Θέατρο | Πρόσωπα

Ο Θόδωρος Γράμψας είναι η Δεσποινίς Μαργαρίτα 18 Οκτωβρίου 2018

Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός μιλά στο www.tospirto.net.

Ο Θόδωρος Γράμψας σκηνοθετεί τον συγκλονιστικό μονόλογο «Δεσποινίς Μαργαρίτα» του Ρομπέρτο Ατάιντε στο Θέατρο Τέχνης. Ο Βραζιλιάνος συγγραφέας έγραψε το έργο, με τη μεγάλη απήχηση παγκοσμίως, σε ηλικία μόλις 21 ετών και σε μια περίοδο όπου η Βραζιλία ήταν σε κατάσταση δικτατορίας. Ήταν το πρώτο του θεατρικό και στη συνέχεια ακολούθησαν άλλα 23, αλλά αυτό υπήρξε σταθμός στη συγγραφική του καριέρα. Το έργο έχει ανέβει σε περισσότερες από τριάντα χώρες. Στην Ελλάδα ανέβηκε πρώτη φορά το 1975 σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη και την αξέχαστη Έλλη Λαμπέτη στον ομώνυμο ρόλο.

Ο έμπειρος σκηνοθέτης και ηθοποιός ανέλαβε μάλιστα το ρίσκο να ενσαρκώσει ο ίδιος τον ρόλο της Δεσποινίδος Μαργαρίτας. Ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά στο www.tospirto.net: «Αυτό που πρωτεύει στο έργο, είναι ο κοινωνικός προβληματισμός, το πολιτικό στοιχείο και η φιλοσοφική του πλευρά. Δηλαδή αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία κατά τη γνώμη μου, είναι αυτά που λέει η ηρωίδα κι όχι ποιος τα λέει. Αυτά που βιώνει κι όχι ποιος τα ενσαρκώνει. Αν είναι άντρας ή γυναίκα αυτός που είναι στη σκηνή. Επίσης είναι ένα πρόσωπο, ένας ρόλος, που σε πολλούς ηθοποιούς κεντρίζει το ενδιαφέρον να “παίξουνε” μαζί του. Γι’ αυτό έκανα αυτή την επιλογή. Γιατί ήθελα να παίξω αυτόν τον ρόλο. Δεν πρόκειται για καμιά πρωτοτυπία. Πολλοί ηθοποιοί έχουν παίξει ρόλους άλλου φύλου. Άλλωστε έτσι κι αλλιώς, η υποκριτική, σύμβαση είναι. Πάντα ο ηθοποιός, δανείζει τη ζωή του, το σώμα του, την ύπαρξή του, σ’ ένα θεατρικό πρόσωπο για να μπορέσει να ζήσει, ν’ αναπνεύσει αυτό το θεατρικό πρόσωπο. Είτε έχει γραφτεί ως άντρας, είτε ως γυναίκα. Νέος ή γέρος. Βέβαια όσο πιο σημαντική είναι η προσωπικότητα του ηθοποιού, τόσο πιο σημαντική θα είναι και η προσωπικότητα του θεατρικού προσώπου. Και το αντίθετο. Γι’ αυτό έχουμε πολύ μεγάλη ευθύνη όταν βγαίνουμε στην σκηνή και “λέμε” στους θεατές, για παράδειγμα, “αυτός είναι ο Άμλετ”. Πρέπει να φτάσουμε εμείς, όσο γίνεται τουλάχιστον, στον Σαίξπηρ κι όχι να φέρουμε τον Σαίξπηρ στα μέτρα μας. Γιατί τότε ο Άμλετ θα είναι ένας κοινός, καθημερινός άνθρωπος. Από αδιάφορος έως ενδιαφέρων. Αλλά καθημερινός. Ο ηθοποιός συνειδητά ή όχι, αναλαμβάνει με την τέχνη του μια μεγάλη ευθύνη. Να μεταφέρει “παίζοντας” πάντα, μεγάλες ιδέες, φιλοσοφία, προβληματισμούς, αγωνίες, που είναι απαραίτητο και αναγκαίο να κοινωνηθούν. Αναλαμβάνει να εκθέσει σε κοινή θέα τον κόπο, τη δουλειά του συγγραφέα, που προσπαθεί κι αυτός με τη δική του τέχνη, το γράψιμο, να θέσει καίρια, ουσιαστικά ερωτήματα, μήπως μπορέσουμε εμείς μετά, να δώσουμε κάποιες απαντήσεις, έτσι ώστε η ζωή μας, να γίνει όσο ουσιαστικότερη και αξιοπρεπέστερη γίνεται. Επίσης. Ιδέες πρωτοποριακές, αισθήματα μεγάλα, ο ηθοποιός θέλει να τα νιώσει, να τα γευτεί, να τα δανειστεί για λίγο. Να τα χαρεί σαν να ήτανε δικά του. Να παίξει. Να συγκινηθεί με τους συγγραφείς και να συγκινήσει τους θεατές. Τους συνανθρώπους του. Το έργο Δεσποινίς Μαργαρίτα του Ρομπέρτο Ατάιντε, που φτάνει στη χώρα μας με την έξοχη ελληνική γλώσσα του Κώστα Ταχτσή, καυτηριάζει, υπογραμμίζει, τονίζει πολλά κακώς κείμενα, όπως αναφέρω και πιο πάνω, που απασχολούν τις σύγχρονες κοινωνίες. Με έναν απολαυστικό δραματουργικό τρόπο. Κωμικό και τραγικό μαζί. Γι’ αυτό λοιπόν, αποφάσισα να ενσαρκώσω όπως λέτε στην ερώτησή σας, αυτόν τον γυναικείο ρόλο κι έκανα αυτή την επιλογή. Για να παίξω.»

