ΤΕΤΑΡΤΗ 26 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2018
Θέατρο | Πρόσωπα

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος μιλά στο tospirto.net για τη μεγάλη Τέχνη και τον νέο Μεσαίωνα 03 Ιουλίου 2018

«Στον νέο Μεσαίωνα όλα γίνονται εικονικά, συρρικνώνονται ώστε να χωρούν στην οθόνη του λάπτοπ. Το θέατρο αναζητά τεχνική υποστήριξη σε μικρόφωνα, «ψείρες», φώτα, περούκες και ρούχα… Εγώ δεν μπορώ να συνθηκολογήσω. Για εμένα ο ηθοποιός είναι εκεί, στο κέντρο της σκηνής, μόνος με το σώμα και τη φωνή του. Είναι ο δολοφόνος που δεν χαριεντίζεται με το κοινό…»

Λίγες ημέρες πριν το μεγάλο αφιέρωμα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Δελφών στον Θεόδωρο Τερζόπουλο και το έργο του στο αρχαίο δράμα, ο κορυφαίος Έλληνας σκηνοθέτης των 15 «πατρίδων», αλλά της μίας μόνο τέχνης μιλά στο tospirto.net για το ρίσκο της δημιουργίας, την ελευθερία να συνομιλεί με άλλους πολιτισμούς, τη σκληρή δουλειά, τους «δολοφόνους» ηθοποιούς, την εικονική πραγματικότητα, τους μικρούς ανθρώπους, τη φασαρία «μοντέρνων» παραστάσεων, το «άλλοθι» της δημοκρατίας, τον νέο Μεσαίωνα αλλά και την ενέργεια που παίρνει από το αέναο ταξίδι στο μάτι του Διονύσου…

Θέλω να αρχίσω επιθετικά τη συζήτησή μας. Λείπετε από το ελληνικό θέατρο. Ανεβάζετε μόνο μία παράσταση κάθε δύο χρόνια στο «Άττις», μία ολόκληρη γενιά Ελλήνων δεν έχει την τύχη να δει «αρχαίο δράμα από τον Τερζόπουλο» και μας αφήνετε να διαβάζουμε για τις επιτυχίες σας σε όλον τον κόσμο χωρίς να μπορούμε να τις απολαύσουμε…
(χαμογελά) Το θέατρο «Άττις» δεν είναι αυτό που βλέπετε εδώ, στη Λεωνίδου 7 στο Μεταξουργείο. Αυτό εδώ το μικρό θέατρο είναι μόνο ένα ορμητήριο, ένα σημείο εκκίνησης. Το θέατρό μας έχει απλωθεί σε 15 μέρη του κόσμου. Έχω ηθοποιούς από διαφορετικές χώρες με τους οποίους συνεργάζομαι με μεγαλύτερη συχνότητα από όσο με τους ηθοποιούς του «Άττις». Αν λείψω από αυτούς, θα είναι επίσης σαν να λείπω από μία άλλη πατρίδα. Γιατί για μένα, πατρίδα μου είναι και η Ρωσία, η Κίνα, η Ταϊβάν, η Ιταλία, η Ιαπωνία και πολλές άλλες χώρες.

Είναι θαυμαστό το έργο σας σε όλες αυτές τις «πατρίδες», αλλά μήπως η Ελλάδα θα μπορούσε να ήταν η «χαϊδεμένη» σας; 
Στην πραγματικότητα πατρίδα μου είναι το ταξίδι. Ταξιδεύοντας δημιουργώ. Δεν ήθελα ποτέ να είμαι καθηλωμένος σε ένα σημείο, να φτιάχνω παραστάσεις για τη σεζόν, να έρχεται το κοινό, να χαιρόμαστε όλοι μαζί – κι εκείνο κι εγώ – αλλά να είμαστε κολλημένοι σε ένα σημείο. Δεν μου άρεσε αυτή η ιδέα από πολύ μικρός. Δημιούργησα λοιπόν ένα σταθερό σημείο αλλά και μαζί πολλά ομόκεντρα σημεία αναφοράς. Αυτές τις ημέρες, για παράδειγμα, δούλευα για τους Δελφούς από τη μια μεριά και από την άλλη για την Ταϊβάν και τη Ρωσία για τις επόμενες παραγωγές. Από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησα, άρχισα με αυτή την ιδέα του ταξιδιού. Ήμουν τελείως αποκομμένος από την ιδέα μίας πατρίδας με γεωγραφικά σύνορα, συγκεκριμένη παράδοση και πάσης φύσεως όρια. Από πολύ μικρός αναζήτησα την ελευθερία μου.

