Θέατρο | Πρόσωπα

Ο Μιλτιάδης Φιορέντζης, η Κλάρα Σούμαν, ο ρομαντισμός και το θέατρο 08 Φεβρουαρίου 2018

«Αρχίζω να υποψιάζομαι πως τα νήματα της ανθρώπινης δημιουργίας τα κινεί η ανώτερη εκδοχή του εαυτού μας».

Φέτος έχει μία πολύ φορτωμένη σεζόν, καθώς έπαιξε στους «Δαιμονισμένους» του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι σε σκηνοθεσία του φημισμένου Κονσταντίν Μπογκομόλοφ (Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση), πρωταγωνίστησε στο μουσικοθεατρικό έργο του Μίσελ φαν ντερ Άα «Το Βιβλίο της Ανησυχίας», τον Απρίλιο του 2018 θα ερμηνεύσει τον «Μισάνθρωπο» του Μολιέρου σε σκηνοθεσία Ιόλης Ανδρεάδη στο Σύγχρονο Θέατρο, ενώ σύντομα θα μας συστηθεί και ως σκηνοθέτης στην παράσταση «Κλάρα Σούμαν: Τα χαρισματικά πρόσωπα μιας υπερμαριονέτας» που θα ανεβεί στις 12 Φεβρουαρίου στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων - Λευτέρης Βογιατζής.  Ο λόγος για τον  Μιλτιάδη Φιορέντζη, έναν ηθοποιό εξαιρετικά ταλαντούχο και χαμηλών τόνων που προτιμά να «μιλά» με τις δουλειές του.

Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τη ζωή και το έργο της Κλάρα Σούμαν;
Όταν η κ. Ειρήνη Λεβίδη και ο Σπύρος Αλιδάκης  μού πρότειναν να σκηνοθετήσω μία παράσταση με μουσικό θέμα στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, το μυαλό μου πήγε αμέσως στον Ρόμπερτ Σούμαν. Ο λόγος είναι πολύ απλός: εκείνη την περίοδο όταν έπαιζα με την τρίχρονη ανιψιά μου και τής έβαζα να ακούσει το κονσέρτο για πιάνο opus 54 του Σούμαν, εκείνη τα παρατούσε όλα και με έπιανε να χορέψουμε. Η εικόνα της ανιψιάς μου να χορεύει με αυτήν την μελωδία, ήταν αρκετή για να με πείσει να ασχοληθώ με τη μουσική και τη ζωή του Σούμαν.
Πολύ γρήγορα στην έρευνά μου αναδύθηκε αυτή η γυναίκα φαινόμενο, η Κλάρα Σούμαν καθώς και η ανάγκη μου να την μελετήσω, να την καταλάβω και κυρίως να την συστήσω.

Τι σας γοητεύει περισσότερο στην προσωπικότητά της;
Το γεγονός πως κατάφερε να γίνει γυναίκα - δημιουργός, παρόλο που η εποχή της συνηγορούσε για το ακριβώς αντίθετο.

Γιατί χαρακτηρίζεται ως … υπερμαριονέτα;
Η ιδέα της ανθρώπινης μαριονέτας δεν είναι καινούρια, απασχολεί εδώ και αιώνες τη δυτική σκέψη. Ο όρος υπερμαριονέτα  αποδίδεται στον θεωρητικό Έντουαρντ Γκόρντον Γκρεγκ ο οποίος στις αρχές του προηγούμενου αιώνα οραματιζόταν τον ηθοποιό ως τέλειο υπερεργαλείο. Ωστόσο ,ο χαρακτηρισμός της Κλάρα Σούμαν ως υπερμαριονέτα,  οφείλεται αποκλειστικά στην συγγραφέα του έργου, τη  Μαρία Γιαγιάννου. Με ένα ιδιοφυές συγγραφικό τέχνασμα, εισήγαγε στη σκηνική εξίσωση θεμελιώδη ερωτήματα που αφορούν τα όρια της μηχανικής φύσης του ανθρώπου, τη συνείδηση του ταλέντου, την σχέση μαριονέτας και δημιουργού. Όταν συνδιαλέγεσαι με τη ζωή μιας τόσο επιδέξιας μουσικού, όπως ήταν η Κλάρα Σούμαν, τέτοια ερωτήματα πλαισιώνουν αναπόφευκτα όλη σου την απόπειρα.

