Θέατρο | Πρόσωπα

Oι Χοηφόροι, η έννοια του δικαίου και η δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου 12 Οκτωβρίου 2018

O Άρης Λάσκος εξηγεί για τη δυναμική του Χορού που έχει τον πρώτο λόγο στην παράσταση.

H ομάδα Terre de Semis επιχειρεί για πρώτη φορά την ενασχόλησή της με ένα αρχαίο κείμενο. Έχοντας στο ενεργητικό προηγούμενες παραστάσεις της στις οποίες ασχολήθηκε με τις τεχνικές της αφήγησης και την αναπαράσταση σε μορφή χορικών, αυτήν τη φορά έρχεται αντιμέτωπη με τον πυρήνα και την αφετηρία του Θεάτρου και της έννοιας του Χορού. Ο τελευταίος εκπροσωπείται από το σύνολο των ηθοποιών/αφηγητών που θα καλούνται σε διάφορους αριθμητικούς συνδυασμούς να μας αφηγηθούν την ιστορία (μονοφωνικά ή πολυφωνικά) σε μια μορφή τελετουργίας, που προετοιμάζει το θεατή για το μεγάλο συμβάν.

Ο λόγος για τις «Χοηφόρους» του Αισχύλου τη δεύτερη κατά σειρά τραγωδία του Αισχύλου στην τριλογία, Ορέστεια την οποία θα παρουσιάσει από τις 10 Οκτωβρίου στο Δώμα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου. Ο τίτλος του έργου αφορά τον Χορό και πάνω σ' αυτή τη δυναμική του συνόλου στηρίζεται το μεγαλύτερο μέρος της παράστασης, αντιμετωπίζοντάς την ως ένα από τα βασικά στοιχεία της πολιτείας.

Το έργο: Το δεύτερο έργο της μοναδικής σωζόμενης τριλογίας αρχαίου δράματος, είναι το μεσαίο κομμάτι μιας βίαιης οικογενειακής ιστορίας, που ξεκινάει από τη δολοφονία του Αγαμέμνονα από την Κλυταιμήστρα. Εδώ, Ορέστης και Ηλέκτρα, έχοντας μείνει άφωνοι και άπραγοι μπροστά στην δολοφονία του πατέρα τους από τη μητέρα τους, ξαναβρίσκονται μετά πολλά χρόνια και αναλαμβάνουν δράση. Ζητούν να εκδικηθούν το φόνο αυτόν και να αποκαταστήσουν μια αίσθηση δικαίου, όπως βέβαια αυτοί την ορίζουν. Είναι τέτοια η απελπισία τους και η ορμή τους που ερμηνεύουν χρησμούς και προφητείες «ώστε όλα να κολλάνε μεταξύ τους» (όπως λέει ο Ορέστης), για να μπορέσουν να εδραιώσουν μέσα τους τη χαμένη δικαιοσύνη. Ο Ορέστης θα σφάξει τη μητέρα του και τον Αίγισθο, η Ηλέκτρα θα παραμείνει σιωπηλή από τη μέση του έργου και έπειτα, και οι δυο τους όμως θα ξεχάσουν τη φράση του χορού «δράσαντα παθείν» - ο δράστης θα πάθει, ότι έκανες θα πάθεις. Ο Ορέστης τελικά θα τρελαθεί και θα φύγει από το Άργος διωκόμενος από τις Ερινύες. Και στο Άργος θα έρθει «τρίτος χειμώνας». Τίποτα δεν αποκαταστάθηκε, τίποτε δεν άλλαξε, ούτε μετά από τους δύο φόνους και ο δράστης τους δεν βρήκε την γαλήνη που τόσο επιζητούσε.