Τι είναι ελευθερία;
Είναι η έμφυτη τάση και ανάγκη του ανθρώπου να μην καθηλώνεται και παγιδεύεται σε όρια και πρότυπα. Ελευθερία είναι να παίρνεις το ρίσκο και να έχεις τη χαρά να συναντάς καινούργιους ανθρώπους και πολιτισμούς, να συνομιλείς μαζί τους και να ισορροπείς στο όριο του κινδύνου. Αυτό άλλωστε κάνει και η τέχνη. Η ασφάλεια που μου δίνει το «Άττις», η ασφάλεια που μου δίνει το κοινό, που το αγαπώ και με αγαπάει και επικοινωνούμε, δεν ήθελα να με καθηλώσει εδώ για να έχουμε μία «αγαπητική σχέση». Δεν θα με βοηθούσε, δεν θα με πήγαινε πουθενά.

Το «ρίσκο» είναι που σας ωθεί να κατακτάτε καινούργιους κόσμους;
Στην πραγματικότητα δεν θέλω να κατακτήσω κανέναν κόσμο παρά μόνο να ικανοποιήσω την ενέργεια, την επιθυμία και την περιέργειά μου, που δεν λέει να τελειώσει ποτέ. Έχω ένα όραμα, ξέρετε, κάθε φορά που ξεκινώ μία δουλειά σε έναν τόπο. Δεν θέλω να τελειώσει η συνεργασία μου με το που θα τελειώσει η παράσταση. Δημιουργώ λοιπόν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για να απλωθούν ρίζες και να μην χαθεί η προσπάθεια σαν ένας διάττοντας αστέρας. Με άλλα λόγια, δεν νιώθω τον εαυτό μου ως τουρίστα που πάει κάπου, κάνει τη δουλειά του και επιστρέφει στη βάση του… Δημιουργώ σταθερές σχέσεις.

Έχω την εικόνα σας ως ενός ανθρώπου που σπέρνει σπόρους σε όλον τον κόσμο και φροντίζει να γίνουν δέντρα που θα καρποφορήσουν…
Είναι απαραίτητο να καρποφορήσουν. Αν όχι, είναι σαν να μην υπήρξε ποτέ η προσπάθεια να μεγαλώσουν. Αυτό δεν σημαίνει, από την άλλη, ότι ξεκινώ με τη σιγουριά ότι θα γίνει κάτι. Απλά δουλεύω σκληρά, συνεργάζομαι σωστά, επικοινωνώ σωστά και έτσι προκύπτει πάντα το «κάτι». Αν φαντάζεστε ότι είμαι σίγουρος ότι θα δημιουργηθεί μία μεγάλη ιδέα που θα απλωθεί σε όλον τον κόσμο… όχι, δεν είμαι τόσο μαξιμαλιστής (γελά)…

Έχω την εντύπωση επίσης, ότι η πορεία σας, τουλάχιστον στην αρχή, ήταν ένας μοναχικός δρόμος. Βασιστήκατε μόνο στις δικές σας δυνάμεις… 
Ήταν μία στάση ζωής που είχα από το ξεκίνημα γιατί ήξερα ότι αυτό που ήθελα να κάνω δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί μέσα από συνθήκες κρατικών δομών. Ήρθα νωρίς σε ρήξη με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, δεν δέχτηκα ποτέ δημόσια θέση, συνεχίζω να αρνούμαι θέσεις και αξιώματα και νιώθω ότι κάνω το σωστό, κάνω αυτό που εξυπηρετεί το δικό μου όραμα.

Είναι κάτι τουλάχιστον αξιοσημείωτο σε μία εποχή που ο μισός κόσμος του θεάτρου περιμένει να πάνε καλύτερα τα πράγματα στην οικονομία για να αρχίσουν κάποιες επιχορηγήσεις… 
Δεν μπαίνω στη συζήτηση αν πρέπει ή όχι να αρχίσουν επιχορηγήσεις. Πιστεύω ότι όλοι πρέπει να δουλεύουν σκληρά, μέρα και νύχτα, και να έχουν μία στόχευση για να καταφέρουν να εξελιχθούν και να ζουν ελεύθεροι και αυτόνομοι.

