικογένειας, δηλαδή μπαμπάς, μαμά παιδιά, έχει τελειώσει. Οι συνθήκες ζωής έχουν αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια χρόνια στον δυτικό κόσμο με τη γυναικεία χειραφέτηση, αλλά και την επιθυμία του ανθρώπου να ικανοποιήσει τα ατομικά και υπαρξιακά του όνειρα. Και μέσα σ΄ ένα ζευγάρι τα ατομικά όνειρα μπορεί να διαφέρουν. Αυτήν την επιθυμία των ανθρώπων να ζήσουν πιο κοντά σε μια πιο ειλικρινή εκδοχή του εαυτού τους, δεν μπορεί κανείς να μην την επικροτήσει.
Το να προσπαθούμε, λοιπόν, να αναπαράγουμε το τότε σχήμα που η μητέρα ήταν διαρκώς στο σπίτι, αυτό είναι κάπως ουτοπικό και δεν «κουμπώνει» σήμερα. Αισθάνομαι πως βρισκόμαστε σε μια εποχή μεταιχμιακή. Ζούμε και μεγαλώνουμε τελείως διαφορετικά απ΄ ότι οι γονείς ή και οι παππούδες μας. Από την άλλη πλευρά ευτυχώς η κοινωνία μας προχωράει μπροστά. Πλέον μπήκε στη Βουλή και ψηφίστηκε το σύμφωνο μεταξύ ομοφύλων ζευγαριών. Είμαι υπέρμαχος αυτής της προόδου.

Η οικονομική κρίση πόσο μας έχει επηρεάσει;
Δεν ξέρω καν αν μπορώ να το ονομάσω οικονομική κρίση. Οικονομική κρίση είχαμε το 2011, το 2012. Σήμερα βιώνουμε κάτι μεγαλύτερο και βαθύτερο από μια οικονομική κρίση. Είναι μια απορρύθμιση των πάντων σ’ όλα τα πεδία και κυρίως τα οικονομικά προβλήματα που όλοι αντιμετωπίζουμε τεντώνουν τα νεύρα των ανθρώπων και οδηγούνται στα άκρα. Η καθημερινότητα των ανθρώπων είναι πολύ δύσκολη, γεμάτη μικρές μάχες σε όλα τα πεδία, με τελική μάχη αυτή που δίνεται εντός της κρεβατοκάμαρας…
Το περίεργο πάντως είναι πως δεν ακούω πια για αυτοκτονίες ούτε για παιδάκια που πεινάνε. Δεν έχω διαβάσει τα τελευταίο δύο χρόνια ένα άρθρο σχετικό. Ενώ χειροτερεύουν τα πράγματα, μάλλον φαίνεται πως τα πράγματα πάνε καλύτερα. Για να καταλάβεις πόσο όχι διαυγώς βλέπουμε την πραγματικότητα. Γιατί αν προσπαθήσεις να τη διαβάσεις με διαύγεια, τότε μένεις μόνος σου.

Πόσο αισιόδοξος είσαι;
Πιστεύω πως ο κόσμος πηγαίνει προς τα μπρος. Όσο και να φαίνεται περίεργο, ο κόσμος με τον Τραμπ και τον Πούτιν, ακόμη και τον Καμμένο, τη Λεπέν, τη Χρυσή Αυγή είναι ένας κόσμος που η παιδική θνησιμότητα και ο αναλφαβητισμός κατεβαίνουν και ο μέσος όρος της πείνας πέφτει. Και δεν μπορώ να αποφασίσω τι ισχύει τελικά στον δυτικό κόσμο. Είμαι τρομερά αισιόδοξος από τη φύση μου, όμως όταν κάνω συμβούλιο με τον εαυτό μου, καμία από τις βεβαιότητές μου δεν ισχύει. Γιατί είναι γεγονός πως παγκοσμίως η γνώση του πυρηνικού κινδύνου από πυρηνικό πόλεμο είναι απόλυτα κατανοητή από όλους, αλλά το πρόβλημα είναι ποιος πήρε το βαλιτσάκι. Τελικά καταλήγω να πιστεύω πως μας συμβαίνει το τέλος της Μήδειας: «Ότι ήταν να γίνει δεν έγινε και ότι έγινε δεν ήτανε να γίνει».

