Θέατρο | Πρόσωπα

Δημήτρης Αγαρτζίδης: «Ο Φιλοκτήτης είναι το πέρασμα στην ενηλικίωση» 23 Απριλίου 2019

«Με εργαλείο τον μύθο ο Σοφοκλής στήνει μπροστά μας την πρώτη περιγραφή ψυχοθεραπείας στην ανθρωπότητα».

Ο Δημήτρης Αγαρτζίδης μαζί με την Δέσποινα Αναστάσογλου παρουσιάζουν από τις 10 Μαίου στο ΚΕΤ τον «Φιλοκτήτη», μια παράσταση για τη βαθιά πίστη στις δυνατότητες του ανθρώπου ν’ αντισταθεί και να μετατρέψει τη δυσλειτουργία σε υγεία, ψυχική και σωματική.

Οι Elephas tiliensis καταπιάνονται με την ιστορία του Φιλοκτήτη, του πιο μοναχικού ήρωα του Σοφοκλή, του πιο αποτρόπαια αδικημένου, σε μια παράσταση σχεδόν ψυχαναλυτική, που φέρει την υπογραφή του Γιώργου Μπλάνα στη μετάφραση και του Παύλου Παυλίδη στην πρωτότυπη μουσική. 

Εμείς μιλήσαμε με τον Δημήτρη Αγαρτζίδη στην προσπάθειά μας να αποκρυπτογραφήσουμε τις προθέσεις του.

Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τον Φιλοκτήτη; Τι σας γοήτευσε σ' αυτόν;
Ο Φιλοκτήτης είναι το πρώτο κείμενο που αποτυπώνει τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας. Παρακολουθούμε δηλαδή τη διαδικασία μετακίνησης και αναπροσδιορισμού των ηρώων, το ταξίδι τους από την οδύνη στη θεραπεία μέσω του διαλόγου. Αυτό ήταν το κύριο έναυσμα. Μετά, όσο προχωρούσε και η διαδικασία της πρόβας, ήταν και για μας αποκαλυπτικό πώς καθρεφτίζεται στο κείμενο η ανθρώπινη ψυχολογία και πόσο εμβαθύνει σε θέματα υπαρξιακά που πρέπει να αντιμετωπίσουμε για να βρούμε έναν πραγματικό εαυτό και μια θέση πραγματική, στη δουλειά, στις σχέσεις, στην καθημερινότητα, σ’ αυτό που λέμε ζωή, προκειμένου να βρούμε αυτό που θα ονομάζαμε ευτυχία, όπως την ορίζει ο καθένας.

Σίγουρα δε θα δούμε μία κλασική προσέγγιση της τραγωδίας. Πώς κινηθήκατε σκηνοθετικά;
Ο σκοπός δεν ήταν ούτε μια κλασική ούτε μια ανατρεπτική προσέγγιση. Ο στόχος είναι μια προσέγγιση προσωπική, που δεν αποκλείει την παράδοση, αλλά ούτε την ανατροπή. Η αλήθεια είναι- και το αντιμετωπίσαμε- πως έχουμε μια συγκεκριμένη εικόνα για το πώς παίζονται αυτά τα κείμενα και αυτό μπορεί να είναι επικίνδυνο γιατί μπορεί να σε κλείσει, να σε οδηγήσει, δηλαδή, να βλέπεις το δέντρο και να χάνεις το δάσος, να περιορίσει τις οπτικές σου. Εμείς ήμασταν εξαρχής σαφώς προσανατολισμένοι να ψάξουμε τη διαδικασία της θεραπείας στο κείμενο και μέσω αυτής να το ερμηνεύσουμε. Μέσα στη διαδικασία αντιληφθήκαμε πως αυτά που ορίζουν την κλασική προσέγγιση, το σώμα, η φωνή, την ψυχή του ερμηνευτή, ναι, απαιτεί απ’ όλους μια συνολική διαδικασία και εγρήγορση γιατί το κείμενο περιέχει έναν κόσμο ολόκληρο και σε καλεί να πάρεις μια θέση απέναντί του, να τον υποστηρίξεις ολοκληρωτικά. Από την άλλη και η επιλογή του ΚΕΤ, ένας χώρος όχι αμιγώς θεατρικός, μας έδωσε μια ελευθερία να δοκιμάσουμε επιλογές που σε έναν ανοιχτό χώρο θα ήταν δύσκολο να εφαρμόσουμε.

