ΤΕΤΑΡΤΗ 17 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018
Θέατρο | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Η Σοφία Βγενοπούλου και το Μικρό Εθνικό 12 Οκτωβρίου 2018

«Όταν οι μελλοντικοί θεατές αντιληφθούν τη διαδικασία της δημιουργίας γίνονται εξορισμού εκπαιδευμένοι».

Είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής της Πάτρας με ειδικότητα στην παιδοψυχιατρική. Έχει σπουδάσει υποκριτική σκηνοθεσία και δραματουργία, ενώ έχει Master of Arts στη δραματοθεραπεία (New York University). Στην Ελλάδα τη γνωρίσαμε ως σκηνοθέτιδα εφηβικών έργων (για χρόνια ήταν υπεύθυνη του Φεστιβάλ Εφηβικού Θεάτρου της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση). Ο λόγος για την Σοφία Βγενοπούλου, την υπεύθυνη του Μικρού Εθνικού που από φέτος καλωσορίζει τα παιδιά και τους εφήβους στο νέο του «σπίτι», στη δική του πια σκηνή, στο ανακαινισμένο Ισόγειο του Θεάτρου REX.
Εμείς μιλήσαμε με τη Σοφία Βγενοπούλου στην προσπάθειά μας να μάθουμε όσα το δυνατόν περισσότερα για τις δράσεις του Μικρού Εθνικού, αλλά και για τη φιλοσοφία που «κρύβεται» πίσω από  αυτές…

Πώς μπήκε το Μικρό Εθνικό στη ζωή σας και τι χώρο έχει καταλάβει; 
Μπήκε ακαριαία και αποφασιστικά την Άνοιξη του 2017. Τα πράγματα ήδη έτρεχαν, η ανακαίνιση του ισογείου Ρεξ είχε δρομολογηθεί, η απόφαση και δέσμευση του Σ. Λιβαθινού να προχωρήσει στη δημιουργία μιας ξεχωριστής και αποκλειστικής σκηνής για νέους ήταν δεδομένη, και -είτε επειδή δεν υπήρχε χρόνος για καθυστερήσεις είτε επειδή μέσα μου υπήρχε ήδη ο χώρος- το Μικρό Εθνικό τον κατέλαβε αμέσως. Δεν ήταν πολύ δύσκολο, γοητεύτηκα από την προοπτική, αλλά και από το φοβερό έμψυχο δυναμικό του Εθνικού, η πρόκληση  -και ευκαιρία μαζί- ήταν και παραμένει μεγάλη, αλλά μεγάλη και η ικανοποίηση: φέτος το Μικρό Εθνικό παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο ρεπερτόριο με 4 διαφορετικές παραστάσεις, στη δική του σκηνή. Κι επιτέλους οι νέοι αυτής της πόλης έχουν έναν χώρο που μπορούν να νιώσουν δικό τους, που απευθύνεται σε αυτούς, κι αυτό είναι κάτι που το προσλαμβάνουν και νομίζω τους ευχαριστεί πολύ. Σήμερα έχουμε 590 νέους γραμμένους στα εκπαιδευτικά μας προγράμματα και, μ’ όλο και περισσότερους τρόπους εμπλέκονται και συνομιλούν με την καλλιτεχνική διαδικασία, τροφοδοτούν την δουλειά μας και δημιουργούν, φυσικά, και οι ίδιοι.

Τα «θέλω της νέας  σεζόν ποια είναι;
Να υποδεχτούμε στο Ισόγειο Ρεξ θεατές κάθε ηλικίας, να απολαύσουν ένα ζωντανό και σύγχρονο θέατρο, να έχουμε για άλλη μια φορά τους νέους δίπλα μας ως συνδημιουργούς, να επεκτείνουμε το πεδίο δράσης μας στα σχολεία μέσω του προγράμματος ΕΣΠΑ «Το θέατρο στο Νέο Σχολείο» που μας επιτρέπει να συνεργαστούμε με ευαισθητοποιημένους εκπαιδευτικούς και να μυήσουμε τα παιδιά στην θεατρική διαδικασία αλλά και την χαρά της ομαδικότητας.

