ΣΑΒΒΑΤΟ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2018
Θέατρο | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Η Εφη Μπίρμπα, ο Αρης Σερβετάλης κι ο Δον Κιχώτης 14 Ιουνίου 2018

«Έχω βεβαιωθεί ότι οι σωματικότητες παρουσιάζουν ισχυρότερες αφηγήσεις από τα κείμενα στο παραστασιακό φαινόμενο».

Με την εμβληματική φιγούρα του Δον Κιχώτη καταπιάνεται στην πέμπτη σκηνοθετική της δουλειά η Εφη Μπίρμπα και πιο συγκεκριμένα με το «Βιβλίο 2ο, κεφ. 23ο» και δημιουργεί μία παράσταση βασισμένη στο έργο του Μιχαήλ Θερβάντες. Τον ομώνυμο πρωταγωνιστικό ρόλο θα ενσαρκώσει ο Αρης Σερβετάλης, ο σύντροφός της στη ζωή και ο στενός της συνεργάτης, αυτός που δίνει «πνοή» στα έργα της.

Στο 23ο κεφάλαιο του 2ου βιβλίου, ο Δον Κιχώτης, ως τραγικό πρόσωπο κι ενσαρκωτής μιας γνήσιας εσωτερικότητας, συλλαμβάνεται να διαγράφει μια κατακόρυφη πορεία προς το εσωτερικό της σπηλιάς του Μοντεσίνου• προς τα βάθη των φαντασιακών αναμετρήσεων. Έχοντας παραμερίσει κάθε κοινό φόβο κι αψηφώντας τον κίνδυνο του καταποντισμού, εισέρχεται σ’ έναν τόπο εμπειρίας εκουσίως με την αμφίεση του περιπλανώμενου ιππότη, όπως εισέρχεται το παιδί σ’ ένα περιβάλλον που διέπεται από τους ιδιόμορφους κανόνες παιχνιδιού.

Εμείς μιλήσαμε με την Εφη Μπίρμπα και τον Αρη Σερβετάλη στην προσπάθειά μας να αποκρυπτογραφήσουμε αυτήν τους την ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη προσέγγιση.

Γιατί αποφασίσατε να καταπιαστείτε με τη φιγούρα του Δον Κιχώτη; Τι σας ενέπνευσε σ’ αυτόν;
Εφη Μπίρμπα: Με τον Θερβάντες ως συνέχεια των Σαίξπηρ, Ντοστογιέφσκι, Μπέκετ καταλαβαίνω ότι κυκλώνω την ανθρώπινη συνθήκη στο σύνολο της ψυχοδυναμικής της υπόστασης, έτσι όπως έχει χαρτογραφηθεί από τους μεγάλους της λογοτεχνίας. Το «άτιτλο» περί εξομολόγησης, ο «Σωσίας» περί της τραγωδίας της ταυτότητας, ο «Ριχάρδος» περί παθών, ο Κιχώτης περί μοναχικής πολιτείας. Με ενδιάμεση εργασία περί μνήμης θανάτου, στα Ωραία Χέρια μας του Ευθύμη Φιλίππου. Είναι εργασίες που ζυμώνονται η μια μέσα στην άλλη, φτιαγμένες από ίδια υλικά, το ίδιο προζύμι.
Το πρόσωπο του Κιχώτη-Θερβάντες, ο αυτοεξόριστος ιδαλγός που αναζητά τις μεγάλες αναμετρήσεις για να συναντηθεί με τις μεγάλες ιδέες, με τον κάθετο άξονα που συνδέει τον άνθρωπο με το Θεό, νηστεύσας και αθλούμενος στο πεδίο της ισπανικής υπαίθρου, ένας καθαρός λογοτεχνικός ασκητής, ένας ιππότης της πίστης. 
Αρης Σερβετάλης: Διαβάζοντας το έργο του Θερβάντες αισθανθήκαμε πως εμπεριέχει πολλά στοιχεία από την έρευνα που είχαμε κάνει στον Μπέκετ με το Άτιτλο, από τον Ντοστογιέφσκι και τον Σωσία, από τα Ωραία μας χέρια και τον Ριχάρδο Β’. Η συνάντησή μας με τον Δον Κιχώτη αγκαλιάζει ένα μεγάλο πεδίο έρευνας γύρω από τις αναμετρήσεις του ανθρώπου με τα υλικά και κατά συνέπεια με τον ίδιο του τον εαυτό. Η σκηνοθετική και δραματουργική γραμμή της παράστασης οδηγήθηκε από την Έφη στον άνθρωπο που παίζει. Ο Δον Κιχώτης είναι ένας γνήσιος ιππότης της δράσης ενός ιδιότυπου παιχνιδιού. Εκπροσωπεί το παιχνίδι της ιπποσύνης. Ο ίδιος ως φορέας αγνότητας αθωότητας και γενναιότητας αποφασίζει να ενδυθεί την εικόνα του ιππότη και περιπλανώμενος μαζί με τον ιπποκόμο του να προστατέψει να διαφυλάξει να μονομαχήσει να αναμετρηθεί με την αδικία. Είναι ένας αναχωρητής. Ένας μεταφυσικός θεατρίνος.