Το έργο πραγματεύεται τη ζήλια, την ψυχική υγεία, την εξάρτηση μεταξύ των ανθρώπων, την ιδιοφυΐα, τον έρωτα και την τέχνη; Πώς συνδέονται μεταξύ τους και πως "ακουμπούν" όλες αυτές οι έννοιες στο σήμερα;
Η δημιουργική πράξη απαιτεί πολλές φορές αλληλεπίδραση με ό,τι συμβαίνει γύρω σου, μέσα σου, στη ζωή σου. Σε όλες τις φάσεις της ιστορίας της τέχνης, δεν υπάρχει καλλιτέχνης που να μην έχει μεταβολίσει τις προσωπικές του δυσαρμονίες, τους εκνευρισμούς, τις ιδιαιτερότητες, τα εμπόδια, τις ταραχές και τα ατυχήματα της ζωής σε απτή καλλιτεχνική δράση.
Η Κλάρα Σούμαν δεν αποτέλεσε εξαίρεση σε αυτόν τον παγκόσμιο, πανανθρώπινο κανόνα. Η πορεία της σημαδεύτηκε όχι μόνο από ολόφωτες επιτυχίες, αλλά και από αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε οι τραγωδίες της ζωής: θρήνησε τον θάνατο παιδιών της και βίωσε την ψυχική κατάρρευση του Σούμαν χωρίς ποτέ να σταματήσει να δίνει κονσέρτα και κάνει τον κόσμο να παραληρεί. Σε ένα από αυτά τα κονσέρτα, λίγο πριν πατήσει το πόδι της στη σκηνή, πληροφορήθηκε τον θάνατο της κόρης της. Και βγήκε στη σκηνή.

Υπάρχουν σήμερα σύγχρονες "Κλάρα Σούμαν" και αν ναι που τις συναντάμε;
Η επιλογή να συνεχίζεις να ζεις, να επιτρέπεις στη ζωή να σε αλλάξει, να κάνεις αυτό για το οποίο είσαι προορισμένος, είναι ποιότητες που αφορούν τους πάντες και που όλο και πιο συχνά έχω ανάγκη να συναντώ.

Η εποχή του Ρομαντισμού τι ξυπνά μέσα σας;
Ο Ρομαντισμός είναι συνήθως συνυφασμένος στο μυαλό μας με τη φύση, τον ανεκπλήρωτο έρωτα, την τρέλα. Όσο κι αν με γοητεύει πάντα αυτή η θεματολογία,  ο Ρομαντισμός ξυπνά μέσα μου κάτι πολύ πιο μεγάλο: την υποψία ότι η φυσική τάση του ανθρώπου είναι η σύνδεση, η βίωση της ενωτικής εμπειρίας.