Πόσο σημαντικό είναι το γεγονός πως από φέτος το Μικρό Εθνικό έχει το δικό του σπίτι;
Εξαιρετικά σημαντικό και πρώτ’ απ’ όλα για τους ίδιους τους νέους που νιώθουν ότι ανοίγεται –συμβολικά- ένας «χώρος» για εκείνους. Στην πόλη, στον πολιτισμό, στην καλλιτεχνική κοινότητα… Κι ύστερα, οργανωτικά μας δίνει τη δυνατότητα να προτείνουμε πραγματικά ρεπερτόριο για όλες τις ηλικίες, με πολλές και διαφορετικές παραστάσεις, να φέρουμε στο θέατρο όλη την οικογένεια και κάθε μέλος της ξεχωριστά…

Γύρω από ποια θεματική περιστρέφονται όλα φέτος;
Δεν υπήρξε πραγματικά περιορισμός σε μια θεματική, αλλά η αλήθεια είναι ότι όλα τα έργα μας περιστρέφονται γύρω από τη σχέση με τον άλλο...αυτόν τον ίσως ξένο και διαφορετικό που όμως είναι καθρέφτης μας και μας επιτρέπει ν’ ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε και ποιοι μπορούμε να γίνουμε...Στην «Τραμπάλα» δυο παιδιά διερευνούν την πρώτη φιλία και περνάνε απ’ όλα τα στάδια μιας σχέσης, παλεύουν γι’ αυτήν την ισορροπία σε μια πάλη που -όπως ξέρουμε όλοι- θα κρατήσει για μια ζωή. Στον «Πρίγκιπα και Φτωχό», δυο παιδιά αλλάζουν θέση και -βιώνοντας την άλλη όψη της ζωής- υπόσχονται ένα καλύτερο μέλλον στους εαυτούς τους και στην κοινωνία. Το «Ταξίδι» είναι μια συλλογική δουλειά ανθρώπων εντελώς διαφορετικών που μοιράστηκαν όμως κοινές διαδρομές ζωής, και ο «Φριο» που έρχεται τον Φεβρουάριο μπαίνε στα εφηβικά δωμάτια και προσπαθεί να μας γνωρίσει με έναν μοναδικό δικό του τρόπο τον μυστικό κόσμο ενός εφήβου.

Με ποιον γνώμονα επιλέχθηκαν οι παραστάσεις;
Με τη δέσμευση πως το θέατρο για νεαρό ακροατήριο οφείλει να είναι ένα γόνιμο πεδίο καλλιτεχνικής δράσης. Γι’ αυτό άλλωστε και στα έργα που διαβάζω αναζητώ το σύγχρονο και τολμηρό περιεχόμενο, αλλά και την ενδιαφέρουσα φόρμα... Έτσι λοιπόν η «Τραμπάλα» έχει μια λιτότητα στον λόγο, αλλά κάτω από τα λόγια παίζεται όλη η πορεία των σχέσεων της ζωής μας. Ο «Πρίγκιπας και ο φτωχός» συνδυάζει την παρακαταθήκη μιας σπουδαίας και διαχρονικής ιστορίας με τη σύγχρονη και ξεκαρδιστική γραφή μιας εξαιρετικά ταλαντούχας θεατρικής συγγραφέως και είναι ένα από τα πιο επίκαιρα και «ανοιχτά» έργα που έχω διαβάσει. Το «Ταξίδι μας διάλεξε, δεν το διαλέξαμε ακριβώς, προέκυψε μέσα από τη δεδομένη συγκυρία και εντάχθηκε στο ρεπερτόριο μας χάρη στην παραπάνω από θερμή υποδοχή του κοινού πέρσι το Μάιο. Και από την άλλη το έργο του «Φριό» είναι σταθμός για οποιονδήποτε ασχολείται με τους νέους…