Έχεις εμπιστοσύνη στον Έλληνα και στην κρίση του;
Όχι, δεν έχω, αισθάνομαι πως είμαστε ένας λαός ανήλικος και δε δικαιολογείται να μην έχουμε καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει, τι πρέπει να συμβεί και προς τα πού πρέπει να πάμε. Έχουμε, επίσης, μεγάλη αγάπη και αίσθημα ευθύνης για τον πρώτο κοινωνικό ιστό, την οικογένεια. Μόλις αυτός ο κοινωνικός κύκλος ανοίξει και πάμε στον επόμενο, στην πολυκατοικία μας ή στη γειτονιά μας, αυτή η αίσθηση της ευθύνης αρχίζει να καταρρέει σαν τραπουλόχαρτο, μόλις δε φτάσουμε στο δήμο μας, στο νομό μας και στη χώρα μας, η αδιαφορία είναι πλήρης. Και σ΄όλα αυτά δεν έχει σημασία τι ψηφίζουμε. Γιατί μπορείς σ΄όλους τους χώρους να βρεις ανθρώπους ψύχραιμους που καταλαβαίνουν ακριβώς τι συμβαίνει. Οι περισσότεροι, όμως, παραμένουν οργισμένοι, σαν παιδιά που τους πήραν το παιχνίδι τους. Και το να μπορέσεις να είσαι ψύχραιμος και ορθολογικός, ιδίως όταν θίγεται συμφέρον σου δεν είναι εύκολο. Δεν είναι εύκολο να εξηγήσεις σ΄ έναν δημόσιο υπάλληλο που μπήκε στο δημόσιο χαριστικά στα 20 του χρόνια πως δεν είναι δυνατόν να συνταξιοδοτηθεί στα 55 του. Είναι ενάντια στο κοινό καλό. Δεν περιμένω από τους θιγμένους να το καταλάβουν αυτό, περιμένω όμως από την εξουσία, τα κανάλια και τον Τύπο να ενημερώσουν τον κόσμο. Ούτε οι κυβερνήσεις έχουν σήμερα φερθεί με ωριμότητα. Και όταν λέμε το παλιό σύστημα και παραπονιόμαστε… δεν κατάλαβα ποιος τους εξέλεγε αυτούς τους ανθρώπους; Ουρανοκατέβατοι ήρθαν; Ήταν σάρκα από τη σάρκα μας, εμείς τους εκλέγαμε.

Άρα ούτε στους πολιτικούς έχεις εμπιστοσύνη;
Καταρχάς δεν πιστεύω καθόλου στο πολιτική χωρίς τους πολιτικούς. Η πολιτική είναι μία πολύ δύσκολη δουλειά, τρομερά απογοητευτική, η οποία θέλει ανθρώπους να αφοσιώνονται. Δεν πιστεύω στην αμεσοδημοκρατία καθόλου, στο κίνημα δηλαδή της πλατείας που βγάζει αποφάσεις. Πιστεύω βαθιά στην αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Μ’ όλα τα τρωτά και τα προβλήματα της είναι ο τρόπος που έρχεται όσο πιο κοντά γίνεται στο να μπορέσει να κάνει λειτουργική μια κοινωνία, όπως η δικιά μας. Επίσης, πιστεύω, όπως έλεγε ο Τσώρτσιλ, πως είναι το χειρότερο πολίτευμα, αν εξαιρέσεις όλα τα άλλα. Όλα τα πειράματα του δυτικού πολιτισμού που περιέχουν μέσα τους τον υπαρκτό σοσιαλισμό, του μόνου πολιτισμού που έχει έναν τόσο ισχυρό αναστοχασμό πάνω στον εαυτό του, απέτυχαν. Δε θα γκρεμίσουμε βασικές δομές για το άναρχο, χωρίς καμία σκέψη. Πρέπει, όμως, να αλλάζουν οι κοινωνίες για να αλλάζουν και οι πολιτικοί και για να μην έχεις τον λαϊκισμό των προηγούμενων δεκαετιών, πρέπει να μην τον αναζητάς.

