ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2019
Γνώμες

Ίψεν εναντίον Ίψεν ή αλλιώς Τερζόπουλος vs Καραντζά 19 Απριλίου 2019

Αυτή την περίοδο ανεβαίνουν σε αθηναϊκές σκηνές δύο έργα του Ε. Ίψεν σε δύο εντελώς διαφορετικές σκηνοθετικές προσεγγίσεις. Πρόκειται για την «Νόρα» σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου και για τους «Βρικόλακες» του Δημήτρη Καραντζά. Μολονότι και οι δύο ακολουθούν το δρόμο αφενός, της αποδόμησης του καλογραμμένου ρεαλιστικού κειμένου και αφετέρου, του σκηνικού, κυρίως, φορμαλισμού, ωστόσο διαφέρει τόσο η διαδρομή, όσο και ο προορισμός τους.

Ο Ερρίκος Ίψεν θεωρείται ο πατέρας του ρεαλιστικού θεάτρου, το οποίο για πρώτη φορά αποτύπωσε τη σύγχρονη της παράστασης πραγματικότητα, πλαισιωμένης με αληθοφανή σκηνικά και κοστούμια. Και ενώ αρχικά τα έργα του θεωρήθηκαν ως κοινωνική και ηθική κριτική της εποχής που γράφτηκαν, σύντομα έγινε κατανοητό ότι ο Ίψεν, μέσα από την τόσο ρεαλιστική γλώσσα και τον τόσο αληθοφανή περίγυρο, χρησιμοποιούσε και το συμβολισμό για να πει όσα ήθελε. Έτσι, στο «Κουκλόσπιτο» είναι βασικά τόσο τα ρούχα της Νόρας, όσο και οι αλλαγές στην ένταση του φωτισμού καταδεικνύοντας το ψυχικό σκοτάδι της ηρωίδας, αλλά και το έρεβος στο γάμο της˙ ανάλογη είναι η λειτουργία της αγριόπαπιας στο ομώνυμο έργο, η θάλασσα στην «Κυρά της θάλασσας» κα.

Αυτή την περίοδο ανεβαίνουν σε αθηναϊκές σκηνές δύο έργα του Ε. Ίψεν σε δύο εντελώς διαφορετικές σκηνοθετικές προσεγγίσεις. Πρόκειται για την «Νόρα» σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου και για τους «Βρικόλακες» του Δημήτρη Καραντζά. Μολονότι και οι δύο ακολουθούν το δρόμο αφενός, της αποδόμησης του καλογραμμένου ρεαλιστικού κειμένου και αφετέρου, του σκηνικού, κυρίως, φορμαλισμού, ωστόσο διαφέρει τόσο η διαδρομή, όσο και ο προορισμός τους.

Ο Θ. Τερζόπουλος ανακάλυψε εκ νέου το ιψενικό κείμενο, το οποίο φώτισε με τέτοιο τρόπο, ώστε να μοιάζει απίστευτα διαχρονικό και σημερινό. Κατάργησε όλα τα υπόλοιπα πρόσωπα του έργου κρατώντας μόνον τρεις χαρακτήρες: την Νόρα, τον Κρόγκσταντ και τον Τόρβαλντ, παίζοντας εξαιρετικά ευφυώς με τα γνωστά ιψενικά τρίγωνα. Δημιούργησε μάλιστα τις συνθήκες προκειμένου να αναδυθεί η ερωτική σχέση ανάμεσα στην Νόρα και τον Κρόγκσταντ, κάτι που δεν υπάρχει στο πρωτότυπο κείμενο. Με συγκεκριμένη στόχευση έθεσε στο επίκεντρο την γυναίκα Νόρα, η οποία, στην κατά Τερζόπουλο εκδοχή, έχει χάσει την ταυτότητά, αλλά και τον προορισμό της, μέσα στη θάλασσα του καταναλωτισμού και της πατριαρχικής ματιάς που την αντικειμενοποιεί δημιουργώντας της επίπλαστες ανάγκες. Κράτησε δηλαδή και ενίσχυσε την ουσία του έργου του Ίψεν, ενώ μπόρεσε επίσης να κλείσει το μάτι στο ρεαλιστικό θέατρο του συγγραφέα αφήνοντας περιθώρια στο συναίσθημα του θεατή να βρει χώρο.