Ο Αρης Λάσκος, ένας εκ των πρωταγωνιστών, παίρνει τον λόγο και εξηγεί τι ήταν αυτό που τον γοήτευσε στο έργο: «Οι Χοηφόροι, αυτό το μακρύ, πένθιμο τραγούδι, είναι μια ζωντανή προσπάθεια διαχείρισης του τραύματος και του πένθους. Στο "Σπίτι", το παλάτι των Ατρειδών έχει συμβεί μια τραγωδία. Στο έργο βλέπουμε όλους τους ήρωες να προσπαθούν να κλείσουν αυτήν την πληγή: Κλυταιμήστρα, Αίγισθος, Ορέστης, όλοι προσπαθούν να βαδίσουν, να ζήσουν μετά από αυτά τα γεγονότα, σε σημείο που η Ηλέκτρα σχεδόν δεν ξέρει πώς να μιλήσει και ζητά τη συνδρομή του Χορού για να προσευχηθεί στον πατέρα της.
"Πώς να μιλήσω", τι να πω, ρωτάει συνέχεια. Συχνά σκέφτομαι ότι μία φράση που θα μπορούσε να διατρέχει όλο το έργο είναι "κι εγώ τι να κάνω;". Όλοι οι ήρωές του, είναι τόσο βαθιά μπλεγμένοι μέσα στη δική τους αίσθηση δικαίου που πραγματικά δεν μπορούσαν να κάνουν αλλιώς σύμφωνα με το δικό τους αξιακό σύστημα. Η Κλυταιμήστρα έχασε ένα παιδί (την Ιφιγένεια) και μετά ταπεινώθηκε όταν ο Αγαμέμνονας επέστρεψε μαζί με νέα συνοδό, η Ηλέκτρα παραγκωνίστηκε μέσα στο ίδιο της το σπίτι, ο Ορέστης εξορίστηκε, και τα δύο παιδιά έχασαν τον πατέρα τους, η αυτοδικία ήταν τότε ακόμα ισχυρή («το αίμα θα πληρωθεί με αίμα»), συντεταγμένο και οργανωμένο σύστημα απονομής δικαίου δεν υπήρχε ακόμα και τελικά όλοι προσπαθούν να «δράσουν» μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Ότι κάνουν όμως δημιουργεί τετελεσμένο και βαθαίνει την πληγή, αντί να την επουλώνει. Κι όλο αυτό δοσμένο μέσα από μια βαθιά αίσθηση ανθρωπιάς και συμπόνοιας στον άνθρωπο που αέναα ψάχνει να ορίσει το δίκιο, τον δρόμο που πρέπει να πορεύεται, τον τρόπο να συνυπάρχει και που δυστυχώς πάντα θα του διαφεύγει».


Για το εάν συνομιλεί το έργο με το σήμερα τονίζει: «Όταν ήμασταν στις αρχές των προβών, διαβάσαμε την ανάλυση του Simon Goldhill, σύμφωνα με την οποία όλο το έργο μιλά για την εναγώνια προσπάθεια να οριστεί επακριβώς η έννοια του δικαίου. Γι' αυτό σε όλο το έργο η λέξη «Δίκη» και τα παράγωγά της είναι διαρκώς παρόντα και επαναλαμβάνονται. Οι ήρωες διχ-άζονται διαρκώς, διχ-ογνωμούν, προσπαθούν να αρθρώσουν σωστά αυτό που πιστεύουν. Το έργο τελικά, δε μιλά μόνο για την αυτοδικία και το αν πρέπει να κατατρέχουμε σε αυτήν, όπως πολλοί θεωρούν, αλλά για τη γενικότερη φιλοσοφική αντιμετώπιση του αισθήματος δικαίου. Προσωπικού και κοινωνικού. Ποιο είναι αυτό, πώς ορίζεται, πώς εδραιώνεται, πώς περιφρουρείται.
Όταν 2500 χρόνια λοιπόν μετά, ένας άνθρωπος λιντσάρεται και δολοφονείται βίαια σε έναν πεζόδρομο στην Ομόνοια παρουσία όχλου και μετά από αυτό βλέπουνε να ξεσπά ένας δημόσιος «διάλογος» περί αγανάκτησης των εκεί καταστηματαρχών, με συναισθηματική αντιμετώπιση εννοιών που θα έπρεπε σαν κοινωνία να τις επεξεργαζόμαστε διαφορετικά (το περιβόητο «δεν είσαι στη θέση του κοσμηματοπώλη»), ρεπορτάζ που παίρνουν θέση πριν καν τελειώσει η έρευνα (χτες μάλιστα διάβασα ότι δε βρέθηκαν καν αποτυπώματα στο κοσμηματοπωλείο), την συντεταγμένη αρχή επιβολής και εφαρμογής δικαίου – η αστυνομία – να κλωτσά έναν αναίσθητο άνθρωπο, γιατί κάτι τέτοιο είναι «αναμενόμενο», δεν μπορώ παρά να μην προεκτείνω τις Χοηφόρους στο σήμερα. Δυστυχώς. Και αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα».