Σκηνοθετείτε για πρώτη φορά. Πως είναι μέχρι στιγμής αυτή εμπειρία και τι σημαίνει για εσάς.
Η εμπειρία να συντονίζεις ένα ολόκληρο σκηνικό εγχείρημα αποδείχτηκε η πιο αποκαλυπτική της μέχρι τώρα δημιουργίας μου. Χρειάστηκε να αποδεχτώ πλήρως τον εαυτό μου και την έκφρασή μου, να αρθρώσω λόγο από θέση ανασφάλειας και ανισορροπίας, να είμαι ακριβής, να ξέρω ανά πάσα στιγμή τι νιώθω, να έχω αίσθηση του χώρου και του χρόνου, να έχω χιούμορ απέναντι στο ακατόρθωτο και κυρίως να αναπνέω.
Υπήρξα ευλογημένος γιατί συνυπήρξα με ευλογημένους συνεργάτες. Η εμπειρία της σκηνοθεσίας σημαίνει τελικά για μένα οι άνθρωποι με τους οποίους συν-δημιουργήσαμε, η αποδοχή της καλλιτεχνικής τους ιδιοπροσωπίας, όσα μου μάθανε και όσα εννοήσαμε χωρίς να χρειαστεί να μιλήσουμε. Κάποια πράγματα δύσκολα διατυπώνονται περιφραστικά και επιβάλλεται να μακρηγορήσεις: η Μαρία Γιαγιάννου απογείωσε με τον πιο ιδιαίτερο και ευαίσθητο τρόπο τις άμορφες ιδέες μου στο δικό της μεγαλοφυές συγγραφικό σύμπαν και γέννησε το κείμενο της παράστασης. Η Βικτωρία Κιαζίμη και ο Νικόλας Καραγκιαούρης κατέθεσαν το απροσμέτρητο μουσικό τους ταλέντο και έγιναν οι πιο ιδανικοί ερμηνευτές της μουσικής του Σούμαν. Η Μαρία Όλγα Αθηναίου υπήρξε στυλοβάτης της ιδέας από τα σπάργανά της, με την πολύπλευρη καλλιτεχνική της υπόσταση. Η Δήμητρα Λιάκουρα και ο Περικλής Πραβήτας ανέλαβαν την όψη της παράστασης και έδωσαν σάρκα και οστά στο συμβολικό  και το ουσιώδες. Η Χριστίνα Θανάσουλα παρέδωσε με  θαυματουργούς φωτισμούς την παράσταση στη σφαίρα της ποίησης.  Ο Νίκος Παλαμάρης άνοιξε με τον ηχητικό του σχεδιασμό τους ορίζοντές μου προς την κατεύθυνση της σημειολογίας. Η Αριάννα Χατζηγαλανού ήταν ο άγγελος της πρόβας, πανταχού παρούσα, ανεκτίμητος κρίκος της καλλιτεχνικής αλυσίδας. Η Κική Παπαδοπούλου και η Χρυσάνθη Μπαδέκα μού σύστησαν με την εμπνευσμένη τους ματιά την τέχνη της φωτογραφίας και του video-art. Και τέλος, η τελευταία πινελιά της πρόβας, η Ρόζα Προδρόμου, εμφύσησε στις σκηνικές μας υπάρξεις ανεπιτήδευτη χάρη και ομορφιά με την άγρυπνη κινησιολογική της επιμέλεια.

Πρόκειται για μία παράσταση για μια πιανίστρια, έναν βαρύτονο και δύο ηθοποιούς. Πώς εμπλέκεται η μουσική με το λόγο;
“Η μουσική δίνει ήχο σε  αυτά που θα ήταν καλύτερα να μείνουν στην σιωπή”. Αυτή η διάσημη φράση της Κλάρα Σούμαν συμπυκνώνει όλη την πρόθεση  της παράστασης σε  δύο βασικούς άξονες: από τη μία  οι δύο μουσικοί που αποπειρώνται να συνδεθούν με κύριο αγωγό επικοινωνίας την τέχνη τους και από την άλλη, δύο παράλληλοι μονόλογοι όπως εκφέρονται από τους δύο ηθοποιούς, που εμπλουτίζουν τις αντηχήσεις και τους συνειρμούς των μεγαλοφυών πιανιστικών συνθέσεων. Η σύνδεση των δύο αυτών επιπέδων, λόγου και μουσικής, φέρνει στο φως την ανάγκη επίλυσης μιας ενδιαφέρουσας σκηνικής εξίσωσης: πώς είναι να δοθεί ήχος σε αυτά που θα ήταν καλύτερα να αποσιωπηθούν; Και πώς καταφέρνει ο σύγχρονος επιστολογραφικός λόγος να αποκαλύψει τη βάσανο, τις δυσκολίες, τα εμπόδια αλλά και την λύτρωση που γέννησε τόσο ανυπέρβλητες ρομαντικές συνθέσεις;

Γιατί πιστεύετε πως η γυναίκα βρίσκεται στο περιθώριο της τέχνης όχι μόνο την περίοδο του Ρομαντισμού, αλλά και γενικότερα στο βάθος της ιστορίας. Είναι θέμα φύλου  ή κοινωνικών προτύπων και προκαταλήψεων;
Την εποχή της Κλάρα Σούμαν επικρατούσε η άποψη ότι μια γυναίκα μπορεί να είναι μουσικός, μέχρι τη στιγμή που θα παντρευτεί. Από την ημέρα του γάμου της και μετά, όφειλε να εστιάσει στο σπιτικό της. Παράλληλα θεωρούνταν απρεπές για μια γυναίκα από εύπορη οικογένεια να πληρώνεται για να παίζει μπροστά σε κοινό. Για να το κάνει αυτό θα έπρεπε να ανήκει στη μεσαία τάξη. Υπήρχε επίσης έντονη η προκατάληψη ότι αν μια γυναίκα έγραφε μουσική, η σύνθεση θα απορροφούσε όλη τη ζωτική ενέργεια που τής ήταν απαραίτητη για να κυοφορήσει ένα παιδί. Είναι πολύ πιο σύνθετοι οι λόγοι που έβαλαν την γυναίκα στο περιθώριο της τέχνης ανά τους αιώνες, από αυτούς που φανταζόμαστε.