Το ταλέντο είναι αυτονόητη συνθήκη για την επιτυχία; 
Μπορεί να είσαι προικισμένος, να έχεις φαντασία, ένστικτο και ισχυρή αίσθηση αλλά να μη δουλεύεις, να είσαι τεμπέλης… Πολλοί άνθρωποι στις μεσογειακές χώρες είναι πολύ προικισμένοι αλλά δεν έχουν σύστημα. Αυτοί που εργάζονται πάντως, καταφέρνουν μεγάλα πράγματα.

Η τύχη έπαιξε ρόλο στη δική σας πορεία;
Ναι, γιατί συνάντησα πολύ μικρός τον Χάινερ Μίλλερ που έγινε δάσκαλός και μέντοράς μου. Από εκείνον διαμόρφωσα τη θέση μου για την τέχνη, το θέατρο, την τραγωδία και την κλασική Ελλάδα. Κι άλλες ακόμα «τυχαίες» συναντήσεις με βοήθησαν να προχωρήσω και να ξεπεράσω στιγμές που βρέθηκα να αμφισβητώ τη δουλειά μου και τον ίδιο μου τον εαυτό. Όπως όλοι οι άνθρωποι, ξέρετε, έχω βρεθεί κι εγώ σε αδιέξοδα καλλιτεχνικά και υπαρξιακά…

Τα οποία αντιμετωπίσατε πως;
Με δουλειά, δουλειά, δουλειά. Η δημιουργία βάζει πολλά πράγματα στη θέση τους. Και βέβαια οι επιτυχίες, η αποδοχή – δεν μου αρέσει η λέξη «καταξίωση» - είναι βασικός παράγοντας για να σταματήσεις να αμφισβητείς τον εαυτό σου. Στην περίπτωση μου, γρήγορα δημιουργήθηκε ένας πυρήνας θεατών που άρχισε να μεγαλώνει πάρα πολύ, αρχικά στη Λατινική Αμερική και την Ισπανία και μετά σε όλον τον κόσμο. Υπήρξαν περίοδοι που ξεκινούσα περιοδείες από την Αυστραλία και μετά από 6 μήνες έφτανα στη Λατινική Αμερική...

Σημαντικός σταθμός στη διεθνή σας πορεία ήταν η Ιαπωνία…
Από την πρώτη στιγμή κοίταζα προς την Ασία. Όπως έχει πει και η Γιουρσενάρ, «η Ελλάδα είναι το τελευταίο κύμα της Ασίας». Η δική μου καταγωγή είναι ποντιακή, ανατολίτικη και εκεί βρήκα τον ελληνικό αντίποδα.

Είναι «αντίποδας» ή «συγγενικός χώρος»;
Και τα δύο ταυτόχρονα. Αν μελετήσετε το Θέατρο «Νο» και το «Καμπούκι» έχουν πάρα πολλές συγγένειες με το αρχαίο δράμα στον χρόνο και τη σωματικότητα, αλλά ταυτόχρονα είναι και πολύ «ξένα».

Είναι τελετουργικά θέατρα… 
Μα το θέατρο είναι τελετουργία και παρέμεινε τέτοια μέχρι που η βιομηχανική εποχή εξαφάνισε τον «αργό χρόνο».

Η ίδια η μέθοδός σας έχει έντονα στοιχεία τελετουργίας, ίσως και «θρησκευτικότητας» και μεταφυσικής…
Το θέατρο που κάνω έχει σαφώς τέτοια στοιχεία. Διαχειρίζεται τον «αργό χρόνο», την αναβολή δηλαδή του γεγονότος που προκύπτει ως σασπένς στον ρεαλισμό. Καθώς απλώνεται ο χρόνος και αναβάλλεται το γεγονός, δημιουργούνται καινούργιες πληροφορίες και νέα δεδομένα που καθορίζουν τη ροή της τελετουργίας. Θα το καταλαβαίνατε καλύτερα σε μία πρόβα που θα βλέπατε τη «γέννηση» των νέων δεδομένων μέσα από την αναβολή του χρόνου. Είναι ο χρόνος του πτολεμαϊκού συστήματος -με τον οποίον ασχολήθηκε ο Γιάννης Χρήστου- που λέει ότι δεν πας από το Α στο Β για να το φτάσεις. Πάς από το Α προς το Β και το Β απομακρύνεται. Αυτός ο δρόμος προς το Β δηλαδή, δεν ολοκληρώνεται ποτέ αλλά συνεχώς «γεννά» πράγματα.

