Θέατρο | Πρόσωπα

Συνέντευξη: Η Βάσια Χρονοπούλου και τα «Βρώμικα Χέρια» 24 Απριλίου 2019

«Εικάζω ίσως πως ο λόγος που αυτό το έργο έμεινε σχεδόν ανέγγιχτο είναι γιατί σε μια πρώτη ανάγνωση είναι τρομακτικό. Τα έχει όλα μέσα: τη φιλοσοφία του Σαρτρ, πολιτικές απόψεις, στρατηγικές θεωρίες, κοινωνικά προβλήματα, μα και κυρίως χαρακτήρες με ψυχολογικά υπόβαθρα αντίστοιχα με ήρωες του Ντοστογιέφσκι».

Μολονότι σπούδασε ηθοποιός, την κέρδισε από νωρίς η σκηνοθεσία. To 2016 ίδρυσε τη ομάδα Apparatus, μία ομάδα νέων ανθρώπων από τον χώρο του θεάτρου και των εικαστικών τεχνών. Ο λόγος για τη Βάσια Χρονοπούλου που τώρα σκηνοθετεί «Τα βρώμικα χέρια» του Ζαν – Πωλ Σαρτρ στο θέατρο 104 από τις 6 Μαΐου. Με το έργο αυτό ο Σαρτρ επιχειρεί την απόδειξη των φιλοσοφικών του ιδεών. Μετατρέπει έναν διανοούμενο αντιήρωα, προσκολλημένο στην αγνότητα του, σε άνθρωπο της δράσης. «Ο άνθρωπος είναι οι επιλογές του».

Αν και σπουδάσατε ηθοποιός στη Δραματική Σχολή «Πράξη Επτά» σας κέρδισε από πολύ νωρίς η σκηνοθεσία. Έχετε εξηγήσει τον λόγο που συνέβη αυτό;
Ήμουν από τα άτομα που έλεγα «όταν μεγαλώσω θα γίνω ηθοποιός». Ήταν ένας στόχος που τον κυνηγούσα διακαώς. Ωστόσο, όταν ήρθα σε ουσιαστική επαφή με το θέατρο συνειδητοποίησα πως αυτό που είχα ερωτευτεί ήταν το ίδιο το θέατρο, τα έργα, οι μεγάλοι συγγραφείς και οι ιδέες τους. Κατάλαβα πως η πολυτέλεια όσων δουλεύουν στο θέατρο είναι η επικοινωνία των ιδεών, των προβληματισμών, το μοίρασμα των συναισθημάτων με τους συναδέλφους και με το κοινό. Τότε, δε με ενδιέφερε ξαφνικά να παίξω γιατί αυτό που με έτρεφε ήταν η ευκαιρία να αναλύω τις σκέψεις μου και να μοιράζομαι τα συναισθήματά μου. Κυρίως, όμως, η δυνατότητα να ζωντανεύω μπροστά μου τις εικόνες που βλέπω, τα λόγια συγγραφέων που με έχουν ταρακουνήσει και κάθε φορά να ασχολούμαι με ένα θέμα που απασχολεί τη σκέψη μου την εκάστοτε περίοδο και να βλέπω την αλληλεπίδρασή και τριβή πάνω στον προβληματισμό του έργου με τους συναδέλφους. Δε θέλω να είμαι πάνω στην σκηνή, θέλω να βλέπω στη σκηνή όσα έχω ονειρευτεί.

Το 2016 ιδρύσατε τους Apparatus, μία ομάδα νέων ανθρώπων από τον χώρο του θεάτρου και των εικαστικών τεχνών. Πώς αποφασίσατε τη δημιουργία της και ποιο θα λέγατε ότι είναι το καλλιτεχνικό της στίγμα;
Οι περισσότεροι είχαμε συνεργαστεί ξανά στο παρελθόν και η επικοινωνία και τα ενδιαφέροντα μας ήταν τόσο κοινά που θέλαμε να συνεχίσουμε να δουλεύουμε μαζί. Ο καθένας μας ενστερνίζεται τις ιδέες του άλλου, την ίδια αγωνία και ενδιαφέρον για το αποτέλεσμα μιας παράστασης. Κάπως έτσι σκεφτήκαμε ότι θα ήταν πολύ όμορφο ένα έργο φτιαγμένο εξ αρχής με μια κοινή αισθητικά εικόνα από όλους τους συντελεστές. Επιθυμία μας είναι να στηρίζει ο ένας τον άλλον μέσα από τον τομέα του σε όποια καλλιτεχνική δράση, είτε θέατρο είτε όχι.

