Θέατρο | Πρόσωπα

Σωτήρης Χατζάκης: «Αγάπησα, πάλεψα, είδα το θέατρο από μέσα» 15 Ιανουαρίου 2019

«Ο ηθοποιός είναι το κέντρο του θεατρικού σύμπαντος».

Ο Σωτήρης Χατζάκης φέτος εκπροσωπείται στο θέατρο από δύο σκηνοθετικές δουλειές του, εκ των οποίων, στη μία είναι και βασικός πρωταγωνιστής. Σε ένα αρκετά γεμάτο πρόγραμμα, tospirto.net κατάφερε να βρει το χρόνο για μια συνέντευξη, λίγο πριν την έλευση του 2019.

Πολυσχιδής καλλιτέχνης και στο επίκεντρο της δημοσιότητας τα τελευταία είκοσι χρόνια. Φέτος, εμφανίζεστε στο Θέατρο «Από Μηχανής», όπου σκηνοθετείτε το Frozen, στο οποίο συμπρωταγωνιστείτε με τις  Έφη Μουρική και Δέσποινα Κούρτη, ενώ έχετε σκηνοθετήσει επίσης την Λωξάντρα στο Θέατρο «Βεάκη». Θα ήθελα να ξεκινήσω ρωτώντας σας αν σας φαίνεται δύσκολη η μετάβαση από το ξένο ρεπερτόριο στο νεοελληνικό  και αν προτιμάτε κάποιο από τα δύο.
Τα σημαντικά θεατρικά κείμενα, μάς αποκαλύπτουν παγκόσμιες και πανανθρώπινες αλήθειες για τη ζωή, την κοινωνία και τον κόσμο. Οι εκδοχές της ανθρώπινης περιπέτειας, που είναι οι θεατρικοί ρόλοι, αρθρώνουν οικουμενικές μαρτυρίες για την ύπαρξη. Άρα η μετάβαση από το Ελληνικό στο ξένο ρεπερτόριο είναι για μένα, μια φυσική διαδικασία. Όμως, το Ελληνικό έργο με συγκινεί για το αναγνωρίσιμο των ηρώων του, για την σημαντικότητα της οδοιπορίας στο παρόν ή στον αναμνηστικό χρόνο της ιθαγένειας. Εξάλλου, ότι είναι αυθεντικά τοπικό είναι πανανθρώπινο και παγκόσμιο.

Ηθοποιός ή σκηνοθέτης λοιπόν; Θα μπορούσε να τεθεί δίλημμα για εσάς και αν ναι, τι θα επιλέγατε;
Ο ηθοποιός είναι το κέντρο του θεατρικού σύμπαντος. Ήταν είναι και θα είναι το πρωτογενές κύτταρο του θεάτρου. Όλα τ' άλλα (σκηνοθέτης, σκηνογράφος, μουσικός) είναι δευτερογενή. Προσωπικά ξεκίνησα ως ηθοποιός. Έπαιξα δώδεκα χρόνια πριν σκηνοθετήσω, και εργάστηκα ως βοηθός σκηνοθέτη δίπλα σε σημαντικούς δασκάλους-σκηνοθέτες. Αλλά και τις σκηνοθεσίες μου, με την ματιά του ηθοποιού τις έβλεπα. Στο δίλημμα ηθοποιός ή σκηνοθέτης απαντώ: ηθοποιός που σκηνοθετεί και σκηνοθέτης που ξέρει να παίζει σωστά, με καλοδιδαγμένους κανόνες πάνω στην σκηνή.

Αφού λοιπόν μπήκαμε στις ερωτήσεις που θέτουν διλήμματα, καλλιτέχνης ή τεχνοκράτης; Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι έχετε διατελέσει καλλιτεχνικός διευθυντής σε σημαντικά θέατρα της χώρας, αλλά και στα δύο μεγάλα κρατικά θέατρα της χώρας (ΚΘΒΕ και Εθνικό Θέατρο).
Ασφαλώς καλλιτέχνης. Όμως, η διεύθυνση θεάτρου Δημοσίου συμφέροντος είναι μία υπεύθυνη θέση. Διαχειρίζεσαι την εργασιακή ζωή εκατοντάδων ανθρώπων, παίρνεις αποφάσεις που αφορούν όχι μόνο στην τέχνη, αλλά στη ζωή και την κοινωνία. Η τήρηση του προϋπολογισμού ενός οργανισμού, η αποφυγή ελλειμμάτων, η αναπτυξιακή του δομή, αφορά σε ζωές ανθρώπων, σε οικογένειες, σε ποιότητα βίου. Δεν μπορείς να παίζεις με αυτό στο όνομα οποιασδήποτε αρτίστικης ευαισθησίας. Τo δημόσιο θέατρο το πληρώνει ο πολίτης μέσω της φορολογίας του. Κανείς δεν σου επιτρέπει να χειρίζεσαι αυτά τα χρήματα σαν να είναι δικά σου. Η οικονομική επιτυχία ενός οργανισμού και η αναπτυξιακή του δυναμική, πρέπει να είναι συμμετρικά αντίστοιχες με την καλλιτεχνική του ποιότητα και την πνευματική του υπόσταση.