Τι θέλετε να πείτε με την παράσταση αυτή; Το στοίχημά σας; 
Για μας η παράσταση επικεντρώνεται και αφιερώνεται στον προσωπικό αγώνα που δίνει ο καθένας μας κάθε μέρα να υπάρξει. Μέσα από δυσκολίες και ευκολίες, μέσα από πόνο και από χαρά, σαν τυφλά ζωάκια αναζητούμε το νόημα της κάθε μέρας «πετύχουμε, δεν πετύχουμε». Για όλα αυτά που δύσκολα μπαίνουν σε λέξεις κάνουμε αυτή την παράσταση. Όσον αφορά στο στοίχημα, παραμένει πάντα ίδιο, να καταφέρουμε να επικοινωνήσουμε, να μετακινηθούμε και να μετακινήσουμε.

Πόσο ψυχαναλυτικός είναι ο Φιλοκτήτης;
Στον Φιλοκτήτη παρακολουθούμε τη συνεξέλιξη των ηρώων μέσω της διαλεκτικής και τη μετακίνησή τους. Η θέση θεραπευτή και θεραπευόμενου εναλλάσσεται και σταδιακά οδηγούνται στη θεραπεία. Στο τέλος και οι δύο φέρουν έναν νέο εαυτό, με την έννοια ότι αντιμετωπίζουν με διαφορετική πια θεώρηση τον κόσμο γύρω τους. Στη διάρκεια παρακολουθούμε όλα τα στάδια της θεραπείας, οι ήρωες περνούν μέσα από τον θυμό, την απογοήτευση, την απελπισία, μέχρι να αναγεννηθούν. Με εργαλείο τον μύθο ο Σοφοκλής στήνει μπροστά μας την πρώτη περιγραφή ψυχοθεραπείας στην ανθρωπότητα.

Τι συμβολίζει ο Φιλοκτήτης για εσάς;
Ο Φιλοκτήτης είναι το πέρασμα στην ενηλικίωση. Είναι το σημείο εκείνο που αναγνωρίζει κανείς αυτά που συνθέτουν τον παλιό εαυτό του και σταδιακά μετακινείται σε έναν νέο εαυτό που μπορεί να έχει συνείδηση, αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του και έχει σταδιακά περισσότερες επιλογές. Είναι ένα έργο για τη δυσκολία επιβίωσης έξω από την ανθρώπινη κοινωνία, για την ανάγκη του άλλου. Είναι αυτό που ο ίδιος ο Φιλοκτήτης λέει «Η πληγή μου ζητάει συνοδοιπόρο».

Πόση παρέμβαση αντέχει μία αρχαία τραγωδία;
Μια αρχαία τραγωδία και οποιοδήποτε σημαντικό έργο επιδέχεται πολλαπλές ερμηνείες και αυτό το καθιστά σημαντικό. Η δουλειά του καλλιτέχνη είναι να καταθέσει την προσωπική του ερμηνεία, η οποία έχει πίσω της μεγάλη έρευνα, κόπο και εργασία. Αν λείπει η προσωπική ερμηνεία δεν έχουν λόγο τα έργα να παίζονται και να ξαναπαίζονται. Θα γνωρίζαμε ότι αυτό είναι το τάδε έργο και τέλος. Αυτή είναι και η ευθύνη του καλλιτέχνη, να καταθέσει μια προσωπική ερμηνεία. Κι αυτό νομίζω αποζητά και ο θεατής για να μπορέσει να συν-κινηθεί.

Σκιαγραφήστε μας τη σχέση του Φιλοκτήτη με τον Νεοπτόλεμο

Με συγκινεί πολύ η σχέση αυτή. Ξεκινά από ένα ψέμα - η ιστορία είναι ότι ο Οδυσσέας ζητά από τον Νεοπτόλεμο με δόλο να πείσει τον Φιλοκτήτη να του δώσει το τόξο του Ηρακλή και να τον πάρει πίσω στην Τροία - και από το ψέμα αυτό οδηγείται σε μια αληθινή σχέση, σε μια σύνδεση βαθιά και ανθρώπινη. Είναι θα λέγαμε μια σχέση ελπιδοφόρα, μια σχέση που δείχνει ένα φως.