Γιατί επιλέξατε να σκηνοθετήσετε τον «Πρίγκιπα και τον Φτωχό» φέτος;
Γιατί από την πρώτη στιγμή που το διάβασα με συνεπήρε. Με συνεπήρε για την ευρεία θεματική του, για τον μοναδικό τρόπο με τον οποίον μιλάει ακόμα και για τα πιο σκληρά πράγματα, για το χιούμορ του, την ιδιαίτερη φόρμα του… Είναι ένα εξαιρετικά επίκαιρο έργο, πολιτικό στο επίπεδο του προβληματισμού του και ταυτόχρονα διασκεδαστικό… Είναι ένα έργο που μιλά για τη δικαιοσύνη, την κατάχρηση της εξουσίας, την κοινωνική ανισότητα, αλλά και τη φιλία, την αλληλεγγύη, την ελπίδα και το δικαίωμα όλων μας, και ιδιαίτερα των παιδιών, στο όνειρο. Για την φαντασία. Για τον Άλλον, αυτόν τον Άγνωστο με Άλφα κεφαλαίο που είναι καθρέφτης μας κι είμαστε είδωλό του…

Πείτε μας λίγα λόγια για το «Ταξίδι». Πόσο σημαντικές είναι αυτές οι πρωτοβουλίες;
Τον Ιούλιο του 2017 ξεκινήσαμε στο Εθνικό Θέατρο ένα πιλοτικό πρόγραμμα που ονομαζόταν «Θέατρο στα Ελληνικά». Επρόκειτο στην ουσία για ένα θεατρικό εργαστήριο που απευθυνόταν σε έφηβους πρόσφυγες που ζουν σε δομές φιλοξενίας (στην πλειοψηφία τους ασυνόδευτοι) και είχε πολλαπλούς στόχους: από την ευκολότερη ένταξη των παιδιών, μέχρι την εξοικείωση με τη γλώσσα αλλά και φυσικά την επαφή με την θεατρική τέχνη και τη δύναμή της. Η δομή του εργαστηρίου ήταν λοιπόν κάπως ιδιαίτερη αφού η ομάδα αποτελούνταν από επαγγελματίες ηθοποιούς και μουσικούς, φυσικά τους έφηβους πρόσφυγες αλλά και Έλληνες έφηβους, αφού η συνδιαλλαγή και η συνδημιουργία με συνομηλίκους ήταν ζητούμενα. Κάπως έτσι, αθόρυβα, δημιουργήθηκε ένας διαπολιτισμικός θίασος… Όταν τον Νοέμβριο του 2017 παρουσιάσαμε την δουλειά μας στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο των Συνηγόρων του Παιδιού, η UNICEF ενδιαφέρθηκε για την πρωτοβουλία αυτή και μας προσέφερε την αμέριστη υποστήριξή της σε όλα τα επίπεδα. Έτσι, ανάμεσα σε άλλα, η παράσταση το  «Ταξίδι», αποτέλεσμα της δουλειάς όλης της χρονιάς, σε συμπαραγωγή με την Unicef, παρουσιάστηκε στο Ισόγειο REX για 8 παραστάσεις, ανοιχτές στο κοινό. Αυτή είναι η μισή ιστορία του “Ταξιδιού”.  Η άλλη μισή θα γραφτεί φέτος, από τις 2 Νοεμβρίου οπότε και ξεκινάει ο νέος κύκλος παραστάσεων, πάντα σε συμπαραγωγή με την UNICEF. Το «Ταξίδι» εντάχθηκε λοιπόν και επισήμως στο ρεπερτόριο του Μικρού Εθνικού φέτος, θα παιχτεί για 2 μήνες κι είναι ιδιαίτερη χαρά για μένα να εγκαινιάζεται έτσι η εφηβική σκηνή, με τους ίδιους τους έφηβους, και μάλιστα αυτούς τους υπέροχους έφηβους που έχουν να μας διδάξουν τόσα πολλά, επί σκηνής…

Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα ελληνόπουλα και τα παιδιά των προσφυγικών δομών;
Εξαρτάται από ποια σκοπιά κοιτάς. Διαφέρει τρομακτικά η καθημερινότητα τους και –από την άλλη- δε διαφέρει καθόλου. Οι μεν έχουν, στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα εκτεταμένο δίκτυο ανθρώπων να τους αγαπούν και να τους φροντίζουν και να τους υποστηρίζουν, και οι δε έχουν να στηριχτούν στα δυο τους πόδια και –φυσικά- στους ανθρώπους των δομών τους που τους υποστηρίζουν όσο καλύτερα μπορούν. Αλλά, δεν χωρά αμφιβολία, είναι μόνοι τους. Από την άλλη όλοι οι έφηβοι είναι μόνοι τους, είναι μοναχική περίοδος αυτή της ζωής μας, στην ουσία μοναχική κι ίσως και γι’ αυτό τόσο παραγωγική και δημιουργική. Γιατί ο έφηβος στρέφεται προς τα μέσα και ψάχνει, ψάχνει, βρίσκει, πετάει, κρατάει… Ε, υπό αυτήν την σκοπιά δε διαφέρουν σε τίποτα. Μόνο που έχουν άλλα να παλέψουν οι δε, πιο πολλά να ξεφορτωθούν… Το βλέπεις και στην πρόβα αυτό συχνά, την ένταση, το πάθος με την οποία εισχωρούν στα πράγματα…

