Θέατρο | Πρόσωπα

Ο Κωνσταντίνος Μάρκελλος και η «Απαγωγή της Τασούλας» 23 Απριλίου 2019

«Είναι απαίτηση κάθε εποχής να φτιάξει τις δικές της Μυθολογίες, να κατασκευάσει τους δικούς της Ήρωες».

Μια σύγχρονη, έμμετρη μυθιστορία για την εξιδανίκευση του Έρωτα. Έτσι περιγράφεται η «Απαγωγή της Τασούλας», ένα σύγχρονο ποιητικό έργο του Κωνσταντίνου Μάρκελλου, γραμμένο σε έμμετρο στίχο, στα πρότυπα των Τραγωδιών και των Μυθιστοριών της Κρητικής Αναγέννησης. Πηγή έμπνευσης αποτέλεσαν ένα πραγματικό γεγονός που έλαβε χώρα το 1950 στην Κρήτη, όπως αυτό αποτυπώνεται στο ομώνυμο βιβλίο του δημοσιογράφου Τάσου Κοντογιαννίδη, αλλά και η προσωπική τους έρευνα σε ιστορικά αρχεία της εποχής.
Εμείς μιλήσαμε με τον Κωνσταντίνο Μάρκελλο, ο οποίος έγραψε και σκηνοθέτησε το έργο αυτό στην προσπάθειά μας να αποκρυπτογραφήσουμε το τι θα δούμε.

Πώς προέκυψε η δημιουργία αυτού του σύγχρονου ποιητικού έργου γραμμένο σε έμμετρο στίχο;
Με τη συνεργάτιδά μου Ελένη Στεργίου συναντήσαμε την πραγματική ιστορία του Κώστα και της Τασούλας για πρώτη φορά πριν από 3,5 χρόνια. Ενώ η αρχική σκέψη ήταν να επικεντρωθούμε στις πολιτικές προεκτάσεις της και να γράψουμε ένα έργο-ντοκουμέντο, όσο δουλεύαμε πάνω στην ιδέα ενός καινούριου έργου, άρχισε να αναδύεται η ανάγκη να απομακρυνθούμε από τα πραγματικά γεγονότα και να εστιάσουμε στον τρόπο με τον οποίον η κοινωνία και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αντιμετώπισαν το γεγονός. Ερευνώντας στα ιστορικά αρχεία της εποχής και προετοιμάζοντας μια δεύτερη γραφή, βρεθήκαμε και πάλι μπροστά στον κίνδυνο να παράξουμε ένα έργο βασισμένο αποκλειστικά σε δημοσιεύματα και να θεωρητικολογήσουμε αφηγούμενοι ή στην καλύτερη περίπτωση να αφηγηθούμε μια αρκετά ενδιαφέρουσα σε πλοκή ιστορία.
Όμως, εμείς είχαμε την ανάγκη να φτιάξουμε ένα καθαρό θεατρικό έργο με ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Το ζήτημα τώρα ήταν πώς θα επιτυγχάνονταν η αφαίρεση, αφού τα γεγονότα ήταν πάρα πολλά, και πώς αυτά θα μετατρέπονταν σε υλικά που θα στοιχειοθετούσαν μια συγκροτημένη δραματουργία.
Μια συζήτηση με τον ποιητή Γιώργο Μπλάνα μάς έδωσε την απάντηση. Όσο αναλύαμε τις σκέψεις μας για τη δραματουργία, η συζήτηση «εξώκειλε» σε ένα στιγμιότυπο από τον Ερωτόκριτο του Βιντσέντζου Κορνάρου, όπου η Αρετούσα μόνη μέσα στην κάμαρα του –αυτοεξόριστου εκείνο τον καιρό–  Ερωτόκριτου, ανακαλύπτει στο κρυφό ερμάρι του μια ζωγραφιά που απεικόνιζε την ίδια. Κοιτάζοντας το πρόσωπό της και συνειδητοποιώντας πως ο συγκεκριμένος νέος ήταν εκείνος που την είχε ερωτευτεί και είχε τραγουδήσει τόσα βράδια κάτω από το παράθυρό της, σπεύδει να δηλώσει στην παραμάνα της πως πλέον είναι κι εκείνη ερωτευμένη. Ναι, αλλά με ποιόν; Μήπως με το είδωλό της; Μήπως με την ίδια την εικόνα της ως αντικείμενο του πόθου κάποιου άλλου;
Η αναλογία ήταν προφανής και ο συσχετισμός αναπόφευκτος: Η Αρετούσα είναι το ζευγάρι (Κώστας και Τασούλα) και η ζωγραφιά τα χιλιάδες δημοσιεύματα που τους παρουσίαζαν σαν λαϊκούς ήρωες. Εκείνη ακριβώς την στιγμή γεννήθηκε η ανάγκη και πάρθηκε η απόφαση να απομακρυνθούμε εντελώς από τα πραγματικά γεγονότα και να γράψουμε ένα πρωτότυπο έργο που θα αναφέρεται υφολογικά και μορφολογικά στην Αναγεννησιακή Μυθιστορία ή/και Τραγωδία, που θα βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο με τα πρότυπά του, με διάθεση να εκσυγχρονίσει ή να ανανεώσει την σκληρή τους φόρμα, αφού ο στόχος παρέμενε να φτιάξουμε ένα έργο θεατρικό και όχι ένα λογοτέχνημα.

