ΣΑΒΒΑΤΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2019
Βιβλίο | Πρόσωπα

Ο Γιάννης Παπαγιάννης μάς προκαλεί σε μια διαφορετική αποτίμηση της Ιστορίας 28 Ιανουαρίου 2019

Με αφορμή το μυθιστόρημα «Ο άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο».

To νέο μυθιστόρημα του Γιάννη Παπαγιάννη έχει τίτλο «Ο άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο».  Πρόκειται για μία «ιστορική κωμωδία», που με το ειρωνικό, στοχαστικό, ανατρεπτικό της ύφος, την εμπεριστατωμένη αναπαράσταση των εποχών και την μεταχείριση των κεντρικών της ηρώων, μας «υποχρεώνει» σε μια διαφορετική ανάγνωση και αποτίμηση της Ιστορίας.

Με αφορμή αυτό, είχαμε μία συζήτηση με τον συγγραφέα: 

Μιλήστε μας για το βιβλίο σας «Ο Άνδρας που γεννήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο».
Το μυθιστόρημα διαπραγματεύεται ή μάλλον επαναδιαπραγματεύεται το ιστορικό παρελθόν μας έχοντας στόχο να κινητοποιήσει τη σκέψη του αναγνώστη και ταυτόχρονα να τον διασκεδάσει, να τον κάνει να γελάσει. Η ιστορική περίοδος που με ενδιαφέρει είναι ανάμεσα στις δύο χρεοκοπίες, του Τρικούπη και του Βενιζέλου. Το μυθιστόρημα καλύπτει μια μεγάλη χρονική περίοδο, από το 1880 μέχρι την άνοδο του Μεταξά, το 1936. Βασικός πρωταγωνιστής είναι ο Ιάκωβος Αθανασίου, ο οποίος προσπαθεί να γίνει μηχανοδηγός στα τρένα και τελικά το μόνο που καταφέρνει είναι … να τρώει κάθε φορά ξύλο. Αυτό το μοτίβο του ξυλοδαρμού, που πατάει στις απαρχές του μυθιστορήματος, στον Δον Κιχώτη, (μάλιστα υπάρχει και μια σκηνή του μυθιστορήματος που είναι παραλλαγή σκηνής του Δον Κιχώτη), αντιστοιχεί, κατά τη γνώμη μου, στην ιστορία της νέας Ελλάδας και κατά συνέπεια του Έλληνα, η οποία δεχόταν συνεχώς κατραπακιές κι επεμβάσεις από τις μεγάλες δυνάμεις. Αυτή η διαρκής ταπείνωση διαμορφώνει το χαρακτήρα του ήρωα και της χώρας και με τη σειρά του ο πιεσμένος ήρωας ξεσπάει με βιαιότητα στους αδύναμους. Αυτό είναι το μοτίβο του βιβλίου και το μοτίβο κατά την εικόνα μου του νεοέλληνα και του πολιτικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Γιατί το χαρακτηρίζετε ιστορική κωμωδία; 
Το ευρωπαϊκό μυθιστόρημα, το οποίο θεωρείται ότι ξεκινάει με τον Γαργαντούα του Ραμπελαί και διαμορφώνεται με τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες, είναι αρχικά ένα κωμικό, φαρσικό είδος, το οποίο με την πάροδο του χρόνου μεταμορφώνεται σε «σοβαρό», σε βαθμό που ίσως ακόμα και τώρα να αμφισβητείται η ποιότητα του κωμικού μυθιστορήματος. Εγώ θέλησα να βασίσω το βιβλίο μου στις απαρχές του μυθιστορήματος. Γι’ αυτό το λόγο θέλησα να είναι κωμικό και μάλιστα σε κάποια σημεία φαρσικά κωμικό. Ταυτόχρονα είναι και ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Γι’ αυτό το ονόμασα «Ιστορική Κωμωδία». Οι στόχοι της επιλογής μου είναι πολλαπλοί. Αφ’ ενός τα ιστορικά γεγονότα είναι τόσο βαριά (πόλεμοι, δικτατορίες, χρεοκοπίες, φτώχεια κτλ), ώστε θεώρησα καλό να ελαφρύνω το κείμενο. Ο αναγνώστης γελάει και ταυτόχρονα σκέφτεται και λυπάται. Και, θεωρώ, οδηγείται στο να προσπαθήσει να μην επαναλάβουμε ως έθνος τα ίδια…