Γιατί υπάρχει τόση παρερμηνεία στην Ελλάδα γύρω από το εφηβικό θέατρο και το ποια παράσταση μπορεί να θεωρηθεί εφηβική. Μπορεί αυτό να οριστεί κάπως;
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτ’ απ’ όλα το εξής: οι έφηβοι μπορούν να παρακολουθήσουν οποιαδήποτε παράσταση. Κι εκεί νομίζω δημιουργείται η παρεξήγηση. «Από τη στιγμή που μπορούν να παρακολουθήσουν το θέατρο που παρακολουθούν οι ενήλικες τότε γιατί υπάρχει μια ‘ειδική κατηγορία’ παραστάσεων που ονομάζονται εφηβικές;» αναρωτιούνται κάποιοι. Εφηβική είναι μια παράσταση της οποίας οι ήρωες είναι έφηβοι, των οποίων οι προβληματισμοί συνδέονται με την ιδιαίτερη αυτή φάση στη ζωή ενός ανθρώπου. Είναι οι δικές τους ιστορίες, οι δικοί τους προβληματισμοί, είναι η εφηβεία πάνω στη σκηνή. Και για μένα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Γιατί σημαίνει πως σε κάποια –δεδομένη- στιγμή της πορείας του, το θέατρο αφουγκράστηκε την ιδιαίτερη σημασία που έχει η περίοδος αυτή στην εξέλιξη κάθε ανθρώπου κι έσκυψε πάνω της, προσπαθώντας να την φωτίσει, να την εξερευνήσει, να την ξανασυναντήσει συχνά. Γι’ αυτό και άλλωστε οι εφηβικές παραστάσεις είναι συχνά πολυτιμότερες για εμάς τους ενήλικες…

Υπάρχει ιδιαίτερος τρόπος  να συνομιλήσει κάποιος με τους εφήβους μέσω του θεάτρου;
Νομίζω ο τρόπος είναι πάντα ο ίδιος. Η αλήθεια. Και οι έφηβοι, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κοινό, την αναζητούν και απορρίπτουν οτιδήποτε δεν την περιέχει. Αν υπάρχει μια ιδιαίτερη συνθήκη, είναι πως ο έφηβος μπορεί και πρέπει να είναι συνδημιουργός. Και στις περιπτώσεις που αυτή η δυνατότητα του δίνεται, αντιλαμβάνεσαι πως  έχει μια αστείρευτη, έμφυτη καλλιτεχνική δυναμική, μια ματιά στα πράγματα που δυστυχώς την χάνουμε στην διάρκεια της ζωής μας, την οξυδέρκεια και την ψυχραιμία του μεγάλου καλλιτέχνη. Έχουμε πολλά να μάθουμε οι άνθρωποι του θεάτρου από τους έφηβους.

Γιατί πιστεύετε πως μία μεγάλη μερίδα εφήβων «αντιπαθεί» το θέατρο;
Για τον ίδιο λόγο που το αντιπαθεί και μια μεγάλη μερίδα ενηλίκων. Γιατί δεν είχαν την τύχη να δουν καλό θέατρο. Οι έφηβοι ευτυχώς είναι αυστηροί κριτές, αυστηρότεροι από εμάς τους ενήλικες. Εμείς μπορεί και να αποδεχτούμε ευκολότερα την ανειλικρίνεια στην τέχνη, επειδή είναι μόδα, τάση, επειδή κάποιος λέει ότι είναι καλή τέχνη....... οι έφηβοι θα απορρίψουν οτιδήποτε είναι φτιασιδωτό, οτιδήποτε δε μιλά κατευθείαν στην καρδιά τους. Αντιθέτως θα αγκαλιάσουν σχεδόν με λαχτάρα εκείνο που θα τους μιλήσει, που θα τους συγκινήσει και θα τους κινητοποιήσει ουσιαστικά.