Τι θα δούμε στην «Απαγωγή της Τασούλας»;
Ένας Ποιητής επιστρέφει, με την λήξη του πολέμου, από την εκούσια αυτοεξορία του, στην πόλη όπου γεννήθηκε και συλλαμβάνει την ιδέα να «συνθέσει» ένα Ποίημα- ύμνο στον αληθινό Έρωτα, σε μια προσπάθεια να χτίσει πάνω στα ερείπια που άφησε πίσω του  ο πόλεμος μια νέα Μυθολογία: την Μυθολογία του Έρωτα και της Ζωής. Ένα τυχαίο βλέμμα που αντάλλαξαν δυο νέοι στον δρόμο το πρώτο απόγευμα της επιστροφής του, θα σταθεί αφορμή για εκείνον να τους χρίσει «ζωντανούς πρωταγωνιστές» της ιστορίας του. Θα τους εξωθήσει να συναντηθούν και πάλι, να ερωτευτούν και να δράσουν με ηρωϊσμό, πάθος και αυταπάρνηση, ώστε να ξεπεράσουν –με την βοήθεια δυο έμπιστων φίλων– τα ανυπέρβλητα εμπόδια που θα συναντήσουν από τις οικογένειές τους μέχρι να ενωθούν.
Το ζευγάρι αρχικά θα κλεφτεί. Αργότερα, κι αφού η Δικαιοσύνη και ο οικογενειακός περίγυρος εξαντλήσουν την αυστηρότητά τους, θα τιμωρηθεί με φυλάκιση. Στο τέλος θα βρει τρόπο να ξεφύγει από τους διώκτες του και να ζήσει τον Μύθο του. Η ιστορία του –με την συμβολή του Ποιητή, ο οποίος την παρακολουθεί άλλοτε από απόσταση, άλλοτε ως εμπλεκόμενο πρόσωπο– θα ξεφύγει από τα στενά πλαίσια του ιδιωτικού, θα γίνει Μύθος στα στόματα και στην σκέψη των «κοινών θνητών». Θα καταφέρουν, όμως, οι ήρωες να σταθούν ως το τέλος στο ύψος των περιστάσεων; Θα δικαιώσουν τις επιλογές τους; Θα φανούν, εν τέλει, αντάξιοι της λαϊκής προσδοκίας;