Πώς προέκυψε η ιδέα να γράψετε ένα βιβλίο που υποχρεώνει μια διαφορετική ανάγνωση και αποτίμηση της ιστορίας;
Όλο το εγχείρημα ξεκίνησε ως προσωπική μελέτη. Δεν ήξερα ότι θα γράψω βιβλίο. Μετά την οικονομική κρίση που άλλαξε τις ζωές μας, θέλησα να μελετήσω, να μάθω την ιστορία μας και να βγάλω τα δικά μου συμπεράσματα για τα αίτια και τα αποτελέσματα. Και η έκπληξή μου ήταν μεγάλη. Από τη μία γιατί υπήρχαν μεγάλες ομοιότητες ανάμεσα στην τωρινή οικονομική κρίση και σε εκείνες του 1893 και του 1932. Όταν διάβαζα τα αιτήματα των δανειστών προς τον Τρικούπη, ήταν σα να διάβαζα το πρώτο μνημόνιο. Καταλαβαίνετε ότι με απασχόλησε μια τέτοια ομοιότητα. Ήταν σαν η ιστορία να επαναλαμβανόταν, όχι μια αλλά τρεις φορές. Και από την άλλη, τα γεγονότα και τα πρόσωπα δεν ήταν καθόλου έτσι όπως τα είχα διαβάσει στη σχολική ιστορία. Ούτε ο Μπενάκης, ούτε ο Συγγρός, ούτε ο Βενιζέλος ή άλλοι ευεργέτες κι εθνοσωτήρες αλλά ούτε οι βασιλείς, ούτε ακόμα κι αυτός ο Σπύρος Λούης, ήταν ακριβώς έτσι όπως νόμιζα. Πολλές φορές αυτά που διάβαζα μου φαινόταν τόσο παράξενα ή και παράλογα ώστε τα διασταύρωνα από πολλαπλές πηγές για να πειστώ εγώ ο ίδιος ότι έγιναν έτσι. Και με αυτόν τον τρόπο, μια απλή ανάγνωση της ιστορίας που ήθελα να κάνω για προσωπικούς λόγους, μετατράπηκε σε έρευνα. Και μάλιστα πολλές από τις πηγές της έρευνάς μου τις έχασα, γιατί δεν ήξερα ακόμα ότι θα γράψω μυθιστόρημα και δεν τις σημείωνα. Η βιβλιογραφία που υπάρχει στο τέλος του βιβλίου είναι όχι απλώς ελλιπής, αλλά περιέχει έναν πολύ μικρό αριθμό των πηγών μου. Εκτός από βιβλία ιστορίας, πήγα στην εθνική βιβλιοθήκη πολλές φορές, διάβασα παλιές εφημερίδες από το ηλεκτρονικό αρχείο, περιοδικά, ό,τι μπορούσα να βρω. Κι έπειτα άρχισα να σχεδιάζω το μυθιστόρημα.

Το βιβλίο κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές εποχές. Τι κοινά υπάρχουν μεταξύ των δυο εποχών;
Όπως είπα και παραπάνω, τα κοινά είναι τόσα πολλά ώστε δεν μπορεί παρά να προβληματιστεί έντονα, τόσο ο αναγνώστης όσο και ο συγγραφέας. Τι φταίει που τρεις φορές στα τελευταία εκατό χρόνια της ιστορίας μας οδηγηθήκαμε σε χρεοκοπία; Η κακή δόμηση του κράτους; Οι πολιτικοί; Η νοοτροπία του Έλληνα; Ο ρόλος των ξένων; Όλα αυτά μαζί; Το μυθιστόρημά μου επιτρέπει στον κάθε έναν να βγάλει τα συμπεράσματά του, καθώς σε όλη τη διάρκεια της γραφής προσπάθησα να αποστασιοποιηθώ από τις ίδιες τις απόψεις μου, τα ίδια τα συμπεράσματα στα οποία είχα καταλήξει.

Ο Γιάννης Παπαγιάννης γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά κατάγεται από την Ικαρία. Σπούδασε φυσική και έκανε μάστερ στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα Πέντε ώρες (1990), Η πικρή γεύση (1993), Ο ύπνος περιβάλλει (1998), Η ασθένεια της πεταλούδας (2009), Το διπλό πρόσωπο του νου (2015). Έχει δημοσιεύσει διηγήματα σε λογοτεχνικά περιοδικά και έχει γράψει σενάρια για ταινίες μικρού μήκους. Δημοσιεύει κριτικές βιβλίου στην Αυγή, στον Ελεύθερο Τύπο και σε ηλεκτρονικά περιοδικά.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_koutsourelis-exo-1 Ο Κώστας Κουτσουρέλης και η Τέχνη που... αυτοκτονεί «Η ποίηση του καιρού μας δεν έχει κοινό, δεν έχει αναγνώστες». Main_703 Η Μνήμη της Ελένης Πορτάλιου επιστρέφει στα χαλάσματα της ιστορίας Η συγγραφέας μιλά στο www.tospirto.net. Main_slider Οδυσσέας Ελύτης: Είκοσι τρία χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου νομπελίστα Η ποίησή του μας συγκινεί πάντα και μας θυμίζει την αξία του να είσαι Έλληνας. Main_tsekouras Ένα βιβλίο σαν σπίτι χωρίς… «Πόρτα» O Δημήτρης Τσεκούρας ολοκληρώνει ουσιαστικά με την «Πόρτα» μία άτυπη τριλογία. Main_slider Ιχνηλατώντας τα μονοπάτια της ανθρώπινης ψυχής στην «Αίτνα» Ο συγγραφέας Φώτης Βλαστός μιλά στο www.tospirto.net Main_mara_xwmatidh_by_alexandros_iwannidhs_3 Ένας Φόνος με ενδεχόμενο Βλακείας Η συγγραφέας του βιβλίου Μάρα Χωματίδη μιλά στο www.tospirto.net.
#load_content_with_ajax