Αλήθεια, μπορούν να εκπαιδευτούν οι θεατές του μέλλοντος και πώς;
Το είδος της εκπαίδευσης που εγώ θα πρέσβευα είναι η ενεργή συμμετοχή… εννοώ ότι τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν καταναλώνοντας κυρίως «έτοιμο προϊόν», έτοιμες εικόνες, έτοιμες απόψεις, ακόμα και έτοιμους προβληματισμούς. Ζούμε στην εποχή της ενημέρωσης κι η ενημέρωση είναι προϊόν, παράγεται, καταναλώνεται, «μπαγιατεύει», αχρηστεύεται… Η δημιουργία όμως είναι μια αέναη διαδικασία, είναι μια διαρκής έρευνα και ένας ιδιαίτερος τρόπος να συσχετίζεται κανείς με το καθετί.  Όταν λοιπόν οι μελλοντικοί θεατές αντιληφθούν τη διαδικασία της δημιουργίας (κάτι που για τους νέους είναι πολύ απλό, έμφυτο θα έλεγα) όταν ζυμωθούν σε αυτήν, γίνονται εξορισμού εκπαιδευμένοι «θεατές», συμμέτοχοι δηλαδή, γιατί το θέατρο είναι μια ζωντανή και συμμετοχική διαδικασία. 

Πώς βλέπετε εσείς προσωπικά τους νέους στα εργαστήρια του Εθνικού; Πώς θα προσπαθούσατε να «πείσετε» έναν έφηβο να το παρακολουθήσει;
Τους βλέπωκάθε φορά με περιέργεια, και περιμένω πολλά! Να με εκπλήξουν, να με εμπνεύσουν, να με προκαλέσουν. Δε θα προσπαθούσα να πείσω κανέναν να παρακολουθήσει ένα εργαστήριο γιατί πιστεύω πως μέσα στον καθένα μας υπάρχουν υγιείς μηχανισμοί που μας κινητοποιούν κάθε φορά να ψάξουμε και να βρούμε διεξόδους στα θέλω μας, να δώσουμε χώρο στις επιθυμίες και στις ανάγκες μας. Οι έφηβοι το ακούνε καλά αυτό το εσωτερικό τικ τακ, εμείς είμαστε που τους φορτώνουμε με πρέπει. Εκείνοι λοιπόν που θα νιώσουν την ανάγκη και την παρηγοριά της τέχνης θα βρουν τον δρόμο τους προς εμάς. Κάποιοι άλλοι θα βρουν άλλο δρόμο..όχι απαραίτητα τον δικό μας.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_dt_malamo2_final Θανάσης Αλευράς: «Είμαι παιδί της γενιάς της βιντεοκασέτας. Νόμιζα ότι θέατρο είναι να κάνεις τους άλλους να γελούν» «Εδώ σου λένε όλοι, κάτσε στα αβγά σου. Μην θες πολλά, βολέψου». Main_1538743524211blob Συνέντευξη: Ένας Άναυδος... Σύζυγος στο θέατρο Τέχνης! Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net.. Main_biku-papadopoulou Η Βίκυ Παπαδοπούλου σ΄ένα ξεχωριστό Μάθημα... Χορού Η ηθοποιός μιλά στο www.topsirot.net για την παράσταση. Main_slider Συνέντευξη: Ο Παντελής Δεντάκης θα ήθελε να γίνει... Θεός «Μαθαίνουμε επαναλαμβάνοντας τα ίδια και τα ίδια λάθη...». Main_slider Oι Χοηφόροι, η έννοια του δικαίου και η δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου O Άρης Λάσκος εξηγεί για τη δυναμική του Χορού που έχει τον πρώτο λόγο στην παράσταση. Main_slider Ο Σταύρος Σβήγκος, ο Τρελαντώνης και το τέλος του κόσμου «Το μεγαλύτερο λάθος που μπορούμε να κάνουμε είναι να αντιμετωπίζουμε τα παιδιά ως μικρά πλασματάκια».
#load_content_with_ajax