Πού αγγίζει το σήμερα η ιστορία αυτή;
Είναι απαίτηση κάθε εποχής, θεωρώ, να φτιάξει τις δικές της Μυθολογίες, να κατασκευάσει τους δικούς της Ήρωες. Η κοινωνία αντλεί από το αποθεματικό του συλλογικού πνεύματος όποια και όσα «υλικά» βρει πρόσφορα και προχωρεί στη σύνθεση, πολλές φορές χωρίς να υπολογίζει ή να εκτιμά την πραγματική αξία τους, η οποία για να είμαστε και δίκαιοι, εξαρτάται απολύτως από την ιστορική συγκυρία.
Το, όχι πολύ μακρινό, 1950 και τα χρόνια που ακολούθησαν τον εμφύλιο η κοινωνία προσπαθούσε, όπως ήταν φυσιολογικό, να αναγεννηθεί από τις στάχτες της. Σχεδόν 70 χρόνια αργότερα οι πληγές του εμφυλίου χάσκουν ακόμη ανοιχτές και η ανθρωπιστική κρίση έχει βαθύνει. Υπάρχει καθαρή αναλογία των δυο εποχών στον τρόπο και στον βαθμό στον οποίο φανατιζόμαστε, στον μεσαιωνισμό που χαρακτηρίζει τον δημόσιο διάλογο, όπως αυτός διεξάγεται στο κοινοβούλιο, σε τηλεοπτικές εκπομπές και μέσα «κοινωνικής» δικτύωσης. Υπάρχει αναλογία, τέλος, στην ευκολία και στην συμβατικότητα με την οποία διαλέγουμε ήρωες, πρωταγωνιστές, σωτήρες.
Στο έργο μας, η διαλεκτική που αναδεικνύει τις παραπάνω θέσεις, αναπτύσσεται χάρις στην παρουσία του Ποιητή (στο πρόσωπο του οποίου συμπυκνώνεται η κοινή γνώμη) και των δύο έμπιστων φίλων του ζευγαριού, που φέρουν τα συμβολικά ονόματα Νικηφόρος και Φερενίκη (οι οποίοι λειτουργούν αντιστικτικά στο πρωταγωνιστικό ζεύγος, απέχοντας από κάθε ηρωϊκή πράξη, αλλά φωτίζοντας με την δράση τους πτυχές και αξίες περισσότερο ανθρωπιστικές).  

Πώς προσεγγίσατε έννοιες όπως αυτές του Έρωτα, της Αγάπης και της Θυσίας;
Οι πρωταγωνιστές του έργου εξωθούνται σε ακραίες συμπεριφορές. Σχεδιάζουν και υλοποιούν παράτολμα σχέδια, δίνουν βαρυσήμαντες υποσχέσεις και όρκους, υποκινημένοι από τα πάθη ή τις ανάγκες τους. Όσο αυξάνει ο ηρωϊκός χαρακτήρας των πράξεών τους, τόσο ψηλώνει ο πήχυς των προσδοκιών των «τρίτων», αλλά και των ίδιων των ηρώων απ΄τους εαυτούς τους. Αποδέχονται με γνήσια τραγικότητα το προφίλ του «Ήρωα», για να ανακαλύψουν πολύ γρήγορα (κι εμείς μαζί τους), πως ο ιδεαλισμός συντρίβεται αναπόφευκτα από την σκληρή πραγματικότητα. Ο Έρωτας και η Αγάπη γίνεται γι’ αυτούς ταυτόχρονα κινητήριος δύναμη και πηγή βάσανου, ενώ η θυσία παραμένει ανεκπλήρωτη υπόσχεση.

Το έργο διακρίνεται και από ένα έντονο μεταφυσικό στοιχείο. Ποια η λειτουργία του;
Το μεταφυσικό στοιχείο είναι βασικό χαρακτηριστικό της Κρητικής Αναγεννησιακής Μυθιστορίας και Τραγωδίας. Όπως προείπα, το έργο μας βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο με τα παραπάνω λογοτεχνικά είδη. Κατά περιπτώσεις δανείζεται από την φόρμα τους (για παράδειγμα, ανάμεσα στις τέσσερις πράξεις του υπάρχουν Χορικά) ενώ κάποιες άλλες φορές αποδομεί την φόρμα, κρατά τα απαραίτητα συστατικά της και τα ωθεί σε διάλογο με πιο σύγχρονα εκφραστικά μοτίβα (στο μέσο των πράξεων υπάρχουν λυρικά ντερμέδια, τα οποία, όμως, δεν ανακόπτουν την δράση και την εξέλιξη της πλοκής). Ήταν πρωταρχική ανάγκη να επαν-εφευρεθεί ένα πλαίσιο, μέσα στο οποίο το μεταφυσικό στοιχείο να δικαιολογεί την παρουσία του μέσα σε ένα σύγχρονο έργο, και να τύχει καλής υποδοχής από έναν κοινό απομακρυσμένο από την παράδοση, περισσότερο ορθολογικό.
Έτσι το μεταφυσικό εντάσσεται κατά τόπους και στην ίδια την πλοκή, λειτουργώντας ως προοικονομία ή ως επαλήθευση των βασικών μοτίβων που αναπτύσσονται στα χορικά ή στα ιντερμέδια. Η θεματολογία αντλεί από τα πρότυπα: Ο Θάνατος, η Τύχη, η Μοίρα (ή το Θείο), ο Έρωτας ως πηγή ζωής και ως θεόσταλτο κακό, ο Πόλεμος ως αρχέγονη γεννεσιουργός δύναμη. Η ημι-ιδιωματική, γλώσσα αλλά και η τεχνική της στιχουργίας, (τα χορικά είναι γραμμένα κυρίως σε τερτσίνες και 15σύλλαβο, ενώ τα ιντερμέδια σε 8σύλλαβο ή 11σύλλαβο με συχνές εναλλαγές πλεχτής και ζευγαρωτής ομοιοκαταληξίας), βοηθούν περεταίρω στην ανάπτυξη του στοιχείου του μεταφυσικού.