Η αγαπημένη του φράση από το έργο; «Καλούµε τους θεούς που ξέρουν /σε ποιους χειµώνες, σαν ναυτικοί, στροβιλιζόµαστε. Εάν είναι γραφτή η τύχη της σωτηρίας, από µικρό σπόρο θα γεννηθεί µεγάλη ρίζα.
Τι είναι αυτό που σας γεμίζει αισιοδοξία και τι σας κάνει απαισιόδοξους;
Αισιοδοξία μου δίνουν οι φίλοι μου, οι συνεργασίες μου, οι ωραίες δουλειές, ο τρόπος που φέτος δούλεψα με την Ειρήνη Φαναριώτη στην τέταρτη συνεργασία μας, που ξαναβρέθηκα με τη Δήμητρα Μητροπούλου επί σκηνής, που γνώρισα τον Λάζαρο Βαρτάνη, που το όνειρό μου να ασχοληθώ με την τραγωδία ως ηθοποιός συμβαίνει με τον πιο ωραίο και ουσιαστικό τρόπο. Ο συγκινητικός τρόπος που ο Νίκος Ζιώγας μετέφρασε τις Χοηφόρους και πόσο τον βασάνιζε η κάθε λέξη. Οι μαθητές μου από το 3ο Λύκειο Νέας Ιωνίας και το πως εξελίχθηκαν μέσα από την ενασχόλησή τους με το θέατρο.
Απαισιοδοξία με γεμίζει το γεγονός ότι όλα αυτά συμβαίνουν με τεράστια οικονομική αβεβαιότητα, το θέατρο γίνεται χόμπι ή… μιούζικαλ. Αυτά επί του καλλιτεχνικού. Πιο προσωπικά, αυτό που σας έλεγα και πιο πάνω, ότι 2500 χρόνια μετά, τίποτα δεν αλλάζει και ένας άνθρωπος σκοτώθηκε μέρα – μεσημέρι, επειδή κάποιος θεώρησε ότι η «βία που άσκησε ήταν ανάλογη» προς την υποτιθέμενη προσβολή που υπέστη, με απελπίζει. Και το ότι αυτό συνέβη στην ίδια κοινωνία που ένας στους 5 δε θέλει ομοφυλόφιλο ή μετανάστη γείτονα…


Μελλοντικά σχέδια... Φέτος είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα χρονιά για μένα – και η πιο απαιτητική. Πέρα από τις Χοηφόρους, τον Ιανουάριο του 2019 θα κάνω την πρώτη μου σκηνοθετική δουλειά για ενήλικες, διασκευάζοντας για και ανεβάζοντας στη σκηνή του θεάτρου του Νέου Κόσμου τον «Αγνό Εραστή» του Ντέιβιντ Πλαντ (εκδόσεις Εστία). Θα έχω τη χαρά να σκηνοθετήσω δύο πρώην σκηνοθέτες μου – την Ειρήνη Φαναριώτη και τον Μάνο Βαβαδάκη – και τους Κατερίνα Πατσιάνη και Θάνο Τσακαλίδη. Επίσης θα συνεχίσω την εργασία μου πάνω στο θέατρο για και από εφήβους με δύο πολύ σημαντικά πρότζεκτ: στις 25/10 και για όλη τη χρονιά στο Ίδρυμα Θεοχαράκη θα παρουσιάζεται για Γυμνάσια και Λύκεια η σκηνοθεσία μου πάνω στην Ιστορία του Ηροδότου με τίτλο «Ηρόδοτος δραματικός: Θερμοπύλες» σε κείμενο Γιάννη Λιγνάδη και καλλλιτεχνική επιμέλεια Δημήτρη Λιγνάδη. Τέλος, από τέλη Οκτώβρη θα είμαι για δεύτερη χρονιά συνεργάτης στο πρόγραμμα Onassis Youth Festival 2019 της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.