Τι σας γοήτευσε στο έργο αυτό; Ξέρετε..., ένα θεατρικό πρόσωπο, σε αντίθεση με ένα πραγματικό, τουλάχιστον τις περισσότερες φορές, παραμένει πάντα γοητευτικό, όπως για παράδειγμα μια προσωπογραφία. Που η όψη, η μορφή και η ύπαρξή της, εξαρτώνται από τη γοητεία, την αισθητική, τη μαεστρία του δημιουργού της.
Αλλά και από τον λόγο και τον στόχο για τους οποίους δημιουργήθηκε. Και γιατί όχι, κατασκευάστηκε. Με ενδιαφέρουν λοιπόν πολύ οι προβληματισμοί, οι αγωνίες, η ανησυχία του δημιουργού της Δεσποινίδος Μαργαρίτας, για θέματα που απασχολούν, νομίζω όλους όσους ζούμε μέσα σε μια κοινωνική δομή. Εκείνο, όμως, που με γοητεύει είναι το πώς. Ο Τρόπος. Πώς δηλαδή ο συγγραφέας, καταθέτοντας τους δικούς του προβληματισμούς, θέλοντας να τους κοινωνήσει και να επικοινωνήσει μαζί μας, οργανώνει τον τρόπο σκέψης ενός προσώπου και δημιουργεί μια αυτόνομη, ολοζώντανη θεατρική προσωπικότητα, που δρα και αντιδρά, κλαίει και γελά, αγαπάει και μισεί. Συγχρόνως. Με γοητεύει η θεατρικότητα του κειμένου με την άναρχη, αντισυμβατική και την απρόσμενη διαρκώς, κωμική και τραγική εξέλιξή του.

Μπορεί κάποιος να σκιαγραφήσει τη Δεσποινίδα Μαργαρίτα; Αν και είναι πολύ δύσκολο με λίγα λόγια να το κάνω αυτό, θα προσπαθήσω. Η Δεσποινίς Μαργαρίτα νομίζω ότι είναι από τις περιπτώσεις των θυμάτων που θέλουν, όταν θα μπορέσουν, να γίνουν κι αυτοί θύτες. Η δασκάλα αυτή όπως φαίνεται απ’ το έργο, είχε κακοποιηθεί όταν ήταν κι αυτή μαθήτρια του δημοτικού απ’ την δικιά της δασκάλα, που τη λέγανε κι αυτή Δεσποινίδα Μαργαρίτα, (που δεν είναι τυχαίο αυτό), στο δικό της σχολείο. Πιστεύω ότι όταν ήταν μικρό παιδί, κάποια στιγμή σκέφτηκε: “...όταν θα μεγαλώσω θα γίνω κι εγώ δασκάλα...” για ν’ ανταποδώσει. Να πάρει εκδίκηση. Άλλωστε και η ίδια, αναφερόμενη στη δασκάλα της λέει: “...και τ’ όνειρό μου ήταν να της μοιάσω, να ’χω κι εγώ μια μέρα μια τάξη με λαμπρά παιδιά, όπως τα παιδιά, της άλλης Δεσποινίδας Μαργαρίτας...”. 
Όμως αυτό που κάνει τη Δεσποινίδα Μαργαρίτα συγκινητική, είναι πως ξέρει ότι αυτό που κάνει είναι απάνθρωπο. Και η ίδια το λέει: “...γιατί και η δεσποινίς Μαργαρίτα ήταν κάποτε άνθρωπος...”, που σημαίνει ότι ξέρει πως σήμερα δεν είναι. Είναι εγκλωβισμένη στο βίαιο τρόπο που ασκεί τα καθήκοντά της και στην επίγνωση της βίας που ασκεί. Κι επίσης ξέρει ότι δε θα απεγκλωβιστεί ποτέ. Έτσι θα ζήσει για πάντα. Εγκλωβισμένη στο σπιράλ του κακού, που συγχρόνως ξέρει πως είναι λάθος. Κι αυτό ακριβώς νομίζω είναι το σημείο που κάνει αυτό το πρόσωπο, σημαντική και ενδιαφέρουσα θεατρική προσωπικότητα. Ο εγκλωβισμός της.