Από την άλλη, οι «Βρικόλακες» του Δ. Καραντζά έπαιξαν ανοιχτά με τον φορμαλισμό, τόσο σε επίπεδο σκηνικής εικόνας, όσο και σε επίπεδο υποκριτικής. Ο σκηνοθέτης δημιούργησε ένα πολύ ενδιαφέρον σκηνικό, παίζοντας με την μουσειακή εικόνα που αναδύεται από το συγκεκριμένο ιψενικό κείμενο στη σημερινή εποχή. Ο Δ. Καραντζάς προσπάθησε να εμφυσήσει φρέσκια πνοή στη σκηνοθεσία του δίνοντας στους ηθοποιούς του στυλιζαρισμένη κίνηση μέσα σε ένα, απολύτως γραμμικό σκηνικό. Απασχολημένος όμως με την όψι της παράστασής του δεν συνειδητοποίησε ότι τα νοήματα του ιψενικού κειμένου παρέμειναν προσκολλημένα στην ναφθαλίνη και τη μουσειακή τους κατάσταση… Έτσι, ο φορμαλισμός της κατά Καραντζά σκηνοθεσίας έμεινε στην επιφάνεια αποτυγχάνοντας να κάνει μια ουσιαστική πρόταση. Παράλληλα, μολονότι επέλεξε ένα έργο με βαθιές συναισθηματικές ρίζες δεν κατάφερε ούτε να αγγίξει αυτές τις χορδές, αλλά ούτε και να τις καταλύσει. Θεώρησε ότι οι όποιες κωμικές στιγμές είναι ικανές να δημιουργήσουν ρωγμές στη φόρμα της παράστασης του. Ουσιαστικά όμως, ο σκηνοθέτης βρέθηκε εγκλωβισμένος σε μια ενδιάμεση κατάσταση, όπου προσπάθησε να σπείρει τον φορμαλισμό σε ρεαλιστικό υπέδαφος. Το αποτέλεσμα ήταν μια παράσταση κουραστική, βαρετή και αδιάφορη, στερημένη επιπλέον από οποιοδήποτε συναίσθημα.

Η σύγχρονη σκηνοθετική ματιά σε κείμενα του προ-περασμένου αιώνα είναι χρήσιμη, έως και επιβεβλημένη πολλές φορές, όπως συμβαίνει με την «Νόρα» του Θ. Τερζόπουλου. Η σκηνοθεσία είναι δηλαδή αυτή που μπορεί να κάνει ελκυστικά κείμενα, τα οποία διαφορετικά θα ήταν απλώς νοσταλγικά. Από την άλλη, ενώ η σκηνοθεσία με κατεύθυνση και θεατρικό όραμα είναι ικανή να αναστήσει ανάλογα κείμενα, είναι εξίσου ικανή να τα καταστήσει ανούσια και μη ελκυστικά, εάν οι απόψεις του σκηνοθέτη παλινωδούν και δεν είναι αποκρυσταλλωμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι «Βρικόλακες» του Θεάτρου Τέχνης που βρέθηκαν σε μια ενδιάμεση κατάσταση, μεταξύ ζωής και θανάτου, επαληθεύοντας τον τίτλο τους… «βρικόλακες».

Διαβάστε επίσης:
-  Είδα: τους «Βρικόλακες» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά

- Είδα: τη «Νόρα» σε σκηνοθεσία Θόδωρου Τερζόπουλου

Τόνια Τσαμούρη

Περισσότερα "Γνώμες"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΓΝΩΜΕΣ" Main_slider_3 Πού στον κόσμο βρίσκεται το ελληνικό θέατρο σήμερα; Μήπως ήρθε επιτέλους η ώρα να καταστεί η Αθήνα εκτός από πόλος έλξης για τα αρχαιολογικά της μνημεία, τα μπαράκια και τη ζωντάνια της και για τον σύγχρονο πολιτισμό της; Main_slider Έχω απόψε... ραντεβού Για ποιο λόγο λοιπόν αντί να είμαστε όλοι οι θεατές συνεπείς, θεωρούμε δεδομένο ότι η παράσταση δε θα αρχίσει στην ώρα της; Main_newego_large_t_1101_54345274 Το θέατρο το θ-έρως Δε με κουράζει το να βλέπω θέατρο. Με κουράζει όμως ότι είναι πάντα εκεί: όποτε θελήσω, όσες και όποιες μέρες την εβδομάδα και αν επιλέξω. Main_original_slider_(2) Μια φορά και έναν καιρό... ήταν το θέατρο Μήπως τελικά το θέατρο πρέπει να ξαναθυμηθεί πώς να αφηγείται ιστορίες; Και μήπως οι νεωτερισμοί πρέπει να χρησιμοποιούνται όταν όντως έχουν κάτι να πουν; Γιατί όταν το θέατρο χρησιμοποιεί μια «γλώσσα» χάριν εντυπωσιασμού, καταλήγει να χάσει την επαφή του με τον κόσμο. Main_slider Μάνα Μητέρα Μαμά Αφιερωμένο στην κόρη μου και την μητέρα μου με αφορμή τη Γιορτή της Μητέρας στις 12 ΜαΙου. Main_slider Η Ντούσκα, το BDS και ο Roger Waters Το βιντεάκι στο youtube ήταν ένα καλά στημένο σκηνικό για την προώθηση (διαφήμιση) του ίδιου του BDS και των γενικότερων στόχων του.
#load_content_with_ajax