Και γιατί με το συγκεκριμένο βιβλίο και κεφάλαιο; 
Ε.Μ: Στον 2ο βιβλίο ο Θερβάντες συντάσσει την πνευματική του παρακαταθήκη στην ανθρωπότητα, όλο το βιβλίο είναι τοποθετημένο στην μεταφυσική και την οντολογία. Στο 23ο κεφάλαιο ο Κιχώτης κάνει μια «Δαντική» κατάβαση στο περίφημο σπήλαιο του Μοντεσίνου όπου μένει για περίπου μισή ώρα, κοιμώμενος. Όταν τον ανεβάζουν με σχοινιά πάλι στην επιφάνεια εξιστορεί μια σειρά σπουδαίων γεγονότων που συνέβησαν εκεί, βεβαιώνοντας τους συντρόφους του πως δεν έμεινε μισή ώρα αλλά τρία μερόνυχτα. Με αφορμή αυτό το ενύπνιο του Κιχώτη στην κατακόρυφη σύνδεση του με τις μεγάλες ιδέες ξεκίνησε η σύνταξη του λεξιλογίου της παράστασης. 

Συνεπώς δε θα δούμε ολόκληρη την ιστορία του εμβληματικού ήρωα επί σκηνής;
Ε.Μ: Θα συνδεθούμε με μια αλληλουχία εικόνων που εξάχθηκαν από την προσωπική μου σχέση με το έργο και στοιχίζονται με τις μεγάλες ιδέες του Θερβαντικού έπους. 

Τι συμβολίζει αυτή η ενύπνια περιπλάνηση του ήρωα; 
Ε.Μ: Τα μνημειώδη έργα τέχνης είναι διαχρονικά όχι γιατί συνδέονται με το «σήμερα», αλλά μάλλον επειδή αδιαφορούν γι’ αυτό. Εκτός αν λέγοντας «σήμερα» μιλάμε για την οντολογία του παρόντος, το οποίο ουδεμία σχέση έχει με το πολιτικό, το κοινωνικό ή το προσωπικό επίκαιρο ή αλλιώς «σήμερα» όπως συνηθίζουμε να αποκαλούμε. Η μεγάλη λογοτεχνία αναγκαστικά προσπερνά το επίκαιρο για να συνδεθεί με το είναι. Ο Θερβάντες χρησιμοποιεί τον Κιχώτη για να χαρτογραφήσει την ανθρώπινη ματαιότητα. Παρατηρεί έναν ήρωα ο οποίος με ορίζοντα το ανεξίτηλο όνομά του στην ιστορία αυτοεξορίζεται, εισέρχεται σ ένα αυτο-επιβαλλόμενο κάτεργο και λαμπρύνεται μέσα από τις συνεχείς αποτυχίες και γκρεμίσματα. Είναι μια κατασκευή με τα υλικά ενός ασκητή. Αυτό είναι για ‘μένα το «σήμερα», δηλ. η οντολογική προσέγγιση της παράστασης.

Μπήκατε στην ψυχοσύνθεση του ήρωα αυτού; Μπορείτε να μας τον περιγράψετε; 
Α.Σ.: Ο Δον Κιχώτης, ένας φανατικός αναγνώστης ιπποτικών βιβλίων γίνεται περιπλανώμενος ιππότης, ένας αναχωρητής, θα μπορούσαμε να πούμε ένας ασκητής που μάχεται για την αρετή. Διαρκώς αναζητά το παιχνίδι. Να συνδεθεί με μια αναμέτρηση, να υπερβεί τα όρια του. Αναγνωρίζοντας την αποτυχία μέσα στους κανόνες του παιχνιδιού αισθάνεται την ταπείνωση και ξεδιπλώνει την αρετή της. Γίνεται τρελός στα μάτια των άλλων όπως οι κατά Χριστόν σαλοί. Γίνεται ο ίδιος το παιχνίδι που διασκεδάζει τους άλλους με την ίδια σοβαρότητα και την ίδια προσήλωση στους κανόνες της ιπποσύνης συνεχίζει ακάθεκτος. Δεν παραιτείται. Σκοπός του είναι οι αναμετρήσεις. Ένας ποιητής της δράσης. Ένας άνθρωπος του ονείρου. Παράτολμος και αποφασιστικός, με ακλόνητη πίστη αγωνίζεται για το αδύνατον και εισχωρεί στον τόπο του υπέρλογου. Μας εμπεριέχει όλους το έργο του Θερβάντες.