Δεν φτάνεις δηλαδή πότε στο «Β», στην Ιθάκη;
Δεν υπάρχει η Ιθάκη παρά μόνο το ταξίδι προς αυτήν. Και το ταξίδι είναι τελετουργικό, κατά το οποίο βαθαίνει ο χρόνος. Δύο άνθρωποι που κοιτιούνται ο ένας στα μάτια του άλλου επί ώρα καταφέρνουν να διαπεράσουν ο ένας τον άλλο. Για παράδειγμα στο Alarm που είχα δύο γυναίκες με προφίλ προς τους θεατές, που δεν χαμογελούσαν, ούτε φλέρταραν, ούτε έκλειναν το μάτι στους θεατές, διαπερνούσε η μία την άλλη και δημιουργούταν έτσι ένας ενεργειακός κύκλος ο οποίος μπορούσε να συμπεριλάβει και τους θεατές. Αν ήταν στιγμιαίο το κοίταγμα, ρεαλιστικό, δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να αναπτυχθεί ενέργεια. Κατά τον ίδιο τρόπο, στην τραγωδία, που μπορεί να απευθύνομαι σε 10.000 θεατές, δεν χρησιμοποιώ ούτε μικρόφωνα, ούτε τίποτα – αυτά τα θεωρώ γελοία- αλλά την ενέργεια που προκύπτει από το άπλωμα του χρόνου μέσα από τις κινήσεις, τη σωματικότητα των ηθοποιών.

Είναι ο ορισμός του θεάτρου;
Τι άλλο είναι το θέατρο; Ο ηθοποιός με τη φυσική του φωνή και το φυσικό του σώμα. Αυτό είναι. Δεν είναι το μικρόφωνο που ισοπεδώνει τις χροιές και αποχρωματίζει τις φυσικές φωνές. Είμαι πολύ ανήσυχος, βλέποντας να χάνονται οι βασικές συνθήκες του θεάτρου από τη χρήση της τεχνολογίας…


ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ Ή… «ΦΑΣΑΡΙΑ»;

Δυστυχώς παρατηρούμε πολλές τεχνικές «ευκολίες» ακόμα και σε εμβληματικούς χώρους όπως η Επίδαυρος…
Το θέμα «ανεβάζω αρχαίο δράμα» στην Ελλάδα έχει χάσει τον προσανατολισμό του. Οι παραστάσεις γίνονται σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα γιατί ο παραγωγός δεν έχει λεφτά, γιατί δεν πληρώνονται οι ηθοποιοί, γιατί δεν υπάρχουν τα μέσα για να γίνει έρευνα πριν την παράσταση… Η έρευνα έχει σταματήσει εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Ο ηθοποιός δεν ασκείται, δεν παλεύει για τη φωνή του, δεν βρίσκει τις χροιές, δεν δουλεύει το σώμα του για να διαμορφώσει τη δική του σκηνική γλώσσα… Έτσι μπαίνουν τα μικρόφωνα, τα εφέ, τα φώτα, οι περούκες, τα ρούχα, η «φασαρία» δηλαδή…


Το «Δελφινάριο», κοινώς. Πηγαίνετε στην Επίδαυρο; Παρακολουθείτε παραστάσεις;
Μια δύο φορές που πήγα, δεν μου είπε τίποτα αυτό που είδα. Άλλωστε προτιμώ να ξεκουράζομαι όταν είμαι στην Ελλάδα.

Επανέρχομαι στο αρχικό μου ερώτημα, γιατί δεν κάνετε εσείς μία παράσταση στην Επίδαυρο;
Είχαμε ξεκινήσει να κάνουμε τον «Προμηθέα» με τον Γιάννη Κουνέλη αλλά του άρεσε περισσότερο η Ελευσίνα. Για μένα η τραγωδία μπορεί να γίνει σε μία γειτονιά τσιγγάνων, σε ένα παλιό εργοστάσιο, σε μία προκυμαία, σε ένα εγκαταλελειμμένο λιμάνι, στην Ομόνοια, στην πλατεία Συντάγματος… Η Επίδαυρος χρησιμοποιείται πολλές φορές για εμπορικούς λόγους. Για να πάρουν δηλαδή οι παραστάσεις ένα «βάπτισμα», ένα «άλλοθι ποιότητας» ώστε να κάνουν μετά περιοδεία σε όλη την Ελλάδα…