Τι έχεις να πεις για τους καλλιτέχνες που ασχολούνται με την πολιτική; Πρόσφατα η Λυδία Κονιόρδου ανέλαβε το υπουργείο Πολιτισμού.
Είναι μια πίστα που κάθε άνθρωπος που έχει την επιθυμία και την όρεξη να δοκιμαστεί και είναι χαλκέντερος, να το κάνει. Γιατί δεν μπορεί να γκρινιάζουμε πως χρειαζόμαστε νέα πρόσωπα και μόλις κάποιος αποφασίσει να δοκιμαστεί για τους δικούς του λόγους να αρχίζουμε την κριτική και την άρνηση… Τα πράγματα αυτά κρίνονται εκ των υστέρων. Οπότε καταρχάς λέω ναι. Η δική μου αίσθηση, ωστόσο, είναι πως η πολιτική είναι μια δουλειά κατά βάση για πολιτικούς. Πιστεύω πολύ στους εξωκοινοβουλευτικούς υπουργούς, στην πραγματικότητα θα ‘πρεπε η ιδιότητα του βουλευτή να μην πηγαίνει μ΄ αυτή του υπουργού. Το να μην υπάρχει όμως πολιτική χωρίς πολιτικούς δεν μπορώ να το καταλάβω.

Εσύ θα πολιτευόσουν ποτέ;
Δε θα το έκανα, γιατί αισθάνομαι πως ένας άνθρωπος που έχει μία πλήρη δημιουργική ζωή εκτός πολιτικής, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει σωστά σ΄ αυτό το πλαίσιο. Νομίζω δεν είναι τυχαίο πως με εξαίρεση τη Μελίνα και τον Κώστα Καζάκο, δεν παρέμειναν στην πολιτική άλλοι καλλιτέχνες. Δε σου κρύβω όμως πως θα με ενδιέφερε. Είμαι πολιτικό ον. Έχοντας όμως τη χαρά να φτιάχνω παραστάσεις και να κάνω κάτι που με γεμίζει φοβερά, δεν θα μπορούσα να ξυπνώ και να βγαίνω σε πρωινές εκπομπές. Οι καλλιτέχνες ακόμη και μέσα στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, ζούμε έναν πολυτελή βίο. Το να μπορείς να είναι άμεσα συνδεδεμένη η εργασία που βιοπορίζεσαι με την ύπαρξή σου και να παίρνεις και αποδοχή από αυτό, είναι μια πολυτέλεια. Σου δίνει μια αριστοκρατική θεώρηση της ζωής.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_slider Νέα Πρόσωπα: Ηρώ Μπέζου «Στην Ελλάδα έχουμε ένα μικρό κόμπλεξ. Οτιδήποτε δεν είναι εμφανώς σοβαρό το σνομπάρουμε». Main_9507 Συνέντευξη: Ο Σταμάτης Φασουλής μιλάει στο www.tospirto.net «Τώρα πολιτικά είμαι άστεγος. Αλλά δεν θέλω να είμαι πικραμένος». Main_slider Συνέντευξη: Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη μιλάει στο www.tospirto.net «Η ιδιοσυγκρασία μου είναι λίγο πιο βαριά για να αντέξει την αβάσταχτη ελαφρότητα μιας κωμωδίας...». Main_lebensraum__%c2%a9_yiannis_zafiris__04 Σήφης Πολυζωίδης: «Το “Lebensraum” μιλά συμβολικά για τον συλλογικό φόνο» Ο ηθοποιός πρωταγωνιστεί στη μαύρη κωμωδία του Θανάση Τριαρίδη στο Faust. Main_slider Συνέντευξη: Ο Χάρης Φραγκούλης μιλάει στο www.tospirto.net «Δε ζούμε στο σώμα μας, αγαπιόμαστε μέσα από μια αναπαράσταση… Γι' αυτό παθαίνουμε κατάθλιψη».
#load_content_with_ajax