Η παράσταση θα έχει λόγο, ή, όπως συνήθως συμβαίνει στις παραστάσεις σας, θα παίξετε πολύ με το εικαστικό περιβάλλον και τη σωματικότητα;
Ε.Μ: Υπάρχει πάντα λόγος, αυτός που ορίζει η δραματουργία της παράστασης, αυτός που σχεδιάζει η ίδια η παράσταση, όχι ο λόγος του Θερβάντες αυτός καθαυτός. Η λογοτεχνία πυροδοτεί κι αποθηκεύεται στην εικόνα και ο λόγος αναπιάνεται για να συνδεθεί με την δραματουργία της παράστασης, αυτό συμβαίνει σε όλες τις δουλειές μου μέχρι τώρα. Η λογοτεχνία του Θερβάντες αποθηκεύεται στις παραστασιακές εικόνες και ο σκηνικός λόγος που ακούμε και διαβάζουμε έχει ευθεία σχέση με την παράσταση. Λέω διαβάζουμε γιατί στην παράσταση χρησιμοποιούμε υπέρτιτλους αφού ο λόγος ακούγεται από την Γερμανίδα περφόρμερ Effi Rabsilber. 

Γενικώς θεωρείτε πως τα λόγια μπορούν να αντικατασταθούν από τη γλώσσα του σώματος; 
Ε.Μ: Έχω βεβαιωθεί ότι οι σωματικότητες παρουσιάζουν ισχυρότερες αφηγήσεις από τα κείμενα στο παραστασιακό φαινόμενο. Φέρουν το ιδίωμα της ποίησης, παράγουν ισχυρές εικόνες σε πυκνή ύφανση. Οπότε συνήθως οι γραμμικότητες περισσεύουν και οι ταυτολογίες, όχι τα λόγια. 

Τι είναι αυτό που μας διδάσκει ο Δον Κιχώτης;
Α.Σ: «[...] Το επάγγελμα που εξασκώ δεν παραδέχεται κι ούτε μου επιτρέπει να πηγαίνω αλλιώτικα. Η καλοπέραση, τα χαροκόπια κι η αναπαυτική ζωή έχουν γίνει για τους κουραμπιέδες της Αυλής όμως οι κόποι, τα βάσανα και τα όπλα γίνηκαν μονάχα για εκείνους που ο κόσμος τους ονομάζει πλανόδιους ιππότες από τους οποίους εγώ, αν και ανάξιος, είμαι ο ελάχιστος...»
«[...] ο πλανόδιος ιππότης πρέπει να αναζητεί την κάθε γωνιά του κόσμου, να μπαίνει μέσα στους πιο πολυδαίδαλους λαβυρίνθους, να επιχειρεί σε κάθε βήμα του τα ανημπόρετα, να αψηφά μέσα στις ακατοίκητες ερημιές και στην καρδιά του καλοκαιριού τις φλογερές σαϊτιές του ήλιου, και το χειμώνα την ανελέητη σκληράδα των ανέμων και της παγωνιάς, να μην τον φοβίζουν τα λιοντάρια, μήτε να τον τρομάζουν οι βρικόλακες ή τα φαντάσματα γιατί το να αναζητεί τούτα, να αντιστέκεται σ’ εκείνα και να τα νικάει όλα είναι το κύριο και πραγματικό έργο του».

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_slider Συνέντευξη: Ο Αιμίλιος Χειλάκης, ο Μιχάλης Σαράντης και το «ταξίδι» της Αντιγόνης Οι δύο πρωταγωνιστές μιλούν για την «Αντιγόνη» στο www.tospirto.net.. Main_%ce%99%cc%81%cf%83%ce%b1%ce%bb%ce%bf%cf%82_%ce%93%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%b7%cc%812%c2%a9%ce%95%ce%bb%ce%b9%cc%81%ce%bd%ce%b1%ce%93%ce%b9%ce%bf%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%bd%ce%bb%ce%b7%cc%81 Ανεβάζοντας παράσταση στην Ιχθυόσκαλα Κερατσινίου Η Άρτεμις Γρύμπλα που σκηνοθετεί την παράσταση μίλησε γι΄αυτήν. Main_%ce%91%ce%a7%ce%91%ce%a1%ce%9d%ce%97%ce%a3_new_2 Συνέντευξη: Ο Κώστας Τσιάνος, ο Παύλος Χαϊκάλης και η ειρήνη του... σήμερα «Για ποια ειρήνη όμως μιλάμε σήμερα; Μια ειρήνη της καλοπέρασης και του εφησυχασμού, όπως αυτή του Δικαιόπολι; Μια υλιστική ειρήνη;» Main_slider Συνέντευξη: Ο Γιώργος Γάλλος μιλά στο www.tospirto.net «Ζούμε ακόμα στα απόνερα μιας λογικής, κληροδότημα των γονιών και των παππούδων μας, που υποστηρίζει ότι για να επιβιώσεις πρέπει να ενδιαφέρεσαι μόνο για το προσωπικό ή οικογενειακό σου συμφέρον». Main_unnamed_(4) Theater of War: Εκεί που η τέχνη διασταυρώνεται με την κοινωνική αλλαγή Στις 20 Ιουνίου στο πλαίσιο του Summer Nostos Festival. Main_e_fyga_new_by_%ce%95%ce%bb%ce%af%ce%bd%ce%b1_%ce%93%ce%b9%ce%bf%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%bd%ce%bb%ce%ae Eνα χωριό του Αφγανιστάν στην καρδιά της Ελευσίνας Η Γιολάντα Μαρκοπούλου μιλά για την Site –Specific παράσταση «Ε_ΦΥΓΑ» .
#load_content_with_ajax