Φαντάζομαι ότι είναι κάτι που δεν χρειάζεστε…
Δεν το επεδίωξα και δεν το χρειάστηκα ποτέ. Δεν με ενδιέφερε άλλωστε αυτό που λένε «να απευθυνόμαστε στον πολύ κόσμο». Ο Tadeusz Kantor, που όρισε πολλά πράγματα στον 20ο αιώνα, είχε αποφασίσει ότι η «Νεκρή Τάξη» θα παρουσιαζόταν μπροστά σε μόνο 24 θεατές, ο Grotowski επίσης απευθυνόταν σε πολύ λίγο κόσμο και δεν βραβεύτηκε ποτέ… Είναι επιλογή να μένεις έξω από το σύστημα και τις νόρμες του… Πολλές φορές άλλωστε οι βραβεύσεις και οι τιμές δεν είναι παρά απλά προϊόντα διαπλοκής.

Η εμπορική πλευρά του θεάτρου σε οικονομικά δύσκολες εποχές πως μπορεί να αγνοηθεί;
Στην Αμερική άκουγα συνέχεια για το box office. Ότι το box office θέλει να κάνεις αυτό, το box office θέλει το άλλο… Δεν γίνεται όμως τέχνη, όταν πρέπει να χρησιμοποιείς συγκεκριμένα εμπορικά χαρακτηριστικά. Γίνεται απλά ένα εμπορικό προϊόν που υπηρετεί το εφήμερο. Έχετε προσέξει τι γίνεται με τις διαφημίσεις; Γίνονται καμπάνιες που καταλήγουν στο να θυμάσαι τελικά μόνο την διαφήμιση και όχι το ίδιο το καλλιτεχνικό γεγονός που παρακολούθησες…


ΜΝΗΜΗ, ΡΙΖΕΣ, ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ¨ΡΑΦΙ¨ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΥ

Κάπως έτσι παρακολουθούμε παραπλήσια, ομογενοποιημένα και «ευχάριστα» καλλιτεχνικά προϊόντα χωρίς «γωνίες» που τυχόν θα ενοχλούσαν το «μεγάλο κοινό»… 
Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης η μνήμη δεν έχει θέση. Ούτε η ρίζα ούτε η παράδοση. Πρέπει να ξεχνάμε. Να ξεχνάμε και να χαιρόμαστε. Η παράδοση φέρει τραύματα και δεν χωρά σε αυτές τις παραστάσεις. Αυτές οι παραστάσεις είναι για να ξεχνάμε τις πληγές μας, να τις πασπαλίζουμε με χρυσόσκονη και να είμαστε «ευχάριστοι». Να είμαστε ευχάριστοι ακόμα και στην τραγωδία. Το έχετε ακούσει αυτό: «περάσαμε ευχάριστα στην τραγωδία και μετά πήγαμε να φάμε γαρδούμπα…». Τι αντίφαση...

Από την άλλη μεριά, ο θεατής μίας δικής σας παράστασης – αναφέρομαι στο προσωπικό μου παράδειγμα - θα μείνει με κομμένη την ανάσα στο «Ανκόρ», θα νιώσει τη μέθεξη της υψηλής τέχνης αλλά ίσως να μην καταφέρει ποτέ να την αποκωδικοποιήσει πλήρως…
Είναι λάθος να προσπαθείτε να καταλάβετε το 100% μίας παράστασης. Το θέατρο θέτει ερωτήματα στο κοινό, του γεννά ορίζοντες αλλά και περιέργεια, ώστε να επιτελέσει τον παιδευτικό του χαρακτήρα. Η τέχνη εκπαιδεύει ψυχαγωγώντας και ψυχαγωγεί εκπαιδεύοντας. Αυτή είναι η αρχή του Μπρεχτ που καλεί τον θεατή να εμπλακεί σε κάτι που ίσως δεν έχει ξαναδεί, σε κάτι ανοίκειο και απρόβλεπτο…