Ποιος ο ρόλος της μουσικής στην παράσταση;
Είναι μεγάλη η χαρά και η τιμή μας που συνεργαζόμαστε με τον Νίκο Ξυδάκη. Εκτός από εξαιρετικός συνθέτης είναι και ένας πνευματικός άνθρωπος και ο διάλογος μαζί του ήταν δημιουργικότατος. Πλέον μοιραζόμαστε την απόλαυση να έχουμε επιτύχει αυτό που και για τους δυο μας ήταν κοινό ζητούμενο ευθύς εξ αρχής: η παράσταση να έχει ένα αυθεντικό, προσωπικό ηχόχρωμα. Το οποίο -παρ’ ότι αποτελείται από πολλές και διαφορετικές «ψηφίδες», άλλοτε λυρικές, άλλοτε πιο πρωτόγονες, άλλοτε παραδοσιακές-δημοτικοφανείς, άλλοτε μοντέρνες, (καθώς η μουσική ακολουθεί την δραματουργία)- εν τέλει συνθέτει ένα ενιαίο σύνολο, που ενταγμένο στην παράσταση λειτουργεί σαν φυσική προέκτασή της και σαν τροφοδότης της, με τον ίδιο τρόπο που όργανα και οι ιστοί τροφοδοτούν έναν ζωντανό οργανισμό.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_03f.. «Δαναΐδες»: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net Η παράσταση αποκαλύπτει το νέο πρόσωποενός ποιητή που έχει βεβαρυνθεί στο παρελθόν με διάφορες σημασίες. Main_original_703_(5) Νέα Πρόσωπα: Κώστας Νικούλι Ο νεαρός ηθοποιός κάνει το μεγάλο βήμα και κατεβαίνει στην Επίδαυρο με τον «Προμηθέα Δεσμώτη» που σκηνοθετεί ο Σταύρος Τσακίρης. Main_eleni_efthimiou_erotevmena_aloga_site_01_photo_dimitris_chondropidas «Ερωτευμένα Άλογα»: Έχουμε όλοι πρόσβαση στον έρωτα; «Μιλάμε για το δυνατό αυτό ταρακούνημα που επιδρά μέσα μας και αλλάζει τους χυμούς του σώματός μας, για την κατάσταση αυτή που συνεπαίρνει το μυαλό μας και κατ’ επέκταση για τη φαντασίωση, το όνειρο, την βαθιά κρυμμένη επιθυμία που άλλοτε εκφράζεται κι άλλοτε μένει θαμμένη να περιμένει ένα “κάποτ... Main_slider Ιφιγένεια εν Αυλίδι: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net «Ο άνθρωπος πάλευε πάντα με τους θεούς, τη Μοίρα και την Τύχη, αναζητώντας όλο και περισσότερο χώρο αυτενέργειας. Οι επιλογές μας και οι ακόλουθες πράξεις μας ορίζονται από το πλαίσιο της εκάστοτε στιγμής». Main_maxi5886(c)maxparovsky_1__copy Συνέντευξη: Ο Σταύρος Τσακίρης κάνει την Kάθριν Χάντερ Προμηθέα «Η δική μας παράσταση μάλλον θα χαρακτηριζόταν ριζοσπαστική. Θα δούμε έναν Προμηθέα που δεν είναι ούτε γυναίκα, ούτε άντρας, ούτε Θεός, ούτε Τιτάνας. Ένα αδύναμο ανθρώπινο ον που προσπαθεί να κατανοήσει γιατί το καταδίκασαν στη μοναξιά οι Θεοί σ’ αυτόν τον τόπο της εξορίας και με την επιπλέον σκλ... Main_slider Δάφνις και Χλόη: «Βουτώντας» στην αγάπη χωρίς εγχειρίδιο Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net.
#load_content_with_ajax