Η κάθαρση έρχεται στην τραγωδία και ποια είναι αυτή;
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η τραγωδία αυτή έχει happy end. Οι ήρωες έχουν χτίσει μια σχέση αληθινή, το μαρτύριο του Φιλοκτήτη θα θεραπευτεί, οι Έλληνες θα εκπληρώσουν τον χρησμό και μετά από τόσα χρόνια θα πάρουν την Τροία. Ένας κύκλος κλείνει και αφήνει ανοιχτό τον επόμενο κύκλο. Η κάθαρση είναι ότι τα πράγματα είναι πια στα χέρια μας, εξαρτάται από εμάς η συνέχεια.

Πού αγγίζει το σήμερα η προσέγγισή  σας;
Το έργο θέτει ένα θέμα ηθικής και αυτό διαπραγματευόμαστε κι εμείς στην παράσταση. Η ηθική είναι αυτή που ανοίγει πρώτη τους δρόμους της εσωτερικότητας. Αναδεικνύονται, έτσι, πολιτικά ζητήματα, τίθενται ζητήματα αξιών (φιλία, συνεργασία, συμπόνια, δικαιοσύνη) και συνδέονται με την αρρώστια και την οδύνη αλλά και με τη θεραπεία. Μια θεραπεία πολυδιάστατη σε κυριολεκτικό και μεταφορικό επίπεδο. Ένα εκπληκτικό μάθημα εκπαίδευσης στην ενσυναίσθηση.

Σήμερα τι βλέπετε να επικρατεί γύρω μας; Η φύση ή η παιδεία/εκπαίδευση;
Νομίζω είναι ένας συνδυασμός. Η εκπαίδευση είναι κάτι που μπορεί να βοηθήσει τη φύση να ανθίσει, να προχωρήσει και να μετακινήσει τον εαυτό μας και τους άλλους. Το πρόβλημα είναι η κακή εκπαίδευση. Αλλά, νομίζω, αν προσπαθήσουμε να έχουμε το μυαλό μας ανοιχτό και εκπαιδευτούμε και στην ενσυναίσθηση, όλα μπορεί να γίνουν καλύτερα.

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_03f.. «Δαναΐδες»: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net Η παράσταση αποκαλύπτει το νέο πρόσωποενός ποιητή που έχει βεβαρυνθεί στο παρελθόν με διάφορες σημασίες. Main_original_703_(5) Νέα Πρόσωπα: Κώστας Νικούλι Ο νεαρός ηθοποιός κάνει το μεγάλο βήμα και κατεβαίνει στην Επίδαυρο με τον «Προμηθέα Δεσμώτη» που σκηνοθετεί ο Σταύρος Τσακίρης. Main_eleni_efthimiou_erotevmena_aloga_site_01_photo_dimitris_chondropidas «Ερωτευμένα Άλογα»: Έχουμε όλοι πρόσβαση στον έρωτα; «Μιλάμε για το δυνατό αυτό ταρακούνημα που επιδρά μέσα μας και αλλάζει τους χυμούς του σώματός μας, για την κατάσταση αυτή που συνεπαίρνει το μυαλό μας και κατ’ επέκταση για τη φαντασίωση, το όνειρο, την βαθιά κρυμμένη επιθυμία που άλλοτε εκφράζεται κι άλλοτε μένει θαμμένη να περιμένει ένα “κάποτ... Main_slider Ιφιγένεια εν Αυλίδι: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net «Ο άνθρωπος πάλευε πάντα με τους θεούς, τη Μοίρα και την Τύχη, αναζητώντας όλο και περισσότερο χώρο αυτενέργειας. Οι επιλογές μας και οι ακόλουθες πράξεις μας ορίζονται από το πλαίσιο της εκάστοτε στιγμής». Main_maxi5886(c)maxparovsky_1__copy Συνέντευξη: Ο Σταύρος Τσακίρης κάνει την Kάθριν Χάντερ Προμηθέα «Η δική μας παράσταση μάλλον θα χαρακτηριζόταν ριζοσπαστική. Θα δούμε έναν Προμηθέα που δεν είναι ούτε γυναίκα, ούτε άντρας, ούτε Θεός, ούτε Τιτάνας. Ένα αδύναμο ανθρώπινο ον που προσπαθεί να κατανοήσει γιατί το καταδίκασαν στη μοναξιά οι Θεοί σ’ αυτόν τον τόπο της εξορίας και με την επιπλέον σκλ... Main_slider Δάφνις και Χλόη: «Βουτώντας» στην αγάπη χωρίς εγχειρίδιο Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net.
#load_content_with_ajax