Μέχρι πριν από λίγους μήνες, δηλώνατε σε συνέντευξή σας, με κάποια πικρία θα έλεγα, αν μου επιτρέπετε, ότι δεν σας είχε γίνει πρόσκληση από τις δύο μεγάλες κρατικές σκηνές της χώρας (Εθνικό Θέατρο, ΚΘΒΕ), τις οποίες και διοικήσατε στο παρελθόν, για να σκηνοθετήσετε. 
Μετά τη διένεξή μου, με τον τότε αναπληρωτή Υπουργό πολιτισμού της παρούσας κυβέρνησης και την άκομψη και βίαιη απομάκρυνσή μου από το Εθνικό θέατρο, είμαι κομμένος από τα Κρατικά θέατρα και από το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Αυτό συνιστά μία σαφέστατη πολιτική δίωξη. Φοβούνται να με καλέσουν μην τυχόν και τιμωρηθούν από τους πολιτικούς τους προϊστάμενους. Όμως έχουν γίνει Βασιλικότεροι του Βασιλέως. Εγώ δεν συγκρούστηκα μ' ένα Κόμμα αλλά με έναν Κρατικό λειτουργό. Καλώ λοιπόν τους Διευθυντές των Κρατικών θεάτρων και του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, να ξεφοβηθούν και να λειτουργήσουν με θάρρος και αξιοπρέπεια. Η Δημόσια διοίκηση δεν μπορεί να είναι υποκείμενη του Κόμματος, του κάθε Κόμματος. Αυτό είναι μία αναχρονιστική Ελληνική παθογένεια. Δηλαδή, θα πρέπει να περιμένουν κάποιοι την πολιτική αλλαγή για να εκπαραθυρώσουν κάποιους άλλους; Αυτό είναι αντικοινωνικό, αντικαλλιτεχνικό και κακόγουστο. Εγώ το υπέστην στην χειρότερη του παρακρατική μορφή στο Εθνικό θέατρο και δεν θα ήθελα να το δω να επαναλαμβάνεται.

Τι αισθάνεστε ότι κερδίσατε από την εμπειρία σας αυτή, αλλά και τι χάσατε; Πιστεύετε ότι ο χρόνος σε κρατικά αξιώματα είναι χαμένος χρόνος για έναν καλλιτέχνη από την τέχνη του; 
Όταν αγωνίζεσαι για την προστασία της κοινωνίας σε εποχές κρίσης, αυτό δεν είναι ποτέ χαμένος χρόνος. Από τη θητεία μου στο Εθνικό θέατρο και στο Κ.Θ.Β.Ε μόνο κέρδισα. Αγάπησα, πάλεψα, είδα το θέατρο από μέσα. Ακόμα και το ότι εξόρισα-κάποιες φορές-τον εαυτό μου υπέρ συλλογικών αφηγημάτων και αυτό κέρδος είναι.

Προέρχεστε από καλλιτεχνική οικογένεια (σε παλαιότερη συνέντευξή σας έχετε πει ότι ο πατέρας σας συναναστρεφόταν ανθρώπους όπως ο Κατράκης, ο Ρίτσος, ο Βάρναλης, ενώ η μητέρας σας συνδεόταν συγγενικά με τον Ασημάκη Γιαλαμά). Πιστεύετε ότι το περιβάλλον όπου μεγαλώνει κάποιος παίζει ρόλο και πόσο στη διαμόρφωση της πορείας μας, των επιλογών μας κτλ. Σε εσάς τί ρόλο πιστεύετε ότι έπαιξε το οικογενειακό-κοινωνικό σας περιβάλλον;
Η οικογένεια είναι ο πυρήνας της κοινωνίας, πιστεύω πολύ σ' αυτό. Το ότι στην αυλή του σπιτιού μου υπερίπταντο απαγγελίες των δασκάλων που αναφέρατε, το ότι διαβάζαμε Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Γκόρκι, Οστρόφσκι, Μαγιακόφσκι, Λέρμοντωφ, Γιεσένιν, Αραγκόν, Νερούδα, Χικμέτ, Μπρέχτ, Βάλλεντιν αλλά και Γιαλαμά, Πρετεντέρη, Σακελλάριο, Τσιφόρο και άλλους, όλο αυτό ήταν μια μυητική διαδικασία για μένα και βέβαια διαμόρφωσε τις μελλοντικές μου επιλογές. Αλλά πέρα απ' αυτό πιστεύω ότι, αν κάτι με στέριωσε στη ζωή, ήταν η έντιμη περπατησιά των γονιών μου και η αγάπη, μέχρι θυσίας, που είχαν για τα παιδιά τους.