Τι σηματοδοτεί το όνομα Apparatus;
Ο όρος “apparatus” έχει διάφορες έννοιες όπως συσκευή, σύστημα, μηχανισμός. Την ιδέα την έδωσε, όμως, συγκεκριμένα ο Αντώνης Λέκκος μέσα από το βιβλίο του Vilem Flusser «Προς μια φιλοσοφία της φωτογραφίας» (1983). Στο έργο αυτό ο Flusser αναφέρεται στην έννοια του apparatus (συσκευή) το οποίο παρουσιάζει ως ένα εργαλείο που έχει στόχο να αλλάζει το νόημα του κόσμου. Το ορίζει ως μαύρα κουτιά τα οποία προσομοιώνουν την ανθρώπινη σκέψη, αλλά και ως ένα παιχνίδι που συνδυάζει σύμβολα. Αναφέρεται στον προγραμματισμό αυτών των συσκευών και τον τρόπο με τον οποίο μεταλλάσσουν τον κόσμο, μετατρέποντας την κοινωνία σε έναν μηχανισμό ανάδρασης με μόνο στόχο την περαιτέρω βελτίωση των λειτουργιών και την ανάπτυξη της ίδιας της συσκευής. Έτσι κι εμείς, λοιπόν, βάλαμε στόχο τη δημιουργία μιας καλοκουρδισμένης μηχανής που είναι σε διαρκή ετοιμότητα να αρπάξει κάθε τι ωραίο και κάθε τι άσχημο και να το μετατρέψει σε κάτι καινούργιο.

Γιατί φέτος επιλέξατε να παρουσιάσετε «Τα βρώμικα χέρια» του Ζαν-Πωλ Σαρτρ, ένα έργο που έχει να παρουσιαστεί 27 χρόνια στην Αθήνα;
Επιλέξαμε το συγκεκριμένο έργο γιατί με το που το διαβάσαμε μας γεννήθηκε η ανάγκη να  συνομιλήσουμε για όσα ο καθένας ανακάλυψε. Κάπως έτσι καταλάβαμε πως θα ήταν η ασχολία μας για φέτος. Μου έκανε εντύπωση που στην Ελλάδα ανέβηκε τελευταία φορά πριν από τόσα χρόνια, καθώς στο εξωτερικό παρουσιάζεται συνεχώς. Σίγουρα δεν μπορώ να ξέρω, γιατί δεν το επέλεξαν άλλοι σκηνοθέτες, κατανοώ μόνο τους λόγους για τους οποίους το θελήσαμε εμείς. Εικάζω ίσως πως ο λόγος που αυτό το έργο έμεινε σχεδόν ανέγγιχτο είναι γιατί σε μια πρώτη ανάγνωση είναι τρομακτικό. Τα έχει όλα μέσα: τη φιλοσοφία του Σαρτρ, πολιτικές απόψεις, στρατηγικές θεωρίες, κοινωνικά προβλήματα, μα και κυρίως χαρακτήρες με ψυχολογικά υπόβαθρα αντίστοιχα με ήρωες του Ντοστογιέφσκι (δεν είναι τυχαία εξάλλου και η αναφορά και παρομοίωση του κεντρικού ήρωα στον Ρασκόλνικοφ του Ντοστογιέφσκι). Σε αυτόν τον πλούτο, λοιπόν, του περιεχομένου του έργου βρήκαμε εμείς την γοητεία και την πρόκληση.

Το έργο είναι γραμμένο το 1948. Πώς πιστεύετε ότι συνομιλεί με το σήμερα;
Ο Σαρτρ ισχυρίστηκε ότι η επιλογή του είδους των πράξεων που θεωρούμε ηθικά σωστές ανήκει στην απόλυτη δικαιοδοσία του καθενός από μας και δεν υπόκειται σε κανένα πρότυπο, δεν εντάσσεται σε κανένα πλαίσιο. Οι διαστάσεις της ευθύνης κάθε ανθρώπου που αποφασίζει να πράξει εντελώς ελεύθερα είναι τεράστιες – τόσο μεγάλες, που αισθάνεται να καταλαμβάνεται από τον τρόμο. «Είμαι καταδικασμένος να είμαι ελεύθερος» Αυτό, κατά τον Σαρτρ, συμβαίνει με όλους μας, όταν, μπροστά στα ηθικά διλήμματα που αντιμετωπίζουμε, επικαλούμαστε κάθε φορά κάποια αρχή, για να δικαιολογήσουμε τις αποφάσεις που παίρνουμε. Προβάλλουμε ένα άλλοθι, δημιουργούμε ψευδαισθήσεις, για να ξεφύγουμε από τον τρόμο που η απόλυτη ελευθερία μάς προκαλεί. Νομίζω αυτά τα ηθικά διλήμματα είναι διαχρονικά. Το έργο «Τα Βρώμικα Χέρια» είναι φιλοσοφικό και πολιτικό και η ανάλυση των θεμάτων που καθορίζουν την ύπαρξή μας είναι διαχρονική.