Και… ιδιαίτερο; 
Δυστυχώς είναι δυο δεκαετίες τώρα που βλέπω σε όλον τον κόσμο να ανεβαίνει Τσέχωφ ως Ίψεν και Ίψεν ως Σοφοκλής, Σοφοκλής ως Χάινερ Μίλλερ και Χάινερ Μίλλερ ως Σαίξπηρ. Όλοι οι συγγραφείς έχουν ομογενοποιηθεί και παρουσιάζονται με μωβ περούκες, γυμνά σώματα, λεπτομέρειες από κάμερες στη σκηνή… Δεν βλέπεις πια τον ηθοποιό. Βλέπεις το ένα του μάτι, το δαχτυλάκι του, ασήμαντες λεπτομέρειες με την ετικέτα ενός φθηνού μεταμοντερνισμού. Χάνεται η ενέργεια του ηθοποιού, οι σωματικοί άξονες, η σαγήνη, ο θρήνος, το πένθος και αντικαθίστανται από στοιχεία εικονικής πραγματικότητας σαν να προετοιμάζεται το έδαφος για την απουσία του ανθρώπου. Η τελευταία «μόδα» θέλει τους ηθοποιούς να ανεβαίνουν τελείως απροετοίμαστοι στη σκηνή και να ακούν από ένα μικρό ακουστικό τις σκηνοθετικές οδηγίες κατά την εξέλιξη της παράστασης… Φοβάμαι ότι έρχεται η εποχή των ρομπότ στη θέση των ανθρώπων…

Είναι μία εποχή στην οποία ανοίγουν και πολλά θέματα δημοκρατίας λόγω της τεχνολογίας, δηλαδή κατά πόσον πραγματικά αποφασίζουμε οι πολίτες για ό,τι συμβαίνει γύρω μας.
Η δημοκρατία περιορίζεται στη δυνατότητά να μπούμε στο διαδίκτυο και να χανόμαστε σε ψευδαισθήσεις που λένε ότι με ένα «κλικ» μπορούμε να εξαφανίσουμε τον Τραμπ, με ένα άλλο «κλικ» μπορούμε να διαγράψουμε κάποιον άλλον ανεπιθύμητο και να φτιάξουμε έναν «προσωπικό κόσμο»... Είναι μία εικονική αντίληψη της θέσης μας στον κόσμο. Είναι μία δημοκρατία παράξενη, ένα υβρίδιο, μία διαστροφή της πραγματικότητας γιατί δημοκρατία σημαίνει ενέργεια, φυσική και σωματική συνέργεια από ανθρώπινες συναντήσεις. Όχι απομόνωση και εγκλωβισμός σε virtual reality ψευδαισθήσεις που οδηγούν στην παθητικοποίηση, στην αδράνεια και εν τέλει στην κοινωνική λουμπενοποίηση. Βρισκόμαστε στις «δυσκολίες των πεδιάδων», αφού περάσαμε τις «δυσκολίες των βουνών», που έλεγε ο Μπρεχτ, και δεν ξέρουμε που θα μας οδηγήσουν.

Αυτό το ζοφερό σκηνικό ευνοεί την καλλιτεχνική δημιουργία ή την αποθαρρύνει;
Υπάρχουν δύο δρόμοι: η συνθηκολόγηση με τα εργαλεία της εικονικής πραγματικότητας ή ο πόλεμος μαζί τους. Εγώ ανήκω στη δεύτερη κατηγορία. Σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να συμμεριστώ την αντίληψη της θέασης του ανθρώπου μέσω ενός κομματιού καθρέφτη ή μίας οθόνης υπολογιστή. Εγώ επιστρέφω στον άνθρωπο και μιλάω για έναν νέο ουμανισμό, για μία επιστροφή στο σώμα και τις ρίζες μας, επιστροφή στον αγώνα να κοιτάζουμε τον μύθο στα μάτια και να τον αντιμετωπίζουμε. Ο μύθος είναι άγριος και επικίνδυνος αλλά αξίζει να συμφιλιωθούμε μαζί του, αντί να τον χρησιμοποιούμε σαν τα παραμύθια της γιαγιάς, το story telling, που στέλνει τα παιδιά ήσυχα για ύπνο.