Ποια θέματα πραγματεύεται το έργο; Τα θέματα που πραγματεύεται το έργο είναι η Αρχή, η Εξουσία, η Τάξη, η Παιδεία, η Αταξία, ο Δάσκαλος, ο Μαθητής, ο Τρόμος, η Χρήση του τρόμου, το Καθεστώς, ο Μεγάλος, ο Μικρός, ο Ισχυρός, ο Αδύναμος, η Έπαρση. Η Αλαζονεία. Και πολλά άλλα τέτοιου είδους θέματα, που πλέκουν και πλέκονται στον κοινωνικό ιστό.
Πράγματα που είναι διαχρονικά σε όλες τις έως τώρα κοινωνίες. Μ’ αυτόν τον τρόπο λοιπόν ακουμπά στο σήμερα. Γιατί αυτά τα θέματα μας απασχολούν και σήμερα και δυστυχώς και αύριο. Γι’ αυτό και, κατά τη γνώμη μου, το έργο απ’ όταν γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970, παίζεται διαρκώς. Σύμφωνα με τον συγγραφέα το έργο έχει ανέβει 300 φορές σ’ όλο τον κόσμο.

Χρειαζόμαστε σήμερα μαθήματα οι ενήλικες και ποιαΠάντα χρειάζεται να μαθαίνουμε, μόνο που πια δεν είμαστε ανοιχτοί να μάθουμε. Νομίζουμε ότι τα ξέρουμε όλα πια. Γερνάμε, πολύ πριν έρθει η ώρα να γεράσουμε. Συμβιβαζόμαστε νωρίς. Αρκούμαστε σ’ αυτά που έχουμε, σ’ αυτά που ξέρουμε. Αρκούμαστε στη συντήρησή τους. Αυτό είναι τα γεράματα. Η στασιμότητα, η συντήρηση και η αναμονή του τέλους. Όμως το καινούριο, ο άλλος δρόμος, ο νέος προορισμός, πρέπει κατά τη γνώμη μου να είναι διαρκώς το ζητούμενο. Η δημιουργικότητα θα μας δώσει ενέργεια. Γιατί χωρίς νέους “προορισμούς”, δε θα ’χουμε καινούριες “περιπέτειες”, καινούριες “γνώσεις”. Στάσιμοι ούτε θα “μάθουμε”, ούτε θα βρούμε “σπουδαγμένους” για να “μάθουμε”. Νομίζω ότι ένα βασικό μάθημα για μας τους ενήλικες, για να ξαναθυμηθούμε τη Δεσποινίδα Μαργαρίτα, είναι ότι τα ρήματα “γιγνώσκω” και “μανθάνω”, είναι ενεργητικής φωνής.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_who's_afraid_of_virginia_wolf33581%d0%ac2_copy_nikolay_biryukov Στη «ζούγκλα» του σαλονιού της Βιρτζίνια Γουλφ- Ποιον καυγά θυμούνται οι ηθοποιοί της παράστασης; Εμείς αντί μίας συνηθισμένης συνέντευξης, ρωτήσαμε τους ηθοποιούς της παράστασης - Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη, Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννη Παπαδόπουλο και Στέλλα Βογιατζάκη- ποιος από τους ερωτικούς καυγάδες της προσωπικής ή μη ζωής τους έχει αποτυπωθεί πιο έντονα στη μνήμη τους. Main_slider Γ. Περλέγκας- Μ. Πρωτόπαππα: Αντέχουν να μείνουν... γυμνοί; «Δημιουργείς αυτό που χρειάζεσαι κι αυτή είναι η αλήθεια σου». Main_slider Θέμις Μπαζάκα: «Δεν είμαι ένας πειθαρχημένος άνθρωπος που έχτισε μια καριέρα με οδηγίες χρήσης» «Η Λιούμπα έχει κάτι πολύ δικό μου. Είμαι σπάταλη, επιπόλαιη και ρομαντική. Μοιραζόμαστε και τις καταστροφικές- ερωτικές- σχέσεις, σχέσεις με τους λάθος άντρες». Main_gia_2640 Γρηγόρης Βαλτινός: «Δεν υπάρχει σκοπός όταν αγαπάς, το να αγαπάς είναι ο σκοπός» «Δεν είναι καθόλου εύκολο μέσα σε δύο λεπτά να σκουπίζεις τα μάτια των θεατών και να ζωγραφίζεις ένα γέλιο στα χείλια τους». Main_703 Συνέντευξη: Η Νικαίτη Κοντούρη, η Υρώ Μανέ και η «Ρένα» Η σκηνοθέτις και η πρωταγωνίστρια μιλούν στο www.tospirto.net. Main_slider Γιάννης Μόσχος: «Δε θυμάμαι τα παιδικά μου χρόνια» «Πέσαμε στην παγίδα της ευκολίας και στην έκπτωση του γούστου του μέσου κοινού».
#load_content_with_ajax