Τι σας γοητεύει στον λόγο και τον φιλοσοφικό στοχασμό του Σαρτρ; Είναι η πρώτη φορά που έρχεστε σε επαφή μαζί του ή είναι ένας συγγραφέας που έχετε μελετήσει;
«Ο άνθρωπος είναι απόλυτα ελεύθερος και γι’ αυτό απόλυτα υπεύθυνος»: ίσως η συγκεκριμένη φιλοσοφική τοποθέτηση του Ζ. Π. Σαρτρ να κέντρισε το ενδιαφέρον μας γύρω από το έργο του. Η αλήθεια είναι πως πέρα από τα θεατρικά του έργα, δεν είχα έρθει σε επαφή με τις φιλοσοφικές του απόψεις στο παρελθόν κι αυτό ήταν κάτι απρόσμενα όμορφο. Ξεκίνησα έτσι την έρευνα γύρω από το έργο του διαβάζοντας και τα υπόλοιπα έργα του και μέσα από την ανάλυση των απόψεών του, τον ιδιαίτερο και ανατρεπτικό τρόπο ζωής που επέλεξε ο Σαρτρ εμβαθύναμε τις σκέψεις μας σε θέματα ανέγγιχτα για εμάς μέχρι τότε. Πόσο γοητευτικό ήταν αυτό! Ειδικά όταν αποτέλεσε ο ίδιος ένα ζωντανό παράδειγμα των θεωριών του, καθώς προσπαθούσε μέσα από τις επιλογές του να επαληθεύει τις απόψεις του. Επίσης, βρέθηκα προ εκπλήξεων όταν ανακάλυψα πως μέσω του έργου «Τα Βρώμικα Χέρια», φαίνεται να επιχειρεί την απόδειξη όλων των βασικών του φιλοσοφικών στοχασμών. Αλληλένδετες προφανώς μεταξύ τους οι θεωρίες του Σαρτρ, παίρνουν μορφή και προβάλλονται στους ήρωες του έργου. Η αναζήτηση της αλήθειας και της ελευθερίας του καθενός δημιουργεί την πλοκή και γύρω της αναπτύσσονται μία μία οι έννοιες του υπαρξισμού, της κακής πίστης, του ανθρωπισμού και της πολιτικής ευθύνης.

Υπάρχουν θετικοί και αρνητικοί ήρωες στο έργο ή τίποτα στον Σαρτρ δεν είναι μονοδιάστατο;
Τίποτα δεν είναι μονοδιάστατο. Ένας καλός συγγραφέας νομίζω αγαπάει του ήρωες του και δίνει κίνητρα για όλες τους τις πράξεις. Μπορεί ένας φαινομενικά αρνητικός ήρωας να στέκεται ως πρότυπο όταν δείχνει μέσα από την ιστορία του και τα κίνητρά του τις λάθος του επιλογές και δράσεις της ζωής του και μέσα από αυτό ο θεατής να αναγνωρίζει κάτι δικό του. Να αναγνωρίζει κάτι που θα τον ταρακουνήσει και θα τον φέρει αντιμέτωπο με τα αρνητικά του συναισθήματα και την αντιμετώπισή τους. Είναι συγκινητικό ο θεατής να μοιράζεται όμορφες σκέψεις και χαρούμενα συναισθήματα, αλλά είναι ακόμα πιο συγκλονιστικό όταν νιώθει πως συμπάσχουν οι ήρωες με όσα δεν τολμά να εκφράσει και να αντιμετωπίσει. Κάπως έτσι οδηγείται στην αλήθεια και στην κάθαρση.