Έχει περάσει από το μυαλό σας η ιδέα ότι ο κύκλος που άνοιξε στην Αναγέννηση με την «ανακάλυψη» των αρχαίων ελληνικών κειμένων έκλεισε (ή κλείνει) και οδεύουμε σε έναν νέο μεσαίωνα;
Μέχρι και τον μεσοπόλεμο είχαμε συνέχεια «αναγεννήσεις» με τη ρωσική αβανγκάρντ ή τη Γερμανική Πρωτοπορία. Από τη στιγμή που περάσαμε στην εποχή της τεχνολογίας, άρχισαν τα πράγματα να διαφοροποιούνται με έναν πολύ ταχύ ρυθμό. Αυτή τη στιγμή πιστεύω ότι βρισκόμαστε σε έναν παράξενο νέο Μεσαίωνα. Δεν είναι ο Μεσαίωνας με τις μάγισσες και τις φωτιές. Το σκοτάδι τώρα λειτουργεί υποχθόνια, αθόρυβα αλλά κάνει τεράστιες καταστροφές. Διαμορφώνει έναν άλλον τύπο ανθρώπου, ο οποίος απομακρύνεται από τις ουμανιστικές αρχές για τη ζωή, την τέχνη, το σώμα, το πάθος, τις «μεγάλες καταστάσεις». Όλα συρρικνώνονται και μικραίνουν ώστε να χωρούν στην οθόνη του λάπτοπ. Και καθώς όλα μικραίνουν, το θέατρο αναζητά τεχνική υποστήριξη σε μικρόφωνα, «ψείρες», φώτα και ρούχα… Εγώ δεν μπορώ να συνθηκολογήσω. Για εμένα ο ηθοποιός είναι εκεί, στο κέντρο της σκηνής. Είναι ο δολοφόνος που δεν χαριεντίζεται με το κοινό. Ρώτησαν την Ντεμίτροβα «ποιος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός σας;» και εκείνη απάντησε «είναι ο θεατής. Από τη στιγμή που πληρώνει, έρχεται για να με κατασπαράξει»…


«ΤΟ ΑΕΝΑΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ»

Έχετε σκεφτεί ποτέ να κάνετε κωμωδία, Αριστοφάνη;
Ο ίδιος ήμουν κωμικός μικρός, όταν είχα παίξει σε κάποιες λίγες παραστάσεις για λόγους επιβίωσης κι έχω μία μεγάλη σχέση με την κωμωδία στην καθημερινή μου ζωή. Έχω χιούμορ, γελάω, μου αρέσουν τα αστεία, δεν είμαι καθόλου αυστηρός ή μονολιθικός. Αριστοφάνη δεν έχω νιώσει την ανάγκη να κάνω. Η τραγωδία είναι εκείνη που πάντα με συγκλονίζει. Είναι το μεγάλο θέατρο, η μεγάλη τέχνη.

Μετά από τόσα χρόνια που κάνετε τραγωδία, βρίσκετε κάτι καινούργιο στα κείμενα;
Έπιασα τις Τρωάδες ενόψει της παράστασης και έμεινα άφωνος για πολλοστή φορά. Είναι ένα έργο γραμμένο για την εποχή μας. Οι «διχοτομημένες πόλεις» βγαίνουν αβίαστα από το κείμενο. Θα το δείτε και στην παράσταση. Είχα τη χαρά της συνεργασίας με την Δέσποινα Μπεμπεδέλη, που συνέβη σχεδόν τυχαία, όταν την είδα μπροστά μου στην πρώτη αναγγελία της παράστασης και της πρότεινα την Εκάβη, εκπληρώνοντας μία επιθυμία χρόνων για να συνεργαστούμε.

Θα βγουν οι Τρωάδες και εκτός Δελφών;
Ναι, θα κάνω μία περιοδεία σε Μόσχα, Αγία Πετρούπολη, Σανγκάι, Τόκυο, Τάι Πέι…

Στην Ελλάδα;
Όλα γίνονται πολύ δύσκολα στην Ελλάδα εκτός κι αν δεν έχεις πρόβλημα να κάνεις πρόχειρες δουλειές... Εγώ δεν είμαι της «αρπαχτής». Προτάσεις έχω αλλά οι τεχνικές δυσκολίες σε πολλά φεστιβάλ είναι ανυπέρβλητες. Για να κάνω την παράσταση, όπως πραγματικά την θέλω, θα πρέπει να αναλάβω όλη τη μεταφορά και το στήσιμο με ένα κόστος που δεν μπορεί να αποσβεστεί.

Το συμπόσιο / αφιέρωμα στο έργο σας στους Δελφούς είναι μία ευκαιρία να κάνετε μία «στάση» και να κοιτάξετε τη μέχρι σήμερα διαδρομή σας;
Όταν θα τελειώσει αυτό το τετραήμερο, τότε ίσως καταλάβω τι έχει συμβεί. Τον Αύγουστο θα φύγω πάλι από την Ελλάδα για τη «Γέρμα» στο Εθνικό Θέατρο της Ταϊβάν, αφού περάσω από το Τόκιο που πρέπει να τακτοποιήσω κάποιες δουλειές… Δουλεύω με ταχύτητα που δεν μου επιτρέπει να κοιτάω πίσω… Τώρα φτιάχνω το αρχείο μου, μία αίθουσα 100 τετραγωνικών γεμάτη ράφια και τρομάζω κι ο ίδιος… «Μα ποτέ έγιναν όλα αυτά;», αναρωτιέμαι… (γελάει)