Πώς σας φαίνονται οι αλλαγές που εισηγήθηκε η απερχόμενη Υπουργός Πολιτισμού, Λυδία Κονιόρδου, αναφορικά με τις Δραματικές Σχολές και την εισαγωγή σε αυτές;
Έχουν θετικά στοιχεία. Το θέμα όμως και πάλι είναι ''τα δικά μας παιδιά''. Πώς διασφαλίζεται η αντικειμενικότητα, το αδιάβλητο του υπαλλήλου του Υπουργείου, ο οποίος εποπτεύει την διδασκαλία; Πώς διασφαλίζονται οι διαρροές  προς τις ''δικές μας σχολές'' μέσω επηρεασμού των υποψηφίων σπουδαστών; Επιμύθιο: Αν δεν σταματήσει ο ασφυκτικός εναγκαλισμός του Κόμματος με τον Δημόσιο βίο και την κοινωνία, πάντα θα χωριζόμαστε σε διαφόρων χρωμάτων καφενεία.

Έχετε πει, σε παλαιότερη συνέντευξή σας, ότι το θέατρο θεωρείτε ότι πρέπει να αφορά στους πολλούς. Συνεπώς είστε κατά των διακρίσεων στην τέχνη που χωρίζουν τους ανθρώπους, αλλά και την τέχνη σε «εμπορική» και «ποιοτική»;
Μεταπολεμικά ηθοποιοί όπως οι, Αυλωνίτης, Βασιλειάδου, Βλαχοπούλου, Στολίγκας, Ρίζος και τόσοι μα τόσοι άλλοι, αποκλειόντουσαν από την Επίδαυρο ως ''Λαϊκοί''. Από ποιους; Από μία ομάδα σωτηριολογικών δήθεν διανοούμενων, υπερκείμενων του μέσου όρου, που θα έσωζαν την τέχνη και τον κόσμο. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα. Ο λαϊκισμός και η χυδαιότητα ενεδρεύουν παντού και στο «εμπορικό» και το «ποιοτικό» θέατρο. Η αλήθεια επίσης αναδύεται και στις δύο αυτές τεχνητές κατηγορίες, όταν υπάρχει. Το θέατρο απευθύνεται στο κοινό, χωρίς κοινό δεν υπάρχει. Μπορεί να μιλάμε για πείραμα, για έρευνα, για μεθόδους καθ' οδόν, αλλά αυτό δεν είναι παράσταση. Βεβαίως ο δημιουργός δεν πρέπει να κατατρέχεται από το άγχος της επιτυχίας και του κοινού, γιατί τότε πιθανώς θα αποτύχει. Ο δημιουργός πρέπει να εργάζεται σε συνθήκες ελευθερίας. Και αυτές διασφαλίζονται πρώτιστα στην ενδοχώρα και την πνευματικότητα.

Κλείνοντας θα ήθελα να σας ρωτήσω τα καλλιτεχνικά σας σχέδια, αλλά και όνειρα για το μέλλον.
Τα σχέδια μου είναι να εργάζομαι, τα όνειρα μου είναι να εργάζομαι. Να βγάζω ασπροπρόσωπους τους δασκάλους μου, να μεταλαμπαδεύω την ιερότητα της θεατρικής πράξης, να υπηρετώ τα μεγάλα έργα και να κρατώ ανοικτό το δίαυλο με την κοινωνία και ακόμα πιο πολύ με την ανθρωπότητα, που είναι ο ανεξάντλητος τροφοδότης του θεάτρου.

Τόνια Τσαμούρη

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_slider Συνέντευξη: O Αργύρης Ξάφης, η Δέσποινα Κούρτη και ο «Αγαμέμνονας» «Μαθαίνουμε από το λάθη μας, ναι. Και τα επαναλαμβάνουμε για να σιγουρευτούμε. Και ξανά, τζογάροντας στην ανατροπή. Και στο τέλος μαθαίνουμε πραγματικά ότι χάσαμε χρόνο επιμένοντας». Main_slider Ο Μάνος Καρατζογιάννης «ανοίγει» τις «Ξένες Πόρτες» Το έργο αυτό συμβολίζει τον αγώνα για επιβίωση, την πάλη με το άδικο, το μπούλινγκ, την ορφάνια.. Main_spirto01 Νεφέλες: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net Main_giannoula1%c2%a9dominikimitropoulou «Γιαννούλα η κουλουρού»: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net «Η τέχνη είναι η μόνη που έχει το “δικαίωμα” να γλεντήσει τη θλίψη». Main_theo_prova_patari_2000px-7137 Η Σοφία Πάσχου και οι Patari Project μιλούν για το γαμήλιο γλέντι που θα στήσουν στην Μ. Επίδαυρο Στις 5 και 6 Ιουλίου. Main_padelis_flatsoulis__photo2_eleni_stroulia Ο Παντελής Φλατσούσης και τα New Kids on the... Block της Κυψέλης «Θέλω να δείξω το πώς αφηγούμαστε την πόλη μας και τη ζωή μας σε αυτήν κάνοντας σαφές το γεγονός, ότι οι αφηγήσεις μας διαμορφώνουν το τοπίο που ζούμε.»
#load_content_with_ajax