Συντελεστές:
Μετάφραση: Νίκος Ζιώγας
Διασκευή: Ειρήνη Φαναριώτη, Ομάδα Terre de Semis
Σκηνοθεσία: Ειρήνη Φαναριώτη
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου
Σκηνικά - Κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα
Βίντεο: Βασίλης Αντωνόπουλος, Angelica Aufrais
Μουσική: Γιώργος Πούλιος
Κίνηση ηθοποιών: Μαργαρίτα Τρίκκα
Βοηθός σκηνοθέτη: Παρασκευή Λυπημένου

Παίζουν οι ηθοποιοί: Λάζαρος Βαρτάνης, Άρης Λάσκος, Δήμητρα Μητροπούλου, Ειρήνη Φαναριώτη
Σε βίντεο εμφανίζεται η Αμαλία Μουτούση

Η παράσταση θα παίζετια έως τις 2 Δεκεμβρίου στο Δώμα του Θεάτρου Ν. Κόσμου κάθε Τετέρτη, Πέμπτη,
Παρασκευή, Σάββατο στις 21:15 και την Κυριακή στις 19:00

 

Μαρία Παπουτσή

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_2-marilena_anastasiadou_photography Πέτρος Ζούλιας: «Οι συμπράξεις μάς πάνε παραπέρα» «Η συνάντησή μου με τον Σταμάτη Φασουλή είναι σημαντική και για τους δύο και θεωρώ ότι είναι χρήσιμες αυτές οι συμπράξεις για το θέατρο. Μας πάνε παραπέρα». Main_who's_afraid_of_virginia_wolf33581%d0%ac2_copy_nikolay_biryukov Στη «ζούγκλα» του σαλονιού της Βιρτζίνια Γουλφ- Ποιον καυγά θυμούνται οι ηθοποιοί της παράστασης; Εμείς αντί μίας συνηθισμένης συνέντευξης, ρωτήσαμε τους ηθοποιούς της παράστασης - Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη, Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννη Παπαδόπουλο και Στέλλα Βογιατζάκη- ποιος από τους ερωτικούς καυγάδες της προσωπικής ή μη ζωής τους έχει αποτυπωθεί πιο έντονα στη μνήμη τους. Main_slider Γ. Περλέγκας- Μ. Πρωτόπαππα: Αντέχουν να μείνουν... γυμνοί; «Δημιουργείς αυτό που χρειάζεσαι κι αυτή είναι η αλήθεια σου». Main_slider Θέμις Μπαζάκα: «Δεν είμαι ένας πειθαρχημένος άνθρωπος που έχτισε μια καριέρα με οδηγίες χρήσης» «Η Λιούμπα έχει κάτι πολύ δικό μου. Είμαι σπάταλη, επιπόλαιη και ρομαντική. Μοιραζόμαστε και τις καταστροφικές- ερωτικές- σχέσεις, σχέσεις με τους λάθος άντρες». Main_gia_2640 Γρηγόρης Βαλτινός: «Δεν υπάρχει σκοπός όταν αγαπάς, το να αγαπάς είναι ο σκοπός» «Δεν είναι καθόλου εύκολο μέσα σε δύο λεπτά να σκουπίζεις τα μάτια των θεατών και να ζωγραφίζεις ένα γέλιο στα χείλια τους». Main_703 Συνέντευξη: Η Νικαίτη Κοντούρη, η Υρώ Μανέ και η «Ρένα» Η σκηνοθέτις και η πρωταγωνίστρια μιλούν στο www.tospirto.net.
#load_content_with_ajax