Μήπως φοβάστε ότι, κοιτάζοντας τις επιτυχίες σας, θα φρενάρει ο ρυθμός της δημιουργικότητάς σας;
Όχι, έχω μία υπερ-ενέργεια μέσα μου και μία πολύ καλή σχέση με τον χρόνο, σχέση δημιουργική που δεν αφήνει χάσματα. Δεν είμαι αυτιστικός. Δεν πιστεύω ότι έκανα κάτι που κορυφώθηκε και πρέπει να σταματήσω. Προτιμώ να αμφισβητήσω για μία ακόμα φορά το έργο μου, ώστε να προχωρήσω περισσότερο. Κάθισα μία ημέρα με τη συνεργάτιδά μου τη Μαρία Βογιατζή, και μετρήσαμε 22 παραγωγές που έχουμε μπροστά μας…

Δεν σας αγχώνει τόσος όγκος δουλειάς;
Δεν έχω άγχος ποτέ, είμαι οργανωτικός και ήρεμος από τη φύση μου, σαν τους Ιάπωνες. Έχω μία ησυχία μέσα μου και μπορώ να κάνω πολλά πράγματα την ίδια στιγμή.

Πότε είστε ικανοποιημένος από μία παράσταση;
Ποτέ.

Όσα συγχαρητήρια κι αν δεχτείτε;
Ποτέ!

Όσες κριτικές κι αν σας αποθεώνουν;
ΠΟΤΕ!

Όσες ανθοδέσμες κι αν σας στείλουν στην αυλαία;
ΠΟΤΕ, ΠΟΤΕ, ΠΟΤΕ. Τις ανθοδέσμες τις δίνω στους ηθοποιούς που έχουν τους μικρότερους ρόλους και τα καλά λόγια από το ένα αφτί μπαίνουν και από το άλλο βγαίνουν. Πάντα υπάρχει ένα κενό μέσα μου μετά από κάθε παράσταση. Πιστεύω ότι δεν κατάφερα να φτάσω στο βάθος του τούνελ στο μάτι του Διονύσου. Και συνεχίζω έτσι το ταξίδι με την επόμενη παράσταση και την επόμενη και την επόμενη… Το «σημείο Β» πάντα θα απομακρύνεται, ο χρόνος πάντα θα απλώνεται κι έτσι η δημιουργία θα βρίσκει τον χώρο της…

Δημήτρης Καλαντζής

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_original_slider Συνέντευξη: Ο Αρης Μπινιάρης φωνάζει «Ξύπνα Βασίλη!» «Νομίζω πως όταν δηλώσεις στο χρήμα τυφλή υπακοή, αλλάζεις και σίγουρα όχι προς το καλύτερο». Main_sliuder Η δεύτερη άνοιξη της Ισαμπέλλας Ροσσελλίνι «Το μυστικό της ομορφιάς μου είναι οτι θέλω να ικανοποιώ την περιέργεια μου». Main_slider Συνέντευξη: Η Ηλέκτρα Ελληνικιώτη, ο «Οδοιπόρος» κι η... αυτοχειρία «Ένας αυτόχειρας είναι ένας άνθρωπος με βαθιά επίγνωση της εξατομικευμένης ευθύνης». Main_slider Νέα Πρόσωπα: Κατερίνα Πατσιάνη Από τα «Μαθήματα Πολέμου» στον «Αγνό εραστή». Main_slider Ο Γιωργής Τσουρής, ο Γιώργος Παλούμπης και ο δικός τους Χαρτοπόλεμος «Μετά τον θάνατο του Βαγγέλη το δύσκολο θα ήταν να μην επιστρέφαμε. Ξεκινήσαμε μαζί με μια υπόσχεση να εκπληρώσουμε ένα όνειρό μας και δουλέψαμε πολύ σκληρά γι’ αυτό τόσο επί χάρτου όσο και επί σκηνής». Main_slider Συνέντευξη: Ο Τάσος Ιορδανίδης και η Ιωάννα Παππά μιλούν στο www.tospirto.net Οι δύο πρωταγωνιστές σε μία άκρως αποκαλυπτική συνέντευξη.
#load_content_with_ajax