«Τα βρώμικα χέρια» είναι ένα έργο βαθιά πολιτικό. Ποια η δική σας σχέση με την πολιτική;
Έχω τις απόψεις μου, αλλά δεν μπορώ να πω πως η πολιτική είναι κάτι απόλυτο. Θεωρώ πως ο άνθρωπος είναι εύπλαστο πλάσμα και με τα χρόνια αποκτά άλλη μορφή και άλλες πεποιθήσεις. Αυτός είναι και ο σκοπός, η εξέλιξη. Είμαι πολιτικοποιημένος δε σημαίνει αυτόματα είμαι και κομματοποιημένος, όπως έχει παρεξηγηθεί στις μέρες  μας και ειδικά στη χώρα μας. Δυστυχώς σήμερα ο κόσμος τείνει να δώσει ταμπέλες και να κατατάξει τους ανθρώπους σε κατηγορίες παρερμηνεύοντας απόψεις και ιδέες. Επίσης η πολιτική για μένα παρ’ ότι θέτει τις βάσεις της από τις πρώτες κοινωνίες των ανθρώπων δεν είναι ένας τομέας κορεσμένος αλλά εξελίσσεται καθώς εξελίσσεται ο ανθρωπισμός, η επιστήμη, οι τέχνες και η φιλοσοφία. Το ένα επηρεάζει το άλλο και όλα μαζί οδηγούν σε νέες ιδέες, νέες λύσεις και περισσότερη γνώση, αλλά ποτέ απόλυτη. Αλίμονο αν σταματούσε η ανάπτυξη, αν η γνώση είχε καταναλωθεί και η ανθρωπότητα δεν είχε πλέον κανένα νέο σκοπό να αναζητήσει.

Εσείς θα φτάνατε στα άκρα για να υπερασπιστείτε μία ιδέα;
Δεν ξέρω τι σημαίνει «άκρα». Ποιος ορίζει τα όρια και σε ποια επίπεδα μιλάμε; Εννοείται έχω επιμείνει και έχω υπερασπιστεί αρκετές ιδέες μου, αλλά δε νομίζω πως μπορώ να οριοθετήσω οτιδήποτε ανθρώπινο. Αυτό που λέμε τώρα άκρα, μπορεί αύριο να ξεπεραστεί και να δούμε πως έχουμε και άλλα περιθώρια. Οπότε με αυτή την έννοια δε νομίζω θα έφτανα στα άκρα. Δε θα ήθελα να φανταστώ τα όρια της ψυχής και της σκέψης μου σε ένα τέλμα. Η αλήθεια είναι, όμως πως υπερασπίζομαι έντονα τις ιδέες μου κι όσα πιστεύω!

Τι σημαίνει πραγματικά για εσάς «ελεύθερος άνθρωπος» και πώς μεταφράζεται αυτό στην εποχή μας;
Ελεύθερος άνθρωπος κατά την γνώμη μου σημαίνει επιλέγω απερίσπαστα αυτά που θέλω και αναλαμβάνω την ευθύνη των επιλογών μου χωρίς φόβο και απογοήτευση. Μου φαίνεται ωστόσο κάτι το ακατόρθωτο. Μπορεί κάποιος να είναι «ελεύθερος» στην κοινωνία, αλλά είναι τρομακτικό να κάνει κανείς αυτά που θέλει. Διότι τι θα συμβεί αν ξαφνικά ήμασταν χαρούμενοι; Πού θα προβάλαμε τις ανασφάλειες και τους φόβους μας; Ποιος θα μας έφταιγε μετά για όσα εμείς πλέον ελεύθερα επιλέξαμε και κανείς δε μας επέβαλε; Δεν είναι εύκολο να αναλάβει κάποιος την ευθύνη των επιλογών του. Παρ’ όλα αυτά, όσο δύσκολος και να είναι ο αγώνας με τον εαυτό μας για αυτή την ελευθερία, θεωρώ πως είναι ένας από τους μεγαλύτερους και ανεξάντλητους στόχους του ανθρώπου: είναι το ταξίδι της ψυχής μας που καλούμαστε να κάνουμε μέχρι το πέρας της ζωής μας, κι ας μην το έχουμε καν συνειδητοποιήσει. Και σε αυτό το ταξίδι καλό είναι κανείς να βουτά. 

Μετά «Τα βρώμικα χέρια» ποια είναι τα επόμενα σχέδια σας;
Τα επόμενα σχέδια μας είναι πολλά! Μία από τις απολαύσεις της ομάδας είναι ότι ιδέες υπάρχουν πολλές καθώς και πλάνα για την υλοποίηση τους. Θα ανεβάσουμε μια νέα θεατρική παράσταση το 2020, αλλά ευελπιστούμε παράλληλα να εντρυφήσουμε και σε έναν άλλο τομέα εκτός θεάτρου.