Ποιος θεωρείτε τελικά πως κινεί τα νήματα της ανθρώπινης δημιουργικότητας;
Αρχίζω να υποψιάζομαι πως τα νήματα της ανθρώπινης δημιουργίας τα κινεί η ανώτερη εκδοχή του εαυτού μας.

Ακούτε κλασική μουσική ο ίδιος; Αγαπημένος συνθέτης και γιατί;
Ο πατέρας μου ήταν λάτρης της κλασικής μουσικής και μου μετέδωσε το μικρόβιο παιδιόθεν. Αγαπημένος μου συνθέτης τους τελευταίους 11 μήνες είναι ο Σούμαν γιατί είναι βαθιά εξομολογητικός, ανερυθρίαστα προσωπικός και ταυτόχρονα μελισματικός. 

Τα επόμενα σχέδιά σας;
Η χαρά μου είναι απερίγραπτη  που συνεργάζομαι ξανά με την Ιόλη Ανδρεάδη στον καινούριο της σκηνικό όραμα, τον Μισάνθρωπο του Μολιέρου. Η παράσταση ανεβαίνει μετά το Πάσχα στο Σύγχρονο Θέατρο.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_2-marilena_anastasiadou_photography Πέτρος Ζούλιας: «Οι συμπράξεις μάς πάνε παραπέρα» «Η συνάντησή μου με τον Σταμάτη Φασουλή είναι σημαντική και για τους δύο και θεωρώ ότι είναι χρήσιμες αυτές οι συμπράξεις για το θέατρο. Μας πάνε παραπέρα». Main_who's_afraid_of_virginia_wolf33581%d0%ac2_copy_nikolay_biryukov Στη «ζούγκλα» του σαλονιού της Βιρτζίνια Γουλφ- Ποιον καυγά θυμούνται οι ηθοποιοί της παράστασης; Εμείς αντί μίας συνηθισμένης συνέντευξης, ρωτήσαμε τους ηθοποιούς της παράστασης - Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη, Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννη Παπαδόπουλο και Στέλλα Βογιατζάκη- ποιος από τους ερωτικούς καυγάδες της προσωπικής ή μη ζωής τους έχει αποτυπωθεί πιο έντονα στη μνήμη τους. Main_slider Γ. Περλέγκας- Μ. Πρωτόπαππα: Αντέχουν να μείνουν... γυμνοί; «Δημιουργείς αυτό που χρειάζεσαι κι αυτή είναι η αλήθεια σου». Main_slider Θέμις Μπαζάκα: «Δεν είμαι ένας πειθαρχημένος άνθρωπος που έχτισε μια καριέρα με οδηγίες χρήσης» «Η Λιούμπα έχει κάτι πολύ δικό μου. Είμαι σπάταλη, επιπόλαιη και ρομαντική. Μοιραζόμαστε και τις καταστροφικές- ερωτικές- σχέσεις, σχέσεις με τους λάθος άντρες». Main_gia_2640 Γρηγόρης Βαλτινός: «Δεν υπάρχει σκοπός όταν αγαπάς, το να αγαπάς είναι ο σκοπός» «Δεν είναι καθόλου εύκολο μέσα σε δύο λεπτά να σκουπίζεις τα μάτια των θεατών και να ζωγραφίζεις ένα γέλιο στα χείλια τους». Main_703 Συνέντευξη: Η Νικαίτη Κοντούρη, η Υρώ Μανέ και η «Ρένα» Η σκηνοθέτις και η πρωταγωνίστρια μιλούν στο www.tospirto.net.
#load_content_with_ajax