 

Συντελεστές

Μετάφραση: Κωνσταντίνος Κωστογιαννόπουλος
Απόδοση - Σκηνοθεσία: Βάσια Χρονοπούλου
Φωτισμοί: Δημήτρης Μπαλτάς
Σκηνικά: Γιάννης Αρβανίτης
Επιμέλεια κίνησης: Φαίδρα Σούτου
Βοηθός σκηνοθέτη: Μάνθα Καραδήμα
Βοηθός σκηνογράφου: Θεανώ Βάχλα
Φωτογραφίες: Αντώνης Λέκκος
Επικοινωνία: Δημήτρης Χαλιώτης
Παραγωγή: Apparatus

Παίζουν: Αντώνης Γιαννακός (Λουί & Χέντερερ), Κατερίνα Δημάτη (Όλγα), Σταύρος Λιλικάκης (Ιβάν, Ζωρζ & Καρσκύ), Γιάννης Μάνθος (Ουγκώ) , Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη (Τζέσικα), Στέλιος Γιαννακός (Σλικ & Πρίγκιπας).       

Info: Πρεμιέρα: 6 Μαΐου. Παραστάσεις: Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15 (μέχρι τις 4 Ιουνίου). Τιμές εισιτηρίων: 12 ευρώ (κανονικό), 8 ευρώ (μειωμένο), 5 ευρώ (ανέργων). Θέατρο 104: Ευμολπιδών 41, Γκάζι (πλησίον σταθμού «Κεραμεικός»). Τηλέφωνο κρατήσεων: 210 3455020

Γεωργία Οικονόμου

Περισσότερα "Πρόσωπα"
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ "ΠΡΟΣΩΠΑ" Main_03f.. «Δαναΐδες»: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net Η παράσταση αποκαλύπτει το νέο πρόσωποενός ποιητή που έχει βεβαρυνθεί στο παρελθόν με διάφορες σημασίες. Main_original_703_(5) Νέα Πρόσωπα: Κώστας Νικούλι Ο νεαρός ηθοποιός κάνει το μεγάλο βήμα και κατεβαίνει στην Επίδαυρο με τον «Προμηθέα Δεσμώτη» που σκηνοθετεί ο Σταύρος Τσακίρης. Main_eleni_efthimiou_erotevmena_aloga_site_01_photo_dimitris_chondropidas «Ερωτευμένα Άλογα»: Έχουμε όλοι πρόσβαση στον έρωτα; «Μιλάμε για το δυνατό αυτό ταρακούνημα που επιδρά μέσα μας και αλλάζει τους χυμούς του σώματός μας, για την κατάσταση αυτή που συνεπαίρνει το μυαλό μας και κατ’ επέκταση για τη φαντασίωση, το όνειρο, την βαθιά κρυμμένη επιθυμία που άλλοτε εκφράζεται κι άλλοτε μένει θαμμένη να περιμένει ένα “κάποτ... Main_slider Ιφιγένεια εν Αυλίδι: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net «Ο άνθρωπος πάλευε πάντα με τους θεούς, τη Μοίρα και την Τύχη, αναζητώντας όλο και περισσότερο χώρο αυτενέργειας. Οι επιλογές μας και οι ακόλουθες πράξεις μας ορίζονται από το πλαίσιο της εκάστοτε στιγμής». Main_maxi5886(c)maxparovsky_1__copy Συνέντευξη: Ο Σταύρος Τσακίρης κάνει την Kάθριν Χάντερ Προμηθέα «Η δική μας παράσταση μάλλον θα χαρακτηριζόταν ριζοσπαστική. Θα δούμε έναν Προμηθέα που δεν είναι ούτε γυναίκα, ούτε άντρας, ούτε Θεός, ούτε Τιτάνας. Ένα αδύναμο ανθρώπινο ον που προσπαθεί να κατανοήσει γιατί το καταδίκασαν στη μοναξιά οι Θεοί σ’ αυτόν τον τόπο της εξορίας και με την επιπλέον σκλ... Main_slider Δάφνις και Χλόη: «Βουτώντας» στην αγάπη χωρίς εγχειρίδιο Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο www.tospirto.net